Chùa Bút Tháp vêy ta bhrợ têng đhị đhăm k’tiêc ga măc bhưah pa bhlâng, vêy ta bhrợ bấc đhr’nong t’gơn ooy dal, năc vêy ta bhrợ bhlưa lâng pr’đươi đhr’đhuông choom ta ling lêy ooy p’bhuung x’rịa. Hân đhơ ơy lâh 5 chu ta bhr’lậ pa liêm, năc tơợ thế kỷ 17 lâng đăn đâu bhlâng năc coh c’moo 1992- 1996, ha dzợ ooy rau bha lâng âng chua dzợ ta zư đơc cơnh ty đanh lâng vêy apêê tơợ xa nay bh’rợ đong xang xay moon năc chùa vêy ta bhrợ liêm pa bhlâng coh Việt Nam.

Pazêng cơnh ta bhrợ âng pr’đươi bha lâng âng chua năc lưch ooy n’đăh Nam, ha dzợ ting cơnh xa nay âng Phật, n’đăh đâu nắc n’đăh ta béch g’lăng. Zr’lụ m’pâng pazêng vêy 8 đhr’nong vêy ta bhrợ dơr dzooc đh’rưah. Đại Đức Thích Thanh Sơn, k’đhơợng lêy chùa Bút Tháp xay moon: “Đhr’nong chùa vêy ta bhrợ cơnh đhr’năng nội Công lâng ngoại Quốc. Coh m’pâng đong công cơnh 2 n’đăh c’lâng lướt lâng coh hoọng đong năc vêy ta bhrợ cơnh chữ Quốc. Tơợ đhr’nong đong tr’nơơp tước ooy đong bha lâng năc bhrợ t’vaih cơnh chữ Công, tơợ đong bha lâng z’lâh zung đhâl lâng tước ooy đong Cửu phẩm liên hoa năc bhrợ t’vaih cơnh chữ Công cớ. Dzoong n’đăh toor âng chùa năc ngoọ cơnh chùa căh vêy ngai ăt tợt. Pazêng Chùa năc căh ng’mọt lâng p’loọng bha lâng năc đhiệp ng’mọt coh p’loọng la lay coh toor, bhrợ ha zr’lụ đong xang l’thai, pa bhlâng năc coh p’bhung văng âng chùa xay p’căh cr’noọ t’hước ooy Thượng âng Phật giáo ty đanh ahay.”

Rau chr’năp bhlâng âng chùa Bút Tháp năc căh đhị ooy công vêy đhị k’tiêc k’ruung Việt Nam, rau đêêc năc tu âng tháp vêy ta bhrợ lâng đhâl, vêy a chăc năc tháo Báo Nghiêm, năc chr’năp ma bhuy pa bhlâng coh zr’lụ clung clang ga măc bhưah. Tháp Bào Nghiệm cơnh toong xrặ ga măc, vêy 5 tầng lâng đợ pa bhung vêy ta bhrợ lâng đhâl t’viêng. Coh toor năc vêy ta pa chăm lâng bâc cơnh cha năm lâng chr’năp ma bhuy. Tầng n’dup âng tháp vêy 13 tơ clăl đhâl ta cooch boọc bâc rau ađhăh. Tháp năc rau pazum bhlưa rau ta bech g’lăng âng manuyh ra pặ đhâl lâng bh’rợ c’coọch b’boọc ta bech pa bhlâng âng apêê g’lăng z’hai coh bêl ahay.

Coh chùa vêy đợ trơ ngâl Phật bâc pa bhlâng cơnh ađoo Bồ Tát, Hộ Pháp, La Hán… Lâh n’năc, năc dzợ vêy 70 trơ ngâl n’loong lâng bâc cơnh bran mặt. Zr’lụ đâu vêy ta xay moon năc zr’lụ chr’năp liêm bhlâng xa nay bh’rợ âng Phật giáo coh Việt Nam. Ha dzợ bha lâng âng Chùa Tháp năc trơ ngâl Quan Âm k’r’bhâu bêệ têy, k’r’bhâu bêệ mắt liêm bhlâng coh Việt Nam. Nâu đoo vêy ta lêy năc muy a năm coh pazêng c’kir nghệ thuật văn hoá ty đanh ahay. Manuyh pa chăp ch’mêệt lêy văn hoá Trần Lâm Biền xay moon: “Trơ ngâl 42 têy ga măc lâng 904 têy k’tứi. Nâu đoo lâh xa nay âng ahêê looih xay moon năc k’r’bhâu mắt, k’r’bhâu têy, cơnh cr’liêng chữ Thiên, la lua năc Thiên, Thiên năc pleng, năc chr’năp ma bhuy. Ha dzợ vêy chr’năp ma bhuy năc vêy choom trôông dzấc acoon manuyh.”

Chr’năp pr’hay pa bhlâng âng chùa Bút Tháp năc tơơm Cửu Phẩm liên hoa, muy pr’đươi vêy ta cooch bâc liêm pa bhlâng đhị Việt Nam. Cửu phẩm liên hoa năc tháp vêy ta bhrợ lâng n’loong bát giác, ra pặ 9 tầng ting cơnh t’gơn ooy dal, xay p’căh 9 lang ng’tu âng Đức Thích Ca Mâu Ni. Tháp n’nâu choom p’đhiêr năc vaih xa nul rau rí. Xoọc đâu Việt Nam vêy đhiệp 3 bêệ a năm tơơm Cửu phẩm liên hoá  năc coh chùa Bút Tháo, tỉnh Bắc Ninh, chùa Phẩm lâng chùa Giám coh Hải Dương. Hân đhơ cơnh đêêc pr’đựơi coh chùa Bút Tháo năc liêm pa bhlâng. Bút Tháp ơy bâc ngai manuyh n’năl lâng muy chùa ty đanh pa bhlâng, muy zr’lụ đong xang ty đanh. Tu cơnh đêêc năc bâc lang manuyh đhanuôr coh Bắc Ninh cơnh t’cooh Vũ Văn Tàu, coh cr’noon Bút Tháp, ta luôn bhui har chăp hơnh: “Đhr’nong chùa đơơng âng crêê a chăc bhươl cr’noon zi, tu cơnh đêêc, acu bhui har ooy đhr’nong chùa n’nâu. Vêy cơnh cậ coh đhăm k’tiêc Việt Nam, đhị ooy công liêm, năc acu lêy vel đong zi liêm pr’hay pa bhlâng.”

Bâc lang ơy lâh, năc chùa Bút Tháp muy coh m’bứi chùa dzợ zư đơc cơnh ty đanh ahay ooy đhr’năng choh bhrợ, pr’đươi ng’bhuôih, trơ ngâl bhuôih ty âng Việt Nam. Coh zr’lụ đâu năc muy coh pazêng zr’lụ bha lâng Phật giáo vêy xa nay bh’rợ chr’năp căh dzợ cơnh coh zr’lụ Kinh Bắc./.

Kiệt tác kiến trúc và điêu khắc chùa Bút Tháp

                Thu Huyền, Hồng Vân

  Chùa Bút Tháp còn có tên là Ninh Phúc Tự, nằm ở phía Tây thôn Bút Tháp xã Đình Tổ, huyện Thuận Thành (Bắc Ninh), cách trung tâm Hà Nội khoảng 25km về hướng Đông. Bút Tháp là một trong những ngôi chùa cổ và có kiến trúc độc đáo, có lịch sử gần 800 năm, là điểm đến thu hút đông đảo du khách trong và ngoài nước.

Chùa Bút Tháp tọa lạc trong một khuôn viên rộng, có kiến trúc thành nhiều tòa nhưng được ngăn cách với những khoảng trống lộ thiên. Dù đã trải qua 5 lần trùng tu, bắt đầu từ thế kỷ 17 và lần gần đây nhất là năm 1992 - 1996 nhưng về cơ bản, kiến trúc của chùa vẫn gần như nguyên vẹn và được giới chuyên môn đánh giá là ngôi chùa có kiến trúc quy mô hoàn chỉnh nhất còn lại ở Việt Nam.

Toàn bộ kiến trúc chính của chùa quay theo hướng Nam mà theo đạo Phật, đây là hướng của trí tuệ. Khu trung tâm bao gồm 8 nếp nhà đều nằm ngang, chạy song hành được bố trí trên một trục dọc. Đại Đức Thích Thanh Sơn, trụ trì chùa Bút Tháp, cho biết: "Ngôi chùa có kiến trúc nội Công và ngoại Quốc. Tiền đường cũng như 2 dãy hành lang và hậu Tổ đã tạo thành chữ Quốc. Từ tòa Tiền đường đến Chính điện thì tạo thành những chữ Công, từ Chính điện qua cây cầu đá và tòa Cửu phẩm liên hoa thì tạo thành những chữ Công tiếp. Đứng ở phía ngoài ngôi chùa thì cảm giác như ngôi chùa rất hoang sơ. Toàn bộ ngôi Chùa hầu như không đi bằng cửa chính mà chỉ đi bằng 2 cổng phụ khiến không gian thoáng đãng, đặc biệt những mái đao cong của chùa thể hiện tính hướng Thượng của Phật giáo nguyên thủy".

Điều đặc biệt, độc đáo của chùa Bút Tháp mà không đâu trên đất nước Việt Nam có được, đó chính là ngọn bảo tháp bằng đá, có tên là tháp Báo Nghiêm, nổi bật hẳn giữa vùng đồng bằng rộng lớn. Tháp Báo Nghiêm giống như cây bút khổng lồ, có 5 tầng với một phần đỉnh xây bằng đá xanh. Xung quanh tháp được trang trí hoa văn sinh động và độc đáo. Tầng dưới cùng của tháp có 13 bức chạm đá, chủ yếu là hình các con thú. Tháp là sự kết hợp điêu luyện của tài nghệ ghép đá với nghệ thuật điêu khắc tuyệt vời của người nghệ nhân xưa.

Trong chùa có hệ thống tượng Phật phong phú như các vị Bồ Tát, Hộ Pháp, La Hán... Ngoài ra, còn có hơn 70 pho tượng gỗ với biểu cảm sinh động. Nơi đây được đánh giá là khuôn mẫu Phật giáo ở Việt Nam. Nhưng tâm điểm của chùa Bút Tháp lại chính là tượng Quan Âm nghìn tay, nghìn mắt đẹp nhất Việt Nam. Đây được xem là tuyệt tác độc nhất vô nhị trong các di sản nghệ thuật văn hóa cổ xưa. Nhà nghiên cứu di sản văn hóa Trần Lâm Biền cho biết: "Tượng có 42 tay lớn và 904 tay nhỏ. Đây ngoài tư cách mà chúng ta quen gọi là nghìn mắt nghìn tay, như chữ Thiên, thực sự là Thiên, Thiên là Trời , là thiêng. Mà có Thiêng thì mới có thể cứu được chúng sinh".

Điểm nhấn nữa ở chùa Bút Tháp là cây Cửu Phẩm liên hoa, một tác phẩm được chạm khắc tinh xảo nhất tại Việt Nam. Cửu phẩm liên hoa là tháp làm bằng gỗ hình bát giác, xếp 9 tầng theo kiểu tòa sen, thể hiện 9 kiếp tu của Đức Thích Ca Mâu Ni. Tháp  có thể xoay được mà không phát ra âm thanh. Hiện nay Việt Nam chỉ còn 3 cây Cửu phẩm liên hoa ở 3 ngôi chùa là Bút Tháp (Bắc Ninh), chùa Phẩm và chùa Giám ở Hải Dương. Tuy nhiên tác phẩm ở chủa Bút Tháp là đẹp nhất. Bút Tháp đã đi vào lòng người với hình ảnh một ngôi chùa cổ, một không gian kiến trúc cổ. Chính vì thế mà bao thế hệ người dân Bắc Ninh như ông Vũ Văn Tàu, ở làng Bút Tháp, vẫn luôn tự hào:"Ngôi chùa mang đúng tên làng tôi cho nên, tôi cảm thấy rất tự hào về ngôi chùa này. Có lẽ trên đất nước Việt Nam, chỗ nào cũng đẹp, nhưng tôi cảm thấy quê tôi là đẹp nhất".

Nhiều thế kỷ đã trôi qua, song chùa Bút Tháp một trong số ít những ngôi chùa còn giữ được khá nguyên vẹn khối kiến trúc, đồ thờ, tượng thờ cổ của Việt Nam. Nơi đây  luôn là một trong những trung tâm Phật giáo có ảnh hưởng lớn tại vùng Kinh Bắc./.

( Ảnh bìa: Khai thác)