T’ngay 17.04.1975 nắc muy t’ngay pa bhlâng cắh liêm crêê cóh lịch sử âng Campuchia, t’ngay nắc chế độ lêệng c’chêết manuýh Polpot dưr váih: K’tiếc k’ruung Campuchia dưr váih muy zr’lụ k’tiếc zr’nắh xr’dô pa bhlâng, muy đong tu z’nắh, lêệng c’chêết manuýh nắc vêy Pol pót bhrợ t’váih. K’ức đhanuôr Campuchia doọ rau lất mốt cóh đêếc vêy apêê trí thức, cơnh: manuýh xrặ văn, xrặ báo, giáo sư, thầy giáo, bác sĩ, học sinh – sinh viên… nắc crêê ta lêệng c’chêết. Cắh vêy thành phố, trường học, cắh vêy chợi, cắh vêy zên, cắh vêy hát t’nơớt, lướt ooy chùa tụng kinh niệm Phật, cắh vêy bh’rợ ắt đh’rứah lâng n’đắh lơơng….

K’rang k’pân – rau đêếc nắc cr’noọ zazum âng pazêng đhanuôr Campuchia. Nắc ng’xơợng muy bơr apêê crêê ta z’nắh dzợ bơơn mamông xay truíh cớ:

-" Chế độ Pol pót lêệng c’chêết lứch, hân đhơ đhơ ngai công lêệng c’chêết, Pol pot k’dua azi pa bhrợ ha lêệng cóh toong t’ngay, cắh vêy chr’na cha, ha ul, cha pr’chớh a năm. Apêê đoo vey poóh z’nắh ha zi ngân pa bhlâng, apêê pay kim, ch’đị ooy c’broo têy, c’broo dzung zi, xang n’nắc glụ đoọng tr’tơợt."

  - "K’căn cu crêê apêê đoo z’nắh ngân pa bhlâng, apêê đoo vey tước bêl glúh aham tơợ móh, boóp, xang n’nắc z’nắh tước mơ chêết."

Cóh đhr’năng cơnh đêếc, c’moo 1977, a đoo ta đham Samdech Hun sen xoọc đêếc mơ 25 c’moo, ắt lâng đhr’năng bh’rợ chêết mamông: lơi chế độ Pon Pot đoọng lướt ooy Việt Nam chêếc c’lâng trôông dzấc k’tiếc k’ruung.

9 giờ ha dum, t’ngay 20/ 06/1977, Hun sen dzụt đác mắt, lơi vel đong, k’điêl xoọc vêy a chắc k’đháp mơ 5 c’xêê, Hun sen đớc tr’mông âng đay, cắh xay rau bhui har âng đay nắc lêy pay c’lâng lướt chêếc c’lâng bh’rợ trôông dzấc k’tiếc k’ruung, đoọng trôông dzấc đhanuôr lâng k’điêl k’coon âng đay. T’coóh Hun Sen prá:

Xoọc đêếc nắc xoọc cr’chăl zr’nắh k’đháp pa bhlâng đoọng acu xay moon bhrợ têng, tu xoọc đêếc acu vêy cơnh crêê ta coóp, ta pa chô ooy Pol pot, nắc acu công dzợ t’bhlâng dưr lướt. Acu tin đươi ooy cr’noọ âng cu nắc u crêê, Việt Nam nắc doọ ắt đương lêy bêl Campuchia xoọc lum zr’nắh k’đháp, hân đhơ n’năl vêy cơnh choom chêết, rau cr’noọ r’rơơm đhiệp mơ 0,01%, nắc acu công t’bhlâng lướt ting cơnh cr’noọ âng cu, nắc ng’choom hay nắc dzợ bấc cơnh bh’rợ n’lơơng choom lêy bhrợ, văl chô ooy Campuchia, ắt đương lêy đoọng Pon pot lêệng c’chêết, rau lêy pay cóh x’rịa nắc lêệng c’chêết, bh’rợ n’nâu, acu đớc đươi dua bêl ơy lướt tước ooy Việt Nam, cóh cu vêy 12 bêệ z’rum, zập bêl công đớc cóh a chắc đoọng acu lêệng c’chêết ađay ha dang crêê n’đắh Việt Nam coóp pa chô đoọng ooy Pol pot.

Xoọc lướt z’lấh c’noong k’tiếc Campuchia mót ooy k’tiếc Việt Nam, nắc đồng hồ âng Hun sen ch’ol crêê 2 giờ ra diiu. Zr’lụ âng apêê đoo tước nắc muy zr’lụ crâng g’mrâng, c’noong k’tiếc zazum bhlưa chr’hoong Mê Mốt, tỉnh Kampongcham lâng chr’hoong Lộc Ninh, tỉnh Sông Bé. T’coÓh Hun Sen hay cớ:

Bh’rợ dưr lướt âng cu cắh choom đơớh hân, groo dool tu n’đắh Việt Nam vêy cơnh n’năl la lay cơnh, 5 cha nắc zi vêy 3 bêệ súng, 2 p’nong lựu đạn lâng muy bêệ ch’piáh… êếh rau acu đơơng âng vũ khí đoọng tr’zâl lâng quân đội Việt Nam nắc đoọng zư ađay ha dang crêê tr’lum lâng c’bhúh Pol pot.

T’ngay 21/06/1977, xang bêl lướt rúh crâng mót đhậu ooy đhăm k’tiếc âng Việt Nam mơ 6km, Hun sen k’dua p’lơớp pazêng vũ khí bêl k’nặ dưr lướt ooy c’lâng tỉnh đoọng chêếc lum Bộ đội lâng đhanuôr Việt Nam, hau tu p’lơớp lơi vũ khí? Rau đêếc nắc xa nay bh’rợ ta béch pa bhlâng âng Hun Sen! Tu ha dang bơơn lêy đợ manuýh đơơng âng binh khí lướt mót ooy c’noong k’tiếc, nắc vêy cơnh bộ đội biên phòng Việt Nam penh zâl.

Tr’mông âng đoo lâng đồng đội cắh choom nhâm mâng. K’dâng 2giờ nắc apêê đoo bơơn lêy muy bha nụ bhươl cr’noon, vêy đhanuôr, Hun Sen p’too moon lâng đồng đội nắc vêy apêê đoo crêê ta coóp chọ, tu lướt z’lấh c’noong k’tiếc lất xa nay cóh cr’chăl Pol pot ơy lướt lêệng c’chêết đhanuôr cóh muy bơr zr’kụ đhị c’noong k’tiếc âng Việt Nam, bộ đội Việt Nam k’đháp đoọng n’năl hân đoo nắc manuýh chêếc lêy ch’mêết, tình báo âng c’bhúh lêệng c’chêết manuýh, ngai nắc manuýh chêếc c’lâng trôông dzấc k’tiếc k’ruung, tu cơnh đêếc Hun Sen ta đang moon: Ha dang dưr váih bh’rợ coóp zư, cắh ngai choom zâl.

Lướt tước ooy cr’noon Hoa Lư, Lộc Ninh nắc c’bhúh âng t’coóh Hun Sen bơơn vêy đhanuôr Việt Nam đương hơnh déh, manuýh Việt Nam tr’nơớp nắc Hunsen bơơn lêy cóh c’lâng k’tiếc bhrôông lướt ooy cr’noon Hoa Lư nắc t’coóh Nguyễn Văn Hùng, muy cha nắc manuýh du kích vel đongm, xoọc ắt mamông đhị chr’val Lộc Ninh, chr’hoong c’noong k’tiếc Lộc Ninh. T’coóh Nguyễn Văn Hùng hay cớ:

Xoọc đêếc acu lướt bhrợ ha rêê nắc lum 5 cha nắc manuýh, lứch xấp xa nấp tăm, lêy apêê đoo, acu công der, hân đhơ cơnh đêếc nắc acu t’bhlâng zư a chắc đay, acu lêy apêê đoo nắc manuýh Campuchia, lêy ghít nắc apêê đoo công liêm crêê, doọ rau bh’rợ huông lất. Apêê đoo ta moóh cóh đâu vêy bộ đội cắh, acu moon vêy, apêê đoo nắc têêm loom, doọ chêếc k’rang rau rị, acu nắc ta bơơn ta moóh đoọng apêê anoo bơơn lum bộ đội.

T’coóh Hùng đơơng âng apêê Hun Sen mót ooy cr’noon Hoa Lư, đhị đâu, đhanuôr cr’noon Hoa Lư ơy zêệ avị đoọng ha apêê đoo cha, xoọc đêếc nắc g’lúh tr’nơớp xang bấc c’xêê ha ul, Hun Sen lâng đồng đội bơơn cha a vị, ch’na bhoóc lâng pr’dzăm nar a ọc ta zêệ lâng k’lung ha bhêy bhoóc. Chr’na cha cha tr’nơớp đhị đhăm k’tiếc Việt Nam nắc chr’nắp, 40 c’moo ơy nắc t’coóh Hun Sen dzợ hay ghít. Ađoo xay moon:

Nắc đoo nắc g’lúh cha cha bhrợ ha cu n’jứah k’ăy loom, n’jứah kiêng k’chăng, prang c’moo cắh bơơn cha a vị, tu cơnh đêếc 5 cha nắc zi cha lứch muy gọ ch’na zêệ ha 10 cha nắc cha, azi cha bấc tước mơ k’bhộ pa bhlâng luônh, muy rau c’jệ lêy nắc azi doọ crêê ta chọ, nắc cr’van âng zi đơơng âng cóh a chắc a zân công doọ crêê ta pay. Crêê cơnh, n’đắh Việt Nam nắc ch’mêết lêy balô, k’têệng, chr’đhung quần lêy azi vêy đơơng âng súng, cha rắh doọ? Nắc Việt Nam cắh bhrợ cơnh đêếc, apêê đoo cắh bhrợ. Rau đêếc nắc bh’rợ âng acu lêy lâng chắp hơnh pa bhlâng.

Xang bêl cha chr’na liêm loom n’nắc, Hun Sen lâng apêê đồng đội nắc vêy ta đơơng đoọng lướt lum lêy manuýh vêy trách nhiệm âng quân đội Việt Nam, tơớp bh’rợ liêm buôn đoọng ha xa nay bh’rợ lướt chêếc c’lâng trôông dzấc k’tiếc k’ruung chr’nắp ga mắc âng ađoo thủ tướng chính phủ k’tiếc k’ruung Campuchia Samdech Techo Hun Sen. Bh’rợ n’nắc đhị đhăm k’tiếc Bình Phước vêy t’coóh Hun Sen lêy cơnh muy pr’hát cắh choom ha vil cóh lang đay./.

BÀI CA KHÔNG QUÊN

17.04.1975 là một ngày đen tối nhất trong lịch sử của Campuchia, ngày mà chế độ diệt chủng Polpot xuất hiện: Đất nước Campuchia trở thành một địa ngục trần gian khủng khiếp nhất, một nhà tù tàn độc, man rợ nhất dưới tay bọn Pol pot. Hàng triệu người dân Cam-puchia vô tội trong đó có cả những trí thức: nhà văn, nhà báo, giáo sư, thầy giáo, bác sĩ, học sinh-sinh viên… đã bị giết hại. Không thành phố, trường học, không có chợ, không có tiền, không còn nhảy múa, đi chùa tụng kinh niệm Phật, không có sự giao lưu với bên ngoài…

  Hoảng loạn- đó là tâm trạng chung của người dân Campuchia. Hãy cùng nghe một số nạn nhân vẫn còn sống sót kể lại

 # Chế độ Pol pot giết tất cả, bất kỳ ai cũng giết Pol Pot bắt chúng tôi lao động khổ sai suốt ngày, chẳng có cơm ăn, nhịn đói, ăn cháo thôi Chúng tra tấn tôi dã man quá, chúng lấy kìm, kẹp vào các ngón chân tôi rồi day cho đứt lìa ra

# Bà già tôi bị tra tấn man rợ, chúng đánh trào máu mũi, máu miệng rồi hành hạ bà cho đến lúc chết

Trong bối cảnh ấy, năm 1977, chàng thanh niên Samdech Hun sen lúc đó tròn 25 tuổi đứng trước 1 lựa chọn sinh tử : rời bỏ chế độ Pon Pot để sang Việt Nam tìm đường cứu nước .

9 giờ tối , ngày 20 tháng 06 năm 1977, Hun sen gạt nước mắt, đau xót rời bỏ quê hương, xứ sở , xa tổ ấm nhỏ với người vợ đang mang thai 5 tháng, Hun sen đặt cược tính mạng của mình, hy sinh hạnh phúc riêng để chọn lựa con đường ra đi tìm phương cách giải phóng đất nước , để cứu nhân dân và cả vợ con thân yêu của ông.

 Ngài Hun Sen lý giải:

Đó là thời điểm khó khăn nhất để tôi đưa ra quyết định, bởi rất có thể tôi sẽ bị bắt, bị trả về cho Pol pot nhưng tôi vẫn quyết định ra đi, Tôi tin tưởng rằng suy nghĩ của tôi là đúng, Việt Nam sẽ không khoanh tay nhìn khi Campuchia đang gặp hoạn nạn, dẫu biết rằng đi là có thể chết, hy vọng chỉ là 0,01 phần trăm ,nhưng tôi vẫn đi theo quyết định của mình, nên nhớ rằng vẫn còn có nhiều lựa chọn khác, trở lại Campuchia, khoanh tay ngồi chờ bọn Pon pot tàn sát thảm hại, sự lựa chọn cuói cùng là tự sát ,lựa chọn này , tôi để dành sử dụng khi sang Việt Nam, tôi có 12 chiếc kim lúc nào cũng sẵn trong người tôi sẽ tự sát trong trường hợp bị phía Việt Nam bắt trả lại cho Pol Pot

Lúc vượt biên giới Campuchia vào lãnh thổ Việt Nam, thì đồng hồ của Hun sen chỉ đúng 2h sáng. Địa điểm mà họ đặt chân đến là một khu rừng già, ranh giới chung giữa huyện Mê Mốt, tỉnh Kampongcham và huyện Lộc Ninh, tỉnh Sông Bé.

Ông Hun Xen nhớ lại:

 Hành trình của tôi là không manh động, liều lĩnh vì ngại phía Việt Nam hiểu lầm, 5 người chúng tôi có 3 khẩu súng, 2 quả lựu đạn và một con dao quắm…Không phải tôi mang theo vũ khí để đánh nhau với quân đội Việt Nam mà là để đề phòng lúc phải chạm trán với bọn Pol pốt.

Ngày 21 tháng 06 năm 1977, sau khi băng rừng đi sâu vào lãnh thổ Việt Nam tầm 6 km, Hunsen quyết định cất giấu vũ khí trước khi quyết định đi lên Tỉnh lộ để tìm gặp Bộ đội và nhân dân Việt Nam, vì sao lại quyết định đem dấu vũ khí? Đó thật sự là một quyết định thông minh của Hun Xen! Bởi chỉ cần nhìn thấy những người đem theo binh khí đột nhập biên giới, rất có thể bộ đội biên phòng Việt Nam sẽ nổ súng.

Tính mạng của ông và các đồng đội không thể được bảo toàn. Khoảng 14h thì họ nhìn thấy một xóm nhỏ, có dân, Hun Xen cảnh báo với đồng đội là rất có thể họ sẽ bị bắt trói, bởi vượt biên trái phép vào thời điểm mà bọn Pol Pốt đã tấn công một vài khu vực biên giới của Việt Nam, bộ đội Việt Nam sẽ khó mà phân định ai là do thám ,tình báo của bọn diệt chủng, ai là người tìm đường cứu nước , do vậy, Hun Xen yêu cầu : nếu có xảy ra chuyện bắt giữ, không ai được phản ứng.

Vào đến ấp Hoa Lư, Lộc Ninh thì nhóm của Ông Hunsen được nhân dân Việt Nam đón tiếp, người Việt Nam đầu tiên mà Hunsen gặp trên con đường đất đỏ độc đạo dẫn vào ấp Hoa Lư là ông Nguyễn Văn Hùng, một du kích địa phương, hiện nay đang cư trú tại xã Lộc Thịnh, huyện biên giới Lộc Ninh.

Ông Nguyễn Văn Hùng nhớ lại :

  Lúc đó tôi đi làm rẫy thì gặp 5 ông, mặc toàn đồ đen không thôi, lúc tôi thấy họ, người tôi run lên không được bình tĩnh cho lắm, nhưng tôi ráng kìm chế , tôi nhận ra họ là người Campuchia, thoạt nhìn tôi thấy họ cũng rất đàng hoàng, không có gì hùng hổ hay tỏ ra hung hăng gì hết. Mấy ổng hỏi thăm ở đây có bộ đội không, tôi nói có, mấy anh cứ yên tâm, đừng lo lắng gì, tôi sẽ tìm cách liên lạc để mấy anh được gặp bộ đội.

Ông Hùng dẫn cả nhóm Hunxen vào ấp Hoa Lư, tại đây, người dân Ấp Hoa Lư đã nấu cơm cho họ ăn, đó là lần đầu tiên sau nhiều tháng đói khát, Hun sen và các đồng đội mới được ăn cơm, cơm trắng ăn với sườn kho củ cải trắng. Bữa cơm đầu tiên trên đất Việt Nam thật đặc biệt, 40 năm đã qua nhưng ông Hun sen vẫn nhớ như in.

Ông chia sẻ

Đó là bữa ăn khiến tôi vừa đau xót, vừa buồn cười, cả năm trời chưa được ăn cơm, vì thế 5 người chúng tôi ăn hết một nồi mười người ăn, chúng tôi ăn nhiều đến mức căng tức cả bụng, bất ngờ nửa là chúng tôi không những không bị trói, mà tài sản gì mang theo trong người cũng không bị lục soát. Đáng ra , phía Việt Nam phải khém xét balô, thắt lưng, túi quần chúng tôi để xem liệu chúng tôi có mang theo súng ống, vũ khí, đạn dược gì không chứ? Nhưng Việt Nam đã không làm chuyện đó, họ không làm. Đó chính là cử chỉ mà tôi cảm nhận và biết ơn sâu sắc .

Sau bữa cơm nghĩa tình ấy, Hun Sen và các đồng đội đã được đưa đi gặp những người có trách nhiệm của quân đội Việt Nam, khởi đầu suôn sẻ cho hành trình tìm đường cứu nước đầy vinh quang của đương kim thủ tướng chính phủ hoàng gia Campuchia Samdech Techo Hun Sen. Hành trình ấy trên đất Bình Phước được Ngài Hun Sen xem như một bài ca không thể nào quên trong cuộc đời mình ./.