Nâu năc j’niêng bhrợ têng tơợ lang a hay âng đhanuôr, ha dợ căh pa ghit, och ha rêê buôn rọ ooy crâng, vaih đhr’năng rooh cat crâng. Tu cơnh đêêc, bh’rợ zêl, cha groong crâng coh hân noo och ha rêê ta luôn bơơn chính quyền lâng đhanuôr pa bhlầng k’rang.

Pr’loọng đong anoo Tơ Ngôn Nướt, ặt vel Atu 1, chr’val Hùng Sơn, c’moo đâu tal lâh 2 héc ta ha rêê đoọng choh a hứu lâng sâm. Anoo Nướt đoọng năl, đhăm ha rêê c’moo đâu tal k’tứi lâh pazêng c’moo lalăm, vel đong căh đoo tal ha rêê đăn, k’xịa k’tiếc crâng.

Tơợ ơy tal, chăh bhlưa xang, pr’loọng anoo năc chăh c’lâng bhưah 6m năc vêy ta đoọng ooch. Coh đhr’năng och ha rêê, đhanuôr bơơn pa choom ghit cơnh och tệêm ngăn, ra văng zập pr’đươi t’pặt oih cơnh can đác, bình t’pặt rooh, lâng och tơợ ping bôl đoọng rọ ooy dưp, đoọng buôn pa ghit đhr’năng och. Anoo Tơ Ngôn Nướt moon:“Chính quyền vel đong k’đươi pr’loọng đong zi năc chăh bhlưa bhưah, ha dang căh năc căh đoọng och. Bêl och năc vêy cán bộ  vel lâng apêê coh tổ xung kich cha groong rooh cat ting pâh cha mêệt, ha dang vaih đhr’năng rooh cat năc đâh t’pặt”.

Căh muy pr’loọng anoo Nướt, xoọc đâu pazêng pr’loọng đhanuôr đhị vel A Râng, chr’val Hùng Sơn kiêng tal ha rêê nắc zêng zước tơợ cán bộ lâng Tổ zư lêy crâng. Tơợ ơy đăng ký, c’bhuh zư lêy crâng năc lướt lêy đhr’năng lalua. Pazêng đhăm ha rêê ty doọ đăn crâng gmrâng, căh cợ đăn crâng ơy pađớp zư lêy nắc vêy đoọng tal och.

Anoo Alăng Tỏa, Trưởng vel A Râng đoọng năl, prangvel vêy 86 pr’loọng đhanuôr, coh đêêc nắc  vêy lâh m’pâng đợ pr’loọng vêy tal ha rêê. Tu cơnh đêêc, bh’rợ t’pâh đhanuôr ting pâh zư lêy crâng ta luôn bơơn pa ghit. Xoọc đâu, đhăm crâng âng vel bơơn pa đớp zư lêy năc lâh 400 héc ta. Đh’rưah lâng c’bhuh zư lêy crâng, zập pr’loọng đhanuôr cung tr’xăl ting pâh cha mêệt lêy, đoọng k’đhơợng lêy đhr’năng pa hư crâng lâng cha groong rooh cat crâng.

Ting cơnh anoo Alăng Tỏa, coh đhr’năng pleng p’răng pưih cơnh xoọc đâu, r’hơơng oih k’tứi cung choom bhrợ vaih rooh cat ga măc.“Azi cung ta luôn xay moon, k’đươi t’pâh đhanuôr oọ pa hư crâng. Zập pr’loọng kiêng tal ha rêê nắc xay lâng vel đoọng cha mêệt lêy, pa choom ghit chăh bhlưa bêl och đoọng liêm choom”.

Đọong têệm ngăn coh hân noo tal, och ha rêê, vel A Râng ơy bhrợ t’vaih Tổ xung kich zêl, cha groong rooh cat crâg lâng lâh 20 cha nắc. C’bhuh nâu ta luôn tước zập zr’lụ bhrợ ha rêê đoọng pa choom đhanuôr cơnh chăh bhlưa lalăm och, choom bhlầng năc chăh mơ 10m năc a têh.

Đhanuôr ơy bơơn moon pa rơơt năc och ha rêê bêl ha bu dưm, oọ och bêl pleng p’răng căh cợ bêl đhí k’rơ, tu buôn vaih rọ ooy lơơng. Coh đhr’năng och ha rêê, apêê coh Tổ xung kích cung pa căh mặt đoọng ting zooi, cha mêệt lêy đhr’năng och ha rêê đoọng đâh t’pặ ha dang vaih rooh cat ooy lơơng. Anoo Hôih Lưa, Tổ trưởng Tổ zư lêy crâng, năc thành viên coh Tổ xung kich cha groong rooh cat crâng đoọng năl:“Zập c’moo, a zi bơơn apêê ban, ngành âng chr’val pa choom đăh cha groong t’pặt rooh cat crâng. Coh cr’chăl đhanuôr och ha rêê nắc a zi pa choom ghit đoọng ha pêê năl, xang och năc cung đhiêr lưch ha rêê đoọng lêy pa ghit, lêy pặt zêng nắc vêy choom chô. Ha dang chăh căh liêm choom cơnh k’đươi moon năc căh đoọng och”.

Chr’val Hùng Sơn, thành phố Đà Nẵng ơy bhrợ t’vaih tơợ bhiệc pa zưm 4 chr’val ty pazêng: Gari, Ch’ơm, Axan lâng Tr’hy âng chr’hoong Tây Giang, tỉnh Quảng Nam lalăm. Prang chr’val xoọc vêy 24 vel, lâng lâh 99% năc đhanuôr acoon coh. Pazêng đhăm crâng đhị vel đong nắc k’nặ 17.800 héc ta, coh đêêc  vêy bấc n’loong chr’năp cơnh pơ mu, dổi, k’ghiêr, prao…

Đọong cha groong rooh cat crâng, năc tơợ tơợp c’moo chr’val Hùng Sơn ơy bhrợ t’vaih k’bhuh xay moon cha groong rooh cat crâng; bhrợ xa nay ghit liêm lâng k’đươi c’bhuh công an, quân sự, kiểm lâm pa zưm cha mêệt lêy prang zr’lụ đhanuôr bhrợ ha rêê, đhr’năng tal och. Tơợ đêêc năc đâh k’đhơợng lêy đhr’năng tal ha rêê k’xịa tước k’tiếc crâng a bhuy, crâng gmrâng.

Jưah lâng bhiệc bhrợ cơnh xa nay “4 đhị đêêc”, vel đong ta luôn pa choom cơnh t’pặ rooh cat, ra văng bình t’pặt oih, can đác lâng zập pr’đươi đoọng ha pêê tổ, đội đhị vel đươi. Chr’val cung k’đươi apêê vel t’bhlầng xay moon, k’đươi đhanuôr đăng ký bêl ral, och ha rêê, oọ ma tal, och bêl căh ơy cha mêệt, pa choom.

Tước nâu kêi, đhị chr’val vêy lâh 150 pr’loọng đhanuôr zước tal ha rêê. T’cooh Ta Ngôn Thiếu, Phó Chủ tịch UBND chr’val Hùng Sơn xay moon ghit:“Apêê pr’loọng đhanuôr kiêng tal ha rêê năc zươc tơợ tơợp c’moo. Lalăm och, zập lực lượng năc cha mêệt lêy c’lâng chăh bhlưa, ha dang tệêm ngăn năc vêy đoọng och. Nâu năc c’lâng bh’rợ bơơn vel đong bhrợ liêm choom tơợ bấc c’moo hay”.

Đươi vêy pa ghit xay moon, k’đươi đhanuôr bhrợ tơợ tơợp hân noo cha noọng, jưah lâng bhiệc cha mêệt lêy zập zr’lụ tal, och ha rêê lâng xay bhrợ đh’rưah zập  bh’rợ zêl, cha groong rooh crâng. Bh’nơơn nâu năc đoọng lêy, bêl chính quyền, c’bhuh chức năng lâng đhanuôr đh’rưah pa zưm têy, bhiệc bhrợ têng ha rêê choom ta bhrợ tệêm ngăn, pa têệt lâng bh’rợ zư lêy crâng coh ca noong k’tiếc./.

PHÒNG CHỐNG CHÁY RỪNG MÙA ĐỐT RẪY

Những ngày đầu mùa khô cũng là thời điểm bà con Cơ Tu ở vùng cao phát dọn nương rẫy, chuẩn bị cho vụ sản xuất mới. Đây là tập quán canh tác lâu đời của bà con, nhưng nếu không cẩn thận, việc đốt thực bì rất dễ làm lửa lan vào rừng, gây cháy rừng. Vì vậy, công tác phòng, chống cháy rừng trong mùa đốt rẫy luôn được chính quyền và người dân đặc biệt quan tâm.

Gia đình anh Tơ Ngôn Nướt, ở thôn A Tu 1, xã Hùng Sơn, năm nay phát hơn 2 héc ta rẫy để trồng gừng và sâm dây. Anh Nướt cho biết, diện tích rẫy năm nay ít hơn so với những năm trước, địa phương nghiêm cấm việc phát rẫy lấn vào rừng già, rừng đầu nguồn và rừng phòng hộ.

Sau khi phát dọn xong, gia đình anh phải làm đường băng cản lửa rộng hơn 6 mét mới được phép đốt. Trong quá trình đốt rẫy, bà con được hướng dẫn kỹ thuật đốt an toàn, chuẩn bị đầy đủ dụng cụ chữa cháy như can nước, bình chữa cháy, đồng thời đốt từ trên đỉnh đồi xuống để dễ kiểm soát ngọn lửa. Anh Tơ Ngôn Nướt nói: “Chính quyền địa phương yêu cầu gia đình tôi phải làm đường băng cản lửa nếu không làm sẽ không cho đốt. Khi đốt thì có cán bộ thôn và thành viên tổ xung kích phòng cháy chữa cháy tham gia giám sát để nếu có xảy ra cháy lan thì kịp thời dập tắt”.

Không riêng gia đình anh Nướt, hiện nay tất cả các hộ dân ở thôn A Râng, xã Hùng Sơn có nhu cầu phát rẫy đều phải đăng ký cụ thể vị trí với cán bộ thôn và Tổ bảo vệ rừng. Sau khi đăng ký, lực lượng bảo vệ rừng sẽ đi kiểm tra thực tế. Chỉ những diện tích rẫy cũ, không nằm trong khu vực rừng già, rừng đầu nguồn hoặc rừng được giao khoán bảo vệ mới được phép phát dọn.

Anh A Lăng Toả, Trưởng thôn A Râng cho biết, toàn thôn có 86 hộ dân, trong đó hơn một nửa số hộ có phát rẫy. Vì vậy, công tác vận động bà con tham gia bảo vệ rừng luôn được thôn chú trọng. Hiện nay, diện tích rừng của thôn được giao khoán bảo vệ là hơn 400 héc ta. Bên cạnh lực lượng nòng cốt là Tổ bảo vệ rừng, các hộ dân cũng luân phiên tham gia tuần tra, nhằm ngăn chặn tình trạng xâm hại tài nguyên rừng và kiểm tra công tác phòng, chống cháy rừng.

Theo anh A Lăng Toả, trong điều kiện thời tiết nắng nóng gay gắt như hiện nay, chỉ cần một mồi lửa nhỏ cũng có thể gây ra cháy lớn.“Chúng tôi thường xuyên tuyên truyền, vận động bà con không xâm phạm rừng già, rừng đầu nguồn. Các hộ dân muốn phát rẫy phải báo cho thôn để kiểm tra, hướng dẫn làm đường cản lửa và kỹ thuật đốt sao cho an toàn”.

Để đảm bảo an toàn trong mùa phát, đốt nương rẫy, thôn A Râng đã thành lập Tổ xung kích phòng, chống cháy rừng với hơn 20 thành viên. Lực lượng này thường xuyên đến từng khu vực rẫy để hướng dẫn bà con làm đường băng cản lửa rộng từ 5 đến 10 mét trở lên, phát dọn sạch lá khô, cành khô và chuẩn bị đầy đủ phương tiện chữa cháy trước khi đốt.

Bà con được khuyến cáo nên đốt rẫy vào buổi chiều tối, tránh thời điểm nắng nóng gay gắt hoặc gió mạnh, vì rất dễ làm lửa cháy lan sang khu vực rừng bên cạnh. Trong quá trình bà con đốt rẫy, các thành viên Tổ xung kích cũng có mặt để hỗ trợ, theo dõi hướng cháy và kịp thời xử lý nếu không may xảy ra cháy lan. Anh Hôih Lưa, Tổ trưởng Tổ bảo vệ rừng, đồng thời là thành viên Tổ xung kích phòng, chống cháy rừng cho biết:“Hàng năm chúng tôi được các ban, ngành của xã tập huấn về công tác phòng cháy, chữa cháy, đặc biệt là phòng chống cháy rừng. Trong thời gian bà con đốt rẫy chúng tôi cũng hướng dẫn cụ thể cho bà con về kỹ thuật đốt, sau khi đốt xong cần phải kiểm tra thật kỹ, chỗ nào còn than lửa thì phải dập tắt hoàn toàn mới được về. Nếu đường cản lửa không đảm bảo thì kiên quyết không cho đốt”.

Xã Hùng Sơn, thành phố Đà Nẵng được thành lập trên cơ sở sáp nhập 4 xã cũ gồm: Gari, Ch’ơm, Axan và Tr’hy của huyện Tây Giang, tỉnh Quảng Nam trước đây. Toàn xã hiện có 24 thôn, với hơn 99% dân số là đồng bào dân tộc thiểu số. Tổng diện tích rừng trên địa bàn gần 17.800 héc ta, trong đó có nhiều loại gỗ quý như pơ mu, dổi, kiền kiền, lim…

Để chủ động trong công tác phòng cháy, chữa cháy rừng, ngay từ đầu năm, xã Hùng Sơn đã thành lập Ban Chỉ đạo phòng cháy, chữa cháy rừng; xây dựng kế hoạch cụ thể và chỉ đạo các lực lượng công an, quân sự, kiểm lâm phối hợp kiểm tra toàn bộ khu vực bà con phát, đốt rẫy. Qua đó, kịp thời ngăn chặn tình trạng phát rẫy lấn vào rừng già, rừng đầu nguồn và rừng phòng hộ.

Cùng với việc thực hiện phương châm “4 tại chỗ”, địa phương thường xuyên tổ chức tập huấn kỹ năng chữa cháy, trang bị thêm bình phun nước, can nước và các dụng cụ cần thiết cho các tổ, đội ở thôn. Xã cũng chỉ đạo các thôn đẩy mạnh tuyên truyền, vận động người dân đăng ký cụ thể khi có nhu cầu phát rẫy, không tự ý phát, đốt khi chưa được kiểm tra, hướng dẫn.

Đến nay, trên địa bàn xã có hơn 150 hộ dân đăng ký phát rẫy làm nương. Ông Tơ Ngôn Thiếu, Phó Chủ tịch UBND xã Hùng Sơn nhấn mạnh:“Các hộ dân có nhu cầu phát rẫy phải đăng ký từ đầu năm. Trước khi đốt, các lực lượng sẽ kiểm tra toàn bộ đường băng cản lửa, nếu đảm bảo an toàn mới cho phép đốt. Đây là giải pháp được địa phương thực hiện hiệu quả nhiều năm qua”.

Nhờ chủ động tuyên truyền, vận động người dân ngay từ đầu mùa khô, cùng với việc kiểm tra chặt chẽ các khu vực phát, đốt nương rẫy và triển khai đồng bộ các biện pháp phòng, chống cháy rừng, đến nay xã Hùng Sơn, thành phố Đà Nẵng chưa để xảy ra cháy rừng tự nhiên, rừng đầu nguồn và rừng phòng hộ. Kết quả này cho thấy, khi chính quyền, lực lượng chức năng và người dân cùng chung tay, việc sản xuất nương rẫy vẫn có thể được thực hiện an toàn, gắn với trách nhiệm giữ rừng, bảo vệ màu xanh nơi vùng cao biên giới./.