Đhiệp 16 c’moo ha dợ, amoó La Thị Hoa manứih Đan Lai cóh vel Cò Phạt, chr’val Môn Sơn, chr’hoong Con Cuông, tỉnh Nghệ An nắc ơy lêy chô ặt ma mung đh’rứah lâng anoo La Văn Nam, crêê bhúh xoọng. Chô ặt đh’rứah lâng râu cr’noọ tr’kiêng âng lang p’niên t’mêê dưr pậ, bơr nhi đoo zêng rơơm pr’ắt tr’mung ha y chroo nắc k’bhộ ngăn. Hân đhơ cơnh đêếc, bêl k’coon n’đil tr’nơợp n’niên váih nắc khuých goo, diịc điêl nhi đoo cắh dzợ ặt têêm ngăn cơnh l’lăm. Amoó La Thị Hoa moon: “Acu lâng k’diịc cu tr’lưm bấc chu nắc tr’kiêng tr’pay. k’conh k’căn cu cung đoọng, azi chô ặt ma mung đh’rứah lâng váih k’coon, cắh vêy chấc ta moóh, xay xơ râu rị. Bêl ahay xơợng moon acu lâng k’diịc nắc crêê đhi noo, hân đhơ cơnh đêếc nắc cung doọ râu, choom tr’pay.”

Bhiệc học sinh Đan Lai lơi học đoọng bơơn k’diịc k’điêl cắh vêy bhiệc t’mêê pr’hắt cóh vel Cò Phạt, chr’val Môn Sơn, chr’hoong Con Cuông. K’coon n’đil cóh đâu 14 c’moo cắh ơy bơơn k’diịc nắc ta lêy zi lưa. Cr’noọ ooy đắh bhiệc tr’bơơn tr’pay diịc điêl cóh k’coong ch’ngai nâu cung doọ râu k’đhạp, apêê p’niên ma tr’kiêng nắc apêê ga rựa t’ha lêy đoọng, ta moóh, xay xơ đoọng nhi đoo chô ặt đh’rứah. Amoó La Thị Nga moon, ađay bơơn k’diịc bêl 14 c’moo, na noo n’jứih âng amoó Nga cung nặc cha choọng âng k’diịc đay: “Apêê kiêng bơơn k’diịc k’điêl nắc cung cắh năl cơnh moon, bêl ahay mơ tuổi apêê nắc zêng ma váih k’coon, cắh chấc moon đhi noo bhúh xoọng hay cắh, đhi noo ma tr’pay tr’bơơn đh’rứah tr’đăn, apêê tr’kiêng nắc đoọng chô ặt đh’rứah lâng váih k’coon, cắh dzợ kiêng nắc ma tr’lơi chô ặt lâng k’căn k’conh.”

Bhiệc tr’bơơn tr’pay cắh tước c’moo lâng crêê đhi noo bhúh xoọng âng 2, 3 apêê diịc điêl manứih Đan Lai cóh Con Cuông, tỉnh Nghệ An nắc xa nay t’ruíh k’rang moon ooy đắh bhiệc tr’bơơn tr’pay lâng c’rơ tr’mung. Ting cơnh xay moon âng p’căn Nguyễn Thị An-Gíam đốc HealthBridge Canada đhị Việt Nam, xoọc đâu tổ chức nâu xoọc xay bhrợ 2, 3 bh’rợ zư lêy c’rơ tr’mung đhị tỉnh Sơn La: “Ahêê lêy liêm ghít dân số ting bấc, tu bấc apêê p’niên cắh tước c’moo c’xêê zêng ma n’niên váih k’coon. Váih bấc râu cắh liêm crêê tơợ dinh dưỡng tước a’chặc a’rang, lâng apêê p’niên đấh tr’pay nắc cung bhrợ tước bhiệc lơi học lâng c’năl bh’rợ cắh liêm ghít ooy pr’ắt tr’mung, bhiệc băn k’coon cung cắh liêm choom. Ha dang ting ặt váih cơnh đâu nắc bhrợ tước ha y chroo váih bấc râu cắh liêm crêê hi lêệng lấh mơ.”

Tr’bơơn tr’pay cắh tước c’moo c’xêê, crêê đhi noo bhúh xoọng bhrợ bấc râu cắh liêm crêê, k’coon cha châu n’niên váih cung cắh k’rơ liêm, cắh têêm ngăn tước pr’ắt tr’mung pr’loọng đông. Nâu đoo cung nặc mưy ooy bấc râu tu bhrợ tước ha ul đha rứt cóh đhanuôr acoon cóh. Tu cơnh đêếc, bhiệc xay moon, cắh cậ ra văng zâp c’năl bh’rợ đoọng ha pêê k’căn nắc đoo bhiệc lêy bơơn ngành chức năng lâng chính quyền zâp vel đông k’rang lêy./.

Thực trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống

trong vùng đồng bào DTTS

Việt Phú VOV4

Tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống gây ra nhiều hệ lụy, làm suy thoái chất lượng giống nòi, ảnh hưởng tiêu cực đến chất lượng cuộc sống và hạnh phúc gia đình. Đây cũng là một trong nhiều nguyên nhân dẫn đến đói nghèo trong đồng bào dân tộc thiểu số.

Mới 16 tuổi, chị La Thị Hoa người Đan Lai ở bản Cò Phạt, xã Môn Sơn huyện Con Cuông, tỉnh Nghệ An đã quyết định về sống chung cùng anh La Văn Nam, người cùng dòng tộc. Đến với nhau bằng tình yêu của tuổi mới lớn, cả hai đều hy vọng cuộc sống sau này sẽ ngập tràn hạnh phúc. Thế nhưng khi đứa con gái đầu lòng chào đời không may bị dị tất bẩm sinh, tổ ấm của đôi vợ chồng trẻ chẳng còn yên ấm như xưa. Chị La Thị Hoa tâm sự: “Em với chồng em gặp nhau thấy ưng cái bụng thì em lấy thôi. Bố mẹ em cũng đồng ý, chúng em về ở với nhau và đẻ con chứ chưa cưới hỏi gì cả. Trước đây nghe kể em với chồng em cũng là anh em, nhưng không sao vẫn lấy nhau được mà.”

Chuyện học sinh Đan Lai bỏ học giữa chừng để lấy chồng không phải là chuyện hiếm ở bản Cò Phạt, xã Môn Sơn, huyện Con Cuông. Con gái ở đây 14 tuổi chưa lập gia đình đã được xem là quá lứa, lỡ thì. Quan niệm về hôn nhân nơi bản vùng cao này cũng rất đơn giản, trẻ con ưng nhau là người lớn cho ông mai, bà mối se duyên, tổ chức ăn hỏi rồi về ở với nhau, còn cưới thì lúc nào cũng được. Chị La Thị Nga kể, mình lấy chồng khi 14 tuổi, anh trai chị Nga cũng là anh rể của chồng chị: “Chúng nó muốn lấy chồng, lấy vợ, đành chịu thôi, trước đây bằng tuổi chúng nó thì đã có con rồi mà, không kể anh em họ hàng gì cả, anh em lấy nhau lại thêm gần gũi, chúng nó thích nhau thì cho về ở cùng nhau rồi sinh con đẻ cái, không thích nữa thì bỏ nhau về ở với bố mẹ.”

Trường hợp tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống của một số cặp vợ chồng người Đan Lai ở Con Cuông, tỉnh Nghệ An là câu chuyện đáng báo động về hôn nhân và sức khỏe sinh sản. Theo chia sẻ của Bà Nguyễn Thị An - Giám đốc HealthBridge Canada tại Việt Nam, hiện tổ chức này đang triển khai một số dự án chăm sóc sức khỏe tại tỉnh Sơn La: “Chúng ta thấy rất rõ là chất lượng dân số ảnh hưởng rấ nhiều ở tuổi còn trẻ chưa đủ để trưởng thành, chưa đủ để phát triển một cách hoàn thiện đã sinh con thì dẫn đến là đứa con mà rất nhiều hậu quả về cả từ dinh dưỡng cho đến thể chất tinh thần, cộng thêm bối cảnh là vì những đứa trẻ kết hôn sớm, thì trẻ em gái thường phải bỏ học và dẫn đến là thiếu hiểu biết, thiếu nhận thức về cuộc sống gia đình, cách nuôi dạy con cách chăm sóc con cái. Nếu mà cái vòng tròn càng tiếp diễn thì dẫn đến hậu quả nó lại một vòng đời sau lại dẫn đến xoáy theo như thế càng làm mức độ trầm trọng hơn.”

Tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống gây ra nhiều hệ lụy, làm suy thoái chất lượng giống nòi, ảnh hưởng tiêu cực đến chất lượng cuộc sống và hạnh phúc gia đình. Đây cũng là một trong nhiều nguyên nhân dẫn đến đói nghèo trong đồng bào dân tộc thiểu số. Vậy nên, việc tuyên truyền, hay trang bị các kiến thức cho bà mẹ là việc cần được ngành chức năng và chính quyền các địa phương đặc biệt quan tâm./.