1 Pr’luh cr’ăy Covid-19 bhrợ t’vaih râu zr’năh k’đhap prang zập ooy căh bool vêy, bhrợ râu zr’năh k’đhap ngân pa bhlâng coh prang bha lang k’tiêc

Tơợ manuyh crêê pr’luh cr’ăy tr’nơơp Covid-19 coh Vũ Hánh, Hồ Bắc, Trung Quốc coh t’ngay 17/11/2019, pr’luh cr’ăy dưr trơơi boọ prang 5 châu lục, tươc k’nặ c’xêê 12/2020 bhrợ 75 ức cha năc manuyh crêê pr’luh cr’ăy, lâh 1.680 r’bhâu cha năc manuyh lâh chêệt bil lâng đợ n’nâu căh ơy đhêy mơ đâu. Mỹ, Ấn Độ, Brazil, Nga lâng pazêng k’tiêc k’ruung crêê ngân bhlâng pabhlâng.

Ngân hàng bha lang k’tiêc (WB) xay moon đơc, pr’luh cr’ăy Covid-19 năc bhrợ GDP prang bha lang k’tiêc xiêr 3-6% lâng bhrợ râu bil hư prang zập n’đăh, bhrợ t’vaih râu tr’xăl ghít bhlâng coh pr’ăt tr’mông âng đhanuôr, kinh tế, chính trị, ngoại giao, văn hoá, thể thao, c’lâng p’rang lươt chô âng pazêng k’tiêc k’ruung lâng xa nay bh’rợ zr’ziêng coh bha lang k’tiêc…

2 Bầu cử Tổng thống Mỹ c’moo2020 lêy bh’rợ tr’zeng bhrơợng k’rơ pa bhlâng bhlưa ađoo xoọc năc Tổng thống Donald Trump lâng ađoo năc xay moon tổng thống coh t’tun Joe Biden

Bh’rợ bầu cử Tổng thống Mỹ c’moo2020 nâu đoo năc bh’rợ bầu cử lêy đợ cử tri phổ thông lươt bầu bâc pa bhlâng căh bool vêy tơợ lang ahay âng k’tiêc k’ruung Mỹ lâng đợ phiếu đoọng ha manuyh chiến thắng lâng manuyh căh bơơn chiến thắng năc zêng bâc pabhlâng. Bh’rợ bầu cử n’nâu xay p’căh râu tr’pac ghít pa bhlâng coh xã hội lâng apêê bhrợ bh’rợ chính trị coh Mỹ. Năc bêl ađoo ứng viên Joe Biden bơơn chiến thắng lâng mơ 306 phiếu cử tri bha lâng năc Donald Trump dzợ căh tộ xay moon la lua ađay căh bơơn zươi lâng ta luôn xay moon vêy bh’rợ g’lớc coh bh’rợ bầu cử.

Ảnh: Fox News.

3 Tr’zeng ga măc k’rơ bhlưa Mỹ- Trung Quốc ta luôn dưr vaih k’rơ

Râu bh’rợ bhrơợng Mỹ- Trung tơợ bh’rợ tr’câl tr’bhlêy năc dưr vaih râu căh liêm crêê tươc prang zập n’đăh, tr’đăn lâng k’rơ lâh mơ. Tơợ bh’rợ tr’moon ooy n’tơợ u vaih lâng bh’rợ zâl t’bil pr’luh Covid-19, râu căh liêm crêê Mỹ- Trung dưr k’rơ coh bh’rợ công nghệ, ngoại giao bêl bơr n’đăh xay moon k’đóp lãnh sự quán âng bơr n’đăh lâng bh’rợ xa nay xay moon tươc ooy bh’rợ gián điệp kinh tế lâng công nghệ. Chính phủ Mỹ năc căh đoọng pr’đươi TikTok lâng WeChat âng Trung Quốc coh k’tiêc k’ruung Mỹ, bhrợ têng bh’rợ toom lâng xa nay căh đoọng lâng bâc doanh nghiệp ga măc âng Trung Quốc…

Ảnh: Forexlive .

4 Ký kết Hiệp định Đối tác kinh tế prang zập n’đăh zr’lụ RCEP- xay moon bh’rợ tr’câl tr’bhlêy ga măc pa bhlâng coh bha lang k’tiêc

Bơơn ký kết RCEP xay moon ghít râu chr’năp ga măc âng Việt Nam ơy bơơn bhrợ xoọc k’đhơợng bhrợ Chủ tịch ASEAN. 15 k’tiêc k’ruung thành viên ting pâh hiệp định pay k’nặ 30% âng đhanuôr bha lang k’tiêc (2,2 tỷ cha năc) lâng mơ 30% âng pazêng bh’nơơn bh’rợ coh m’pâng GDP prang bha lang k’tiêc (26,2 r’bhâu tỉ đô la Mỹ) bhrợ ha RCEP dưr vaih zr’lụ tr’câl tr’bhlêy ga măc pa bhlâng coh bha lang k’tiêc. Bh’rợ xay bhrợ cơnh hiệp định năc t’bil 90% thuế quan câl chô đơơng pazêng râu pr’đươi bhlưa pazêng k’tiêc k’ruung thành viên ký kết coh 20 c’moo t’tun, lâng bhrợ t’vaih xa nay bh’rợ bha lâng zazum đoọng ha bh’rợ tr’câl tr’bhlêy điện tử, tr’câl tr’bhlêy hàng hoá, lâng k’đhơợng đươi râu tr’bech g’lăng.

Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc phát biểu tại lễ ký Hiệp định RCEP.

5 Bh’rợ tr’penh coh Nagornot – Karabakh, zr’lụ Nam Kavkaz dưr vaih bh’rợ tr’penh bâc ơl manuyh chêệt bil bhlâng coh c’moo 2020 bhlưa Azerbaijan lâng Armenia

Nâu đoo vêy ta lêy năc bh’rợ tr’penh ngân pa bhlâng bhlưa Azerbaijan lâng Armenia, tơợ c’moo 1994. Xang 6 tuần (27/9- 10/11/2020) bh’rợ tr’penh k’rơ n’nâu năc bhrợ 5 r’bhâu cha năc manuyh chêệt mị bơr n’đăh. Lâng bh’rợ zup zooi pr’liêm âng Nga,bơr n’đăh Armenia lâng Azerbaijan ơy ký muy xa nay gr’hoot đhêy bh’rợ tr’penh coh ra diu t’ngay 10/11/2020. Hân đhơ ơy bơơn xay bhrợ xa nay gr’hoot đhêy tr’penh, năc bh’rợ căh mr’cơnh cr’noọ xa nay bhlưa Azerbaijan lâng Armenia, râu căh liêm crêê bhlưa acoon manuyh coh Nagornop- Karabakh dzợ u vaih lâng k’đhap đoọng choom pr’liêm, ta luôn vêy đhr’năng u vaih bh’rợ tr’vey.

Ảnh: Twitter.

6 Bh’rợ tr’zâl coh zr’lụ c’noong k’tiêc Trung - Ấn dưr vaih bh’rợ tr’zâl ghịt mị n’đăh

Bh’rợ tr’zâl Ấn Độ - Trung Quốc dưr vaih bh’rợ tr’zâl k’rơ bhlâng đhị zr’lụ c’noong k’tiêc, lâng bh’rợ tr’zâl ngân pa bhlâng coh lịch sử lâh 50 c’moo ahay đhị zr’lụ ta huung Galwan coh c’xêê 6. Bh’rợ n’nâu năc dưr vaih râu căh liêm crêê ngân lâh mơ bhlưa bơr k’tiêc k’ruung. Hân đhơ t’ngay 11/11/2020, Ấn Độ lâng Trung Quốc mr’cơnh cr’noọ xa nay t’hươc ooy muy xa nay gr’hoot pa chô quân gluh tơợ zr’lụ tr’zâl, đoọng pa xiêr râu căh liêm crêê lâng bh’rợ tr’zâl quân sự đanh coh 7 c’xêê ahay, năc bh’rợ tr’zâl coh g’luh n’nâu vêy cơnh năc bhrợ râu căh liêm crêê ngân pa bhlâng tươc ooy xa nay bh’rợ zr’ziêng Trung - Ấn coh đanh đươnh tơợ bâc n’đăh.

Biên giới Trung - Ấn vẫn tiềm ẩn nguy cơ xung đột. Ảnh: KT

7 Israel lâng muy bơr k’tiêck’ruung Trung Đông ký gr’hoot têêm ngăn lịch sử

C’moo 2020 lêy đợ bh’rợ liêm choom bhlâng căh bool vêy đhị Trung Đông bêl Israel lâng muy bơr k’tiêc k’ruung coh zr’lụ cơnh UAE, Bahrain ký xa nay gr’hoot têêm ngăn ga măc chr’năp xang đanh c’moo tr’zâl. Pazêng xa nay n’nâu xay p’căh râu t’bhlâng coh bh’rợ pr’liêm âng chính quyền Mỹ. Hân đhơ cơnh đêêc, coh đhr’năng căh mr’cơnh coh cr’noọ xa nay chính trị lâng tôn giáo u vaih đanh đươnh coh zr’lụ, pazêng xa nay gr’hoot căh ơy k’rơ đoọng t’bil râu căh mr’cơnh cr’noọ xa nay u vaih đanh đươnh coh k’zệt c’moo đhị zr’lụ Trung Đông.

Ảnh: AFP.

8 Đợ bh’rợ tông lêệng c’chêệt bhrợ t’vaih k’rơ lâh mơ đhr’năng căh liêm crêê coh xa nay bh’rợ zr’ziêng bhlưa Mỹ- Iran

T’ngay 3/1, Thiếu tướng Qassem Soleimani, Tư lệnh lực lượng đặc nhiệm Quds, âng lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), chêệt bil xang muy g’luh penh âng Mỹ đoỌng chroọt bh’rợ tươc zâl ooy đại sứ quán Hoà Kỳ đhị Bagdad, Iraq. Râu chêệt bil âng Tướng Qassem Soleimani lâng râu căh liêm bhlưa Mỹ- Iran coh cr’chăl đanh đươnh năc bhrợ xa nay bh’rợ zr’ziêng bhlưa Mỹ- Iran dưr râu căh liêm crêê ngân pa bhlâng, vêy cơnh vaih bh’rợ tr’zâl coh prang c’moo 2020.

Bh’rợ t’ngay 17/11, Iran năc xay moon gluh tơợ xa nay gr’hoot hạt nhân c’moo 2015 (dzợ ng’đơc năc cr’noọ bh’rợ k’rong bhrợ zazum pazêng n’đăh (JCPOA) lâng c’bhuh P5+1 (pazêng vêy Mỹ, Nga, Trung Quốc, Anh, Pháp lâng Đức) năc muy bh’rợ chroọt ooy Mỹ lâng phương Tây.

Ảnh: AP.

9 Anh năc gluh tơợ Liên minh châu Âu (EU) coh t’ngay 31/1/2020

Xang 47 c’moo năc ăt coh Liên minh Châu Âu (EU), Anh năc gluh tơợ khối n’nâu coh t’ngay 31/1/2020. Hân đhơ cơnh đêêc, ta luôn coh 1 c’moo ahay, pazêng bh’rợ prá xay xay moon xa nay bh’rợ zr’ziêng Anh lâng EU năc cớ lum zr’năh k’đhap, đanh đươnh. Bh’rợ căh ơy bơơn cơnh xa nay gr’hoot l’lăm t’ngay x’rịa t’ngay 31/12/2020 xay moon đơc năc bhrợ pa đanh bh’rợ prá xay lâng bhrợ bil hư ooy kinh tế mị bơr n’đăh, năc Anh vêy ta xay moon đơc bil hư ngân pa bhlâng, ting n’năc bh’rợ tr’pac n’nâu năc bhrợ zr’năh k’đhap pazêng xa nay bh’rợ zr’ziêng tỵ ơy nhâm mâng âng Anh lâng pazêng k’tiêck’ruung coh zập n’đăh xa nay bh’rợ cơnh: xã hội, kinh tế, an ninh ta luôn coh m’pâng thế kỷ ahay.

Cờ của Anh đã được gỡ khỏi dãy cờ thành viên trong tòa nhà Hội đồng châu Âu tại Brussels vào ngày Brexit 31/1. (Ảnh: AFP)

10 bh’rợ pr’toh hoá chất coh Beirut (Lebanon)- Râu căh liêm crêê ơy vêy ta xay moon tơợ l’lăm

T’ngay 4/8, lâh 2.700 tấn bom phân bón ăt đhị ch’nang đac Beirut (Lebanon) ta luôn coh 6 c’moo ơy dưr pr’toh, bhrợ t’vaih râu đh’âr k’rơ tươc 3,3 độ Richte. Lâh 200 cha năc manuyh chêệt lâng lâh 7 r’bhâu manuyh bhrêy xang g’luh pr’toh n’nâu, muy n’đăh ch’nang Beirut công crêê ha rập, bhrợ bil hư tơợ 10- 15 tỷ đô la Mỹ. Nâu đoo vêy ta lêy năc muy coh pazêng bh’rợ pr’toh êêh râu hạt nhân ga măc pa bhlâng căh bool vêy, ha dợ tu bha lâng năc tu căh vêy bh’rợ tr’nêng lâng căh liêm crêê coh bh’rợ ha âu đơc pr’đươi pr’toh. Chính phủ Lebanon xay moon bh’rợ đơơh hân đanh lâh 14 t’ngay đoọng bhr’lậ râu bil hư. Bh’rợ biểu tình năc vaih prang Lebanon xay moon râu căh liêmchoom âng chính phủ. Râu zr’năh k’đhap ooy chính trị tơợ bh’rợ pr’toh n’nâu năc bhrợ ha Lebanon lâng Thủ tướng Hassan Diab n’tộ chức./.

Ảnh: Insider.

10 sự kiện, vấn đề quốc tế nổi bật năm 2020 do VOV bình chọn

1 Đại dịch Covid-19 tạo ra một khủng hoảng toàn diện chưa từng có, tác động sâu sắc đến toàn thế giới

Từ trường hợp bệnh nhân đầu tiên nhiễm COVID-19 ở Vũ Hán, Hồ Bắc, Trung Quốc ngày 17/11/2019, dịch đã lan rộng ra 5 châu lục, đến gần tháng 12/2020 khiến hơn 75 triệu ca nhiễm bệnh, hơn 1.680.000 ca tử vong và con số này chưa dừng lại. Mỹ, Ấn Độ, Brazil, Nga là các quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề nhất.

Ngân hàng Thế giới (WB) dự báo, đại dịch COVID-19 làm GDP toàn cầu giảm 3-6% và gây thiệt hại ít nhất 5.000 tỷ USD. Dịch bệnh COVID-19 đã gây ra một cuộc khủng hoảng toàn diện, tạo ra những thay đổi sâu sắc trong đời sống của người dân, kinh tế, chính trị, ngoại giao, văn hóa, thể thao, giao thông đi lại của các quốc gia và các mối quan hệ quốc tế…

Ảnh: Báo VGP

2 Bầu cử Tổng thống Mỹ năm 2020 chứng kiến cuộc đua kịch tính giưa đương kim Tổng thống Donald Trump và ứng cử viên tổng thống Joe Biden

Cuộc bầu cử Tổng thống Mỹ năm 2020 đây là cuộc bầu cử chứng kiến lượng cử tri phổ thông đi bầu lớn nhất trong lịch sử nước Mỹ với số phiếu dành cho người chiến thắng và cả người thua cuộc đều cao chưa từng có. Cuộc bầu cử này thể hiện sự chia rẽ sâu sắc trong xã hội và chính giới Mỹ. Ngay cả khi ứng viên Joe Biden chính thức giành chiến thắng với 306 phiếu đại cử tri thì Donald Trump vẫn không thừa nhận thất bại và liên tục đưa ra cáo buộc có gian lận trong bầu cử.

Ảnh: TTXVN

3 Cạnh tranh chiến lược Mỹ-Trung Quốc tiếp tục căng thẳng

Căng thẳng Mỹ-Trung từ thương mại đã chuyển thành mâu thuẫn toàn diện, trực diện và gay gắt hơn. Từ tranh cãi về nguồn gốc và cách thức xử lý đại dịch COVID-19, căng thẳng Mỹ-Trung leo thang trong lĩnh vực công nghệ, ngoại giao khi hai bên ra lệnh đóng cửa lãnh sự quán của nhau với cáo buộc liên quan tới hoạt động gián điệp kinh tế và công nghệ. Chính phủ Mỹ đã cấm tải ứng dụng TikTok và WeChat của Trung Quốc trên lãnh thổ Mỹ, áp đặt trừng phạt và lệnh cấm với nhiều doanh nghiệp lớn của Trung Quốc…

Ảnh: Nikkei Asian Review

4 Ký kết Hiệp định Đối tác kinh tế Toàn diện khu RCEP-định hình khố thương mại lớn nhất thế giới

Ký kết được RCEP khẳng định dấu ấn tích cực mà Việt Nam đã đạt được với vai trò Chủ tịch ASEAN. 15 nước thành viên tham gia hiệp định chiếm gần tới 30% của dân số thế giới (2,2 tỉ người) và 30% của tổng sản phẩm nội địa GDP toàn cầu (26,2 nghìn tỉ USD) biến RCEP trở thành một khối thương mại lớn nhất thế giới. Việc thực thi hiệp định sẽ xóa bỏ 90% thuế quan nhập khẩu giữa các nước thành viên ký kết trong 20 năm tiếp theo, và thành lập được một quy tắc chung cho thương mại điện tử, trao đổi hàng hóa, và sở hữu trí tuệ.

5 Xung đột ở Nagornot- Karabakh,vùng Nam Kavkaz bùng phát thành cuộc chiến đẫm máu nhất năm 2020 giữa Azerbaijan và Armenia

Đây được coi là cuộc chiến tồi tệ nhất giữa Azerbaijan và Armenia, kể từ năm 1994. Sau 6 tuần (27/9 - 10/11/2020) chiến sự đẫm máu đã làm hơn 5.000 người chết ở cả hai phía. Với sự trung gian của Nga, hai phía Armenia và Azerbaijan đã ký kết một thỏa thuận ngừng bắn rạng sáng 10/11/2020. Tuy đã đạt được thỏa thuận ngừng bắn, song mâu thuẫn giữa Azerbaijan và Armenia, mâu thuẫn sắc tộc ở Nagorno-Karabakh vẫn tồn tại và rất khó hóa giải, luôn có nguy cơ bùng phát.

Ảnh: Reuters

6 Xung đột biên giới Trung- Ấn trở thành xung đột trực diện

Căng thẳng Ấn Độ-Trung Quốc đã trở thành xung đột trực diện tại khu vực biên giới, với cuộc đụng độ đẫm máu nhất trong lịch sử hơn 50 năm qua tại thung lũng Galwan hồi tháng 6. Sự kiện này đã trở thành vết cắt khoét sâu thêm rạn nứt và mâu thuẫn giữa hai nước. Mặc dù ngày 11/11/2020, Ấn Độ và Trung Quốc nhất trí sẽ tiến tới một thỏa thuận rút quân khỏi các "điểm xung đột”, nhằm xoa dịu căng thẳng và đối đầu quân sự kéo dài suốt 7 tháng qua, song cuộc đối đầu lần này có nhiều khả năng gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến quan hệ Trung-Ấn trong dài hạn trên nhiều phương diện.

 Ảnh: AP

7 Israel và một số quốc gia Trung Đông ký thoả thuận hoà bình lịch sử

Năm 2020 chứng kiến những bước tiến lịch sử tại Trung Đông khi Israel và một số quốc gia khu vực như UAE, Bahrain ký thỏa thuận hòa bình lịch sử sau nhiều năm đối đầu. Các thỏa thuận này đánh dấu nỗ lực trung gian hòa giải của chính quyền Mỹ. Tuy nhiên, trong bối cảnh các mâu thuẫn địa chính trị và tôn giáo tồn tại dai dẳng trong khu vực, các thỏa thuận chưa đủ sức nặng để hóa giải các bất đồng kéo dài hàng thập kỷ tại khu vực Trung Đông.

Ảnh: Reuters

8 Những vụ ám sát làm gia tăng căng thẳng trong quan hệ Mỹ - Iran

Ngày 3/1, Thiếu tướng Qassem Soleimani, Tư lệnh lực lượng đặc nhiệm Quds, thuộc lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), thiệt mạng sau một cuộc oanh kích của Mỹ nhằm đáp trả vụ tấn công vào đại sứ quán Hoa Kỳ ở Bagdad, Iraq. Cái chết của Tướng Qassem Soleimani và căng thẳng Mỹ-Iran trong thời gian dài đã đẩy quan hệ Mỹ-Iran đứng trước “lằn ranh đỏ” xung đột trong suốt cả năm 2020.

Việc ngày 17/11, Iran chính thức thừa nhận rút khỏi Thỏa thuận hạt nhân năm 2015 (còn có tên gọi là Kế hoạch hành động chung toàn diện (JCPOA) với nhóm P5+1 (gồm Mỹ, Nga, Trung Quốc, Anh, Pháp và Đức) là một động thái trả đũa Mỹ và phương Tây.

Ảnh: Reuters

9 Anh chính thức rút khỏi Liên minh châu Âu (EU) vào ngày 31/1/2020

Sau 47 năm là thành viên Liên minh Châu Âu (EU), Anh đã chính thức rút khỏi khối vào ngày 31/1/2020. Tuy nhiên, suốt 1 năm qua, các cuộc đàm phán định hình lại quan hệ Anh với EU tiếp tục vấp phải những trở ngại, kéo dài dai dẳng. Việc không đạt được thỏa thuận trước "thời hạn chót" 31/12/2020 dự kiến sẽ gây gián đoạn và tổn thất kinh tế cho cả hai bên, mà Anh được dự báo sẽ chịu tổn thất rất lớn, đồng thời cuộc “chia tay” này chắc chắn sẽ làm đảo lộn những mối quan hệ vốn đã ổn định của Anh và các nước ở mọi lĩnh vực như xã hội, kinh tế, an ninh trong suốt gần nửa thế kỷ qua.

Ảnh: Reuters

10 Vụ nổ hoá chất ở Beirut (Lebanon)- Thảm hoạ được báo trước

Ngày 4/8, hơn 2.700 tấn "bom phân bón" nằm im tại cảng Beirut (Lebanon) trong 6 năm đã phát nổ, gây ra một cơn địa chấn mạnh 3,3 độ Richter. Hơn 200 người thiệt mạng và hơn 7.000 người bị thương sau thảm họa này, một phần cảng Beirut cũng bị thổi bay, gây thiệt hại tới 10 - 15 tỷ USD. Đây được coi là một trong những vụ nổ phi hạt nhân lớn nhất trong lịch sử, mà nguyên nhân được cho là  do "thiếu hành động và sơ suất trong công tác lưu trữ vật liệu nổ". Chính phủ Lebanon đã buộc phải ban bố tình trạng khẩn cấp kéo dài hai tuần nhằm ứng phó với thảm họa. Các cuộc biểu tình đã nổ ra trên khắp Lebanon phản đối sự thiếu trách nhiệm của chính phủ. Sức ép chính trị từ vụ nổ cũng đã buộc nội các Lebanon và Thủ tướng Hassan Diab phải từ chức./.