Bha nậ bha lâng âng abóc đác nắc đhị chr’val Tam Ngọc, âng thành phố Tam Kỳ, tỉnh Quảng Nam lâng dal mơ 36 m lâng ch’ngai mơ 360m. A bóc pa nong k’nặ 350 ức mét khối đác; nắc muy zr’lụ đhăm k’tiếc lâng bấc rau a chim a đhắh, axiu a chông chr’nắp. Đhị a bóc vêy 37 rau a đhắh ắt cóh bha ar bhrôông Việt Nam ( cóh đêếc vêy 5 rau axiu, 17 rau axiu a chông cơnh lơơng; k’xenh, k’dzông, 15 rau bhơi xấc; 29 rau a đhắh, k’xenh, k’dzông ắt cóh bha ar bhrôông bha lang k’tiếc.

Z”lấh c’nắt c’lâng ving văng đoọng tước ooy a bóc đác Phú Ninh, rau bơơn lêy tr’nơớp lâng mắt ta mooi nắc muy zr’lụ cruung đác ga mắc bhứah lâng đác t’viêng t’vir, cóh toor nắc crâng k’coong ga mắc pa bhlâng la nguáh la bang. Vêy đhí tr’xin, mặt đác tân glươi đác bhrợ t’váih đợ đác tân glươi k’tứi, bhrợ t’váih rau la liêm bấc lấh mơ cóh zr’lụ t’viêng t’vir. Cóh pazêng t’ngay p’răng, mặt đác t’viêng nắc ngoọ cơnh t’clắh xr’mir ga mắc n’léh pazêng a ô a âng crâng k’coong, mặt t’ngay, bhrợ ha zr’lụ n’nâu nắc ga mắc bhứah lấh mơ, pr’hay lấh mơ.

Ảnh: Tamky.com

 Tước ooy a bóc đác Phú Ninh cóh hân noo ha pruốt, ta mooi nắc bơơn lêy crâng k’coong ch’mắt váih, rau đha hum âng pô crâng; đh’rưáh lâng pazêng t’clắh crâng, xa nul âng a chim, xa nul âng xoọng óih, bấc ơl bhót ch’ploong ch’đoóh… Hân noo ch’noọng, ta mooi nắc choom lướt lêy đợ da ding k’coong bấc ol chi choo lâng p’lêê crâng. Cóh han noo ha ót đợ g’lúh boo crâng nắc bhrợ ha mắt a bóc đác nong bấc. Cóh cr’chăl n’nắc nắc cr’chăl ma coon âng bấc rau axiu cóh a bóc, vêy bêl ta mooi nắc bơơn lêy axiu la loóh đăn ooy đhị bha nậ đác nong hooi, lêy pr’hay pa bhlâng.

Tước ooy m’pâng a bóc đác nắc vêy đợ xa nay la lay. Cóh a bóc đác bêl ahay nắc đợ bhươl cr’noon la liêm đăn lâng tọm đác k’tứi. Zr’lụ pậ bhứah pa bhlâng cóh cr’loọng a bóc nắc ng’đớc Nà Bộng, nắc clung ga mắc pa bhlâng la liêm, bêl nắc đhị bhrợ t’váih ha roo, a bhoo đoọng ha zr’lụ Phú Ninh bhứah ga mắc. Công vêy c’lâng lướt tr’haanh u clếch cóh cr’loọng a bóc, c’lâng nắc a rọp Pháp k’dua đhanuôr hêê bhrợ têng đoọng lướt ooy zr’lụ bhrợ têng vàng Bồng Miêu, chr’hoong Phước Sơn; cóh c’lâng n’nắc nắc bác pa bhlâng đhanuôr lướt pa bhrợ đoọng ha Pháp nắc cắh bơơn văl chô ooy đong…

Ảnh: Tamky.com

  Cóh pazêng t’ngay p’răng puýh, đoọng g’đéch đhr’năng puýh páih cóh đô thị, a bóc Phú Ninh nắc đhị lướt la lêy liêm choom pa bhlâng. Tước ooy a bóc Phú Ninh, ta mooi cắh muy bơơn lêy, ắt lâng cruung đác ch’ngaách, ting n’nắc nắc dzợ ting pấh cha ớh bấc rau chr’ớh rau lơơng. Ta mooi kiêng chêếc lêy crâng k’coong, đác đoong nắc choom lướt bhuông cóh a bóc ga mắc, tước lêy bha nậ đác, tước lêy zr’lụ đác puýh; lướt lêy đảo k’tứi ga mắc, cơnh đảo coóp, đảo bhót, đảo su… nắc bhrợ yêm loom apêê kiêng lêy cruung đác. Ha dang ta mooi kiêng lướt đhêy ắt, nắc đhị đâu vêy đợ acoon đong t’tứi vêy ta bhrợ lâng n’loong, p’loọng bhlâng nắc ooy a bóc đác, ắt cóh dzúp đợ n’loong ga mắc gâm ngút, cắh cậ phòng ắt la lay, la liêm đoọng ha pr’loọng đong; muy đhị la liêm pr’hay đoọng ta mooi lêy ooy mắt đác, xơợng a chim xul…

Ta mooi nắc công choom lướt lêy bấc rau bh’rợ n’lơơng cóh zr’lụ a bóc đác. A béh axiu cóh a bóc đác. A béh axiu cóh a bóc đác nắc chô zêệ bhrợ pr’dzăm, cắh cậ chô đơơng ooy đong. Ta mooi nắc công choom lướt họm đác puýh, ộm cà phê, bhrợ pợ; lướt bhuông cóh a bóc đác, lướt bhuông đơớh, bh’luáh lâng pazêng rau môn thể thao cóh đác… A bóc đác Phú Ninh vêy zập đợ rau chr’nắp pr’hay đoọng ha ta mooi tước la lêy nắc cắh vêy zr’lụ hân đoo công vêy cơnh đêếc./.

Hồ Phú Ninh quyến rũ

Hồ Phú Ninh thuộc địa phận huyện Núi Thành và huyện Phú Ninh của tỉnh Quảng Nam, nằm cách trung tâm thành phố Tam Kỳ khoảng 7 km về phía Tây, cách thành phố Đà Nẵng chừng 70km về phía Nam. Hồ được hình thành từ công trình thủy lợi cùng tên từ năm 1977, là hồ thủy lợi lớn nhất miền Trung. Hồ có khoảng 30 đảo nhỏ với cảnh quan đẹp thích hợp phát triển du lịch. Năm 2009, hồ Phú Ninh đã được Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch công nhận là danh thắng cấp quốc gia.

Đập chính của hồ nằm tại xã Tam Ngọc, thuộc thành phố Tam Kỳ, tỉnh Quảng Nam với độ cao 36m và dài hơn 360m. Hồ có dung tích gần 350 triệu m³ nước; là một vùng thổ nhưỡng với hệ động, thực vật phong phú và đặc chủng quý hiếm. Tại khu vực hồ có 37 loài sinh vật có tên trong sách Đỏ Việt Nam (trong đó 5 loài cá, 17 loài lưỡng cư, bò sát; 15 loài thực vật bậc cao); 29 loài lưỡng cư, bò sát trong danh mục sách Đỏ thế giới.

Vượt qua đoạn đường ngoằn ngoèo để đến hồ Phú Ninh, ấn tượng đầu tiên đập vào mắt du khách là một vùng không gian rộng lớn với mặt nước trải xanh, được bao bọc trong ngút ngàn của những khu rừng yên bình. Một cơn gió nhẹ thoảng qua, mặt nước dập dờn tạo ra những con sóng nhỏ lăn tăn, tạo thêm sức sống cho không gian xanh. Những ngày trời trong nắng đẹp, mặt hồ xanh ngắt như một tấm gương khổng lồ phản chiếu mọi hình ảnh của núi rừng, mây trời, khiến cho không gian nơi đây càng thêm hùng vĩ, thơ mộng.

Đến hồ Phú Ninh vào dịp mùa Xuân, du khách sẽ được tận hưởng cảnh núi rừng cây cối đâm chồi mơn mởn, hương hoa rừng thơm ngát; xen lẫn trong những mảng rừng, tiếng chim chóc ríu rít hót vang, lũ mang tác gọi bạn, những bầy khỉ chí chóe…Hè đến, du khách có thể dạo bước khám phá những mảnh đồi tràn ngập sim tím và trái cây rừng. Vào mùa Đông, những cơn mưa rừng khiến nước hồ dâng đầy. Đây cũng là mùa sinh sản của nhiều loài cá trong hồ, thỉnh thoảng du khách sẽ bắt gặp từng đàn cá lởn vởn khu vực đập tràn, đập chính nô đùa thật vui mắt nên thơ.

Sâu trong lòng hồ là một câu chuyện hào hùng khác. Dưới lòng hồ xưa kia từng là những làng quê yên tĩnh bên một dòng sông nhỏ. Khu vực rộng nhất của lòng hồ có tên gọi là Nà Bộng, là cánh đồng rộng lớn phì nhiêu từng là ngưồn cung cấp lương thực cho cả vùng Phú Ninh rộng lớn. Cũng từng có con đường bộ nổi tiếng chìm dưới lòng hồ, con đường mà thực dân Pháp bắt nhân dân ta khai phá để đi lên mỏ vàng Bồng Miêu huyện Phước Sơn; trên con đường thời ấy, rất nhiều người dân đi phu cho Pháp mà không bao giờ trở lại…

Vào những ngày nắng nóng cuối tuần, để tránh xa cái nóng bức, ồn ào nơi phố thị, hồ Phú Ninh là một lựa chọn hợp lý. Đến hồ Phú Ninh, du khách không chỉ được hòa mình vào không gian tự nhiên với môi trường trong lành, mà còn có thể tham gia rất nhiều hoạt động khác nhau. Du khách muốn khám phá thiên nhiên, có thể lựa chọn đi thuyền trên hồ nước rộng lớn, ghé thăm đập nước, mỏ nước khoáng nóng; thăm các hòn đảo nhỏ, những đảo rùa, đảo khỉ, đảo su…sẽ làm thỏa mãn lòng đam mê khám phá thiên nhiên của du khách. Còn nếu du khách muốn tận hưởng một kỳ nghỉ ngơi thực sự, thì tại đây luôn sẵn có những căn nhà nhỏ biệt lập được thiết kế xinh xắn toàn bằng gỗ nhìn ra hồ nước, ẩn trong những tầng cây xanh mát hay những phòng ở độc lập, tiện nghi dành cho gia đình; một viễn cảnh thơ mộng mở ra cho du khách nhìn mặt hồ trải nắng, nghe chim hót ríu rít...

Du khách cũng có thể trải nghiệm nhiều dịch vụ khác ở khu vực hồ. Câu cá trên lòng hồ là một lựa chọn, thử thách lòng kiên nhẫn của du khách. Cá câu được, du khách có thể dùng chế biến cho bữa ăn sau đó hoặc mang về làm quà. Du khách cũng có thể thư giãn với dịch vụ tắm khoáng nóng, thưởng thức cà phê, cắm trại; đạp vịt, đi thuyền cao tốc, bơi và các môn thể thao nước… Hồ Phú Ninh đủ sức để chinh phục mọi du khách bởi những ưu thế tuyệt vời của mình mà không phải điểm đến nào có thể sánh được./.

                                                                                                    Bài và ảnh bìa: Phước Hà