Trên diện tích đất đồi trước đây chủ yếu là cây dại, gia đình chị Nông Thị Nga, ở thôn Thị Ngân, xã Thạch An, tỉnh Cao Bằng, đã chuyển sang trồng chè PH8. Sau nhiều năm chăm sóc, mở rộng diện tích, đầu tư máy móc chế biến và xây dựng thương hiệu riêng, cây chè mang lại nguồn thu nhập ổn định hơn cho gia đình, đồng thời tạo việc làm và mở hướng phát triển kinh tế cho người dân địa phương.

Trên những triền đồi ở thôn Thị Ngân, những luống chè PH8 đang dần phủ xanh diện tích đất trước đây bỏ không. Đây là kết quả từ việc mạnh dạn chuyển đổi cây trồng của gia đình chị Nông Thị Nga. Nhận thấy đất đồi chưa được khai thác hiệu quả, trong khi địa phương có chương trình hỗ trợ đưa giống chè mới vào sản xuất, cuối năm 2016, gia đình chị quyết định đầu tư trồng chè. Từ những luống chè đầu tiên đến diện tích hiện nay là cả quá trình chăm sóc và kiên trì. Sau nhiều năm gắn bó, chị Nga nhận thấy giống chè này phù hợp với điều kiện đất đai, khí hậu tại địa phương. Chị Nông Thị Nga, thôn Thị Ngân, xã Thạch An, cho biết:

“Ngày xưa thì đồi này là những cây mọc tự nhiên thì cũng qua phát triển kinh tế thì gia đình cũng cảm thấy là cũng không có nguồn thu nhập nên là gia đình đã quyết định trồng chè. Đến nay, gia đình trồng chè cũng đã được thu hoạch được 10 năm. Qua quá trình phát triển tôi thấy năng suất cũng như chất lượng của chè khá là tốt. Chè thì có vị ngọt, thơm nên cũng được các khách hàng đón nhận, qua đó thì cũng phát triển được kinh tế của gia đình. Đất ở đây thì có khí hậu mát mẻ, đất khá là tốt nên khi có chương trình dự án trồng chè thì gia đình cũng mới quyết định đầu tư để trồng chè với diện tích là khoảng 7000 m2.”

Từ 7.000 m² ban đầu, diện tích chè của gia đình chị Nga đã mở rộng lên 2,5 ha. Mỗi năm, mô hình mang lại nguồn thu hơn 80 triệu đồng, đồng thời tạo việc làm thời vụ cho từ 7 đến 9 lao động địa phương. Đây là hiệu quả bước đầu của việc đưa cây chè vào khai thác đất đồi. Tuy nhiên, để nâng cao thu nhập, người trồng chè cần bảo đảm chất lượng sản phẩm và đầu ra ổn định. Vì vậy, gia đình chị Nga quan tâm hơn đến khâu chế biến và cách đưa sản phẩm đến tay người tiêu dùng.

Đầu năm 2026, gia đình đầu tư máy sao chè để chủ động hơn trong chế biến, đồng thời chú trọng bao bì, nhãn mác. Sản phẩm chè Nga Nam hiện được bán với giá từ 240.000 đến 260.000 đồng/kg. Từ cách làm nhỏ lẻ trước đây, gia đình đang từng bước xây dựng sản phẩm có tên gọi và dấu ấn riêng.

Cách làm chè của gia đình chị Nga được người dân trong thôn ghi nhận. Trước đây, bà con chủ yếu trồng giống chè bản địa, hiệu quả chưa cao. Khi mô hình được triển khai, nhiều hộ đã đến tìm hiểu, học hỏi kinh nghiệm. Chị Nguyễn Thanh Thủy, thôn Thị Ngân, xã Thạch An, chia sẻ:

“Hồi xưa ở trong làng cũng có nhiều nhà trồng chè bản địa từ hồi ông cha ta để lại, xong năng suất cũng thấp, về sau có hộ chị Nga được đi tập huấn để áp dụng vào trồng chè. Bà con ở trong làng cũng đến học hỏi kinh nghiệm và cũng được gia đình chị Nga tạo điều kiện giúp đỡ cho các chị em ở trong làng chămsóc chè, và tạo công ăn việc làm cho bà con ở trong làng nữa. Chè của nhà chị Nga thì cũng ngon và cũng được công nhận là chè của thương hiệu, bây giờ là đang lấy tên chủ hộ là chè Nga Nam.”

Từ hiệu quả của mô hình, chị Nga sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm với những hộ có nhu cầu phát triển cây chè. Theo chị, khi có thêm nhiều hộ cùng tham gia, bà con sẽ có cơ hội học hỏi kỹ thuật, khai thác tốt hơn diện tích đất sẵn có và tăng thêm thu nhập. Chị Nông Thị Nga cho biết:

“Sau khi thấy gia đình tôi trồng chè, các hộ gia đình muốn nhân rộng mô hình thì gia đình tôi cũng sẵn sàng giúp đỡ, trao đổi kỹ thuật cho các hộ trong thôn được biết đến và có nguồn thu nhập cho gia đình hơn.”

Để mô hình phát triển lâu dài, địa phương định hướng nâng cao chất lượng sản phẩm, từng bước chuẩn hóa quy trình sản xuất. Xây dựng vùng chè theo hướng sản xuất sạch, hướng tới tiêu chuẩn VietGAP là một trong những mục tiêu được đặt ra. Ông Nông Ngọc Linh, Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ xã Thạch An, tỉnh Cao Bằng, cho biết:

“Để hướng tới những sản phẩm nông nghiệp sạch, tiến tới phát triển ở trong thị trường, xã có mô hình trồng cây chè tại thôn Thị Ngân của hộ gia đình Nông Thị Nga. Hiện tại hộ gia đình cũng đã xây dựng và phát triển thành mô hình khoảng 2,5 ha đồi chè, hàng năm cũng đưa ra thị trường để tiêu thụ sản phẩm. Và chị Nông Thị Nga cũng là một tấm gương sáng và là Đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam để các hội viên khác noi theo. Trong thời gian tới xã định hướng cho hộ gia đình đăng ký theo tiêu chuẩn VietGAP và cũng định hướng là phát triển nhân rộng thêm mô hình này, để cho các hộ gia đình phát triển kinh tế lâu dài.”

Từ những triền đồi từng bỏ không, cây chè PH8 đang bén rễ, trở thành cây trồng mang lại giá trị kinh tế cho người dân Thị Ngân. Giá trị của cây chè không chỉ thể hiện ở diện tích mở rộng hay sản lượng thu hoạch, mà còn ở sự thay đổi trong tư duy sản xuất: chú trọng chất lượng, đầu tư chế biến và xây dựng thương hiệu.

Chặng đường phía trước còn nhiều việc phải làm. Từ hoàn thiện quy trình sản xuất, hướng tới tiêu chuẩn VietGAP đến tìm kiếm, mở rộng thị trường tiêu thụ, mỗi bước đi đều cần sự kiên trì và đầu tư phù hợp. Mô hình của gia đình chị Nga đã gợi mở cho người dân Thị Ngân thêm một hướng phát triển kinh tế trên chính diện tích đất đồi quê mình. Khi sản phẩm bảo đảm chất lượng và có thương hiệu, chè PH8 sẽ có thêm cơ hội đứng vững trên thị trường, góp phần cải thiện sinh kế cho người dân Thạch An./.