Anoo Trần Văn Tình cóh thị trấn Cửa Tùng, chr’hoong Vĩnh Linh, tỉnh Quảng Trị ắt mamung lâng bh’rợ nghiết cóh biển coọp bơơn a’chông a’xiu cóh dứp biển đăn toor. Anoo moon, xoọc bêl dưr váih râu cắh liêm crêê môi trường biển, bêl nghiết cóh dứp biển, anoo lêy bấc râu thuỷ sinh, râu san hô, ma liịc zêng ma răng chêết. Xang 2 c’moo dưr váih râu cắh liêm crêê môi trường biển, bấc đhị zr’lụ biển ma chêết bêl l’lăm ahay nắc xoọc đâu ơy dưr váih liêm cớ. Đợ râu san hô tơợp dưr váih liêm cớ, zâp râu a’xiu cung dưr váih bấc liêm cớ. Ting cơnh anoo Trần Văn Tình, nắc lêy vêy zâp c’lâng bh’rợ zư lêy lâng padưr hệ sinh thái zr’lụ biển, doọ dzợ lấh bơơn bhrợ đhị toor biển đoọng bhrợ pa dưr cớ san hô ha xiu ắt mamung, lạch váih acoon: “Kiêng padưr san hô nắc lêy oó lướt bơơn bhrợ đhị zr’lụ san hô nâu. Bhiệc zư lêy san hô t’mêê đâu cóh đảo Cồn Cỏ nắc lêy đợc phao ch’ngai đảo mơ 2, 3 hải lý, oó đoọng bơơn bhrợ đhị zr’lụ đâu. Tu a’xiu tước hân noo lạch váih acoon nắc buôn chô ắt đăn toor, a’chông cing cắh choom padưr pa’xớc. Xoọc đâu kiêng bhrợ padưr cớ nắc lêy bil 1 c’moo, cắh vêy 1, 2 c’xêê nặc choom”.

Ting cơnh xay moon âng Viện lêy cha’mêết a’chông a’xiu đắh bhiệc liêm chr’nắp sinh học, pr’đươi ắt mamung cóh biển lâng bh’rợ a’xiu cóh toor 4 tỉnh miền Trung xang râu cắh liêm crêê môi trường biển, pr’đươi a’chông a’xiu cung ma xiêr bấc lâng dưr váih cắh liêm đắh tr’mung, lấh mơ nắc c’bhúh a’chông a’xiu ắt mamung cóh dứp cung cắh ơy pa dưr liêm bấc. Hệ sinh thái san hô lâng pr’đươi pr’dua sinh vật cóh đâu cung ma bil pất bấc. T’coóh Nguyễn Hoài Nam, Chi cục trưởng Chi cục bhrợ têng lâng zư lêy pr’đươi thuỷ sản cóh tỉnh Quảng Trị đoọng năl, pr’đươi thuỷ sản toor biển tỉnh Quảng Trị xoọc padưr liêm cớ, hân đhơ cơnh đêếc, đoọng bhrợ padưr paliêm cớ sinh thái nắc lêy oó lấh bơơn bhrợ a’chông a’xiu cóh zâp đhị gợp đhêl cóh dứp: “Lêy t’bhlâng bhrợ têng lêy cha’mêết, xay moon pa xoọng pr’đươi pr’dua toor biển, lấh mơ nắc zâp hệ sinh thái rạn san hô đoọng têêm ngăn pr’đươi pr’dua thuỷ sản đơơng chô ắt mamung dưr váih bấc liêm”.

T’mêê đâu, Chính phủ nắc ơy đoọng lấh 620 tỷ đồng đoọng ha 4 tỉnh miền Trung bhrợ têng “Dự án bhrợ paliêm, padưr sinh thái thuỷ sinh lâng pr’đươi pr’dua thuỷ sản”. Ting cơnh t’coóh Nguyễn Đức Chính, Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Trị, nắc c’lâng bh’rợ xoọc đâu lêy cha’groong zr’lụ zư lêy pr’đươi pr’dua, pa’xiêr bhiệc bhrợ têng moót hân noo lạch váih acoon, chóh padưr cớ san hô đhị zâp zr’lụ bil hư, bhrợ padưr đhị ắt mamung đoọng ha zâp râu ắt mamung cóh đác liêm crêê: “Bhiệc chóh cớ zâp san hô nắc râu k’đhạp bhlâng, hân đhơ cơnh đêếc, choom bhrợ pa dưr đợ san hô âng hêê tự bhrợ, đoọng râu a’ciu a’xiu ma dưr váih, ắt mamung liêm buôn. Lêy vêy râu cha’mêết gít âng zâp đông khoa học hân đhơ cơnh đêếc, bêl ta’moóh đhanuôr nắc apêê moon mưy vêy bhrợ cơnh đêếc nắc doọ lấh bấc zên, lâng đấh padưr liêm môi trường mamung đoọng ha chông a’xiu cóh dứp”.

Bhiệc bhrợ padưr cớ zâp râu san hô cắh choom 1, 2 t’ngay nắc lêy bil đenh cr’chăl t’ngay. T’coóh Nguyễn Văn Phương, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Thừa Thiên-Huế đoọng năl, xang ta lêy cha’mêết đhị zr’lụ Hải Vân, Sơn Chà-Thừa Thiên Huế, đhị ắt mamung tự nhiên âng c’bhúh a’xiu rạn san hô, zâp đhị ặt lạch váih acoon cóh zr’lụ đác toor biển xoọc bil pất tu t’nooi a’xiu a’conh a’căn ma chêết tu môi trường cắh cậ tu râu tr’xăl đhị đêếc. Pr’đươi pr’dua chr’nắp âng c’bhúh a’chông a’xiu cóh rạn san hô cơnh a’xiu, ma liịc biển, râu ma r’boọt buôn xiêr bil râu chr’nắp yêm. Ting cơnh t’coóh Phương, bhiệc bhrợ padưr cớ zâp râu rạn san hô nắc bil bấc c’moo: “Xang lêy bhrựo padưr lâng zâp chuyên gia bha’lâng, bhiệc bhrợ padưr zâp rạn san hô k’đhạp bhlâng, cắh nặc mưy bơr t’ngay, nắc bil 3-5 c’moo. Tu ơy ta bhrợ pa hư bấc, pay m’ma đhị zr’lụ đăn đâu cung cắh liêm choom, nắc lêy cắt bhrợ, pay zâp đắh đơơng chô chóh, cắh đấh váih. Bhiệc đợc san hô âng hêê bhrợ cung buôn, pr’hay, lêy bhrợ t’bhlâng đoọng liêm choom”./.

Khôi phục hệ sinh thái biển tại

4 tỉnh miền Trung bằng rạn san hô nhân tạo

                                        PV Đình Thiệu-Thanh Hiếu

Sự cố môi trường biển ở 4 tỉnh miền Trung xảy ra vào tháng 4 năm 2016 khiến nguồn lợi hải sản, hệ sinh thái, san hô bị suy thoái nghiêm trọng. Sau 2 năm, môi trường biển đã an toàn, hệ sinh thái biển dần phục hồi. Chính phủ đã quyết định phân bổ hơn 620 tỷ đồng cho 4 tỉnh miền trung triển khai “Dự án phục hồi, tái tạo hệ sinh thái thủy sinh và nguồn lợi thủy sản”.

        Ngư dân Trần Văn Tình, ở thị trấn Cửa Tùng, huyện Vĩnh Linh, tỉnh Quảng Trị sống bằng nghề lặn biển bắt hải sản tầng đáy ven bờ. Anh cho biết, thời điểm xảy ra sự cố môi trường biển, khi lặn xuống đáy biển, anh thấy nhiều nơi hệ thủy sinh, rong tảo, san hô bị chết dần trơ trụi. Sau 2 năm xảy ra sự cố môi trường biển, nhiều vùng biển bị chết trước đây giờ đã hồi sinh. Những rạn san hô bắt đầu nhô lên, các loài cá tầng đáy xuất hiện trở lại. Theo ngư dân Trần Văn Tình, cần phải có các biện pháp bảo vệ và phục hồi hệ sinh thái vùng biển, hạn chế khai thác hải sản tầng đáy ven bờ để tái tạo lại san hô cho cá trú ngụ, sinh sản: “Muốn phục hồi rạn san hô thì mình nghỉ cấm giã cào đánh qua rạn. Việc bảo tồn san hô vừa rồi ở đảo Cồn Cỏ thì nên bỏ phao ra xa đảo từ 2- 3 hải lý, không cho khai thác vùng đó. Vì cá đến mùa sinh đẻ thường áp vào trong bờ, tôm ghẹ cũng không thể phát triển. Bây giờ muốn phục hồi được thì phải tốn hàng năm trời, chứ không thể 1- 2 tháng được”.

     Theo đánh giá của Viện Nghiên cứu Hải sản về hiện trạng đa dạng sinh học, nguồn lợi hải sản và nghề cá ven bờ ở 4 tỉnh miền Trung sau sự cố môi trưởng biển, nguồn lợi hải sản suy giảm mạnh và biến động về cấu trúc, đặc biệt là nhóm hải sản tầng đáy, nguồn giống hải sản suy giảm và chưa được khôi phục hoàn toàn. Hệ sinh thái san hô và nguồn lợi sinh vật trong rạn bị suy thoái nghiêm trọng. Ông Nguyễn Hoài Nam, Chi cục trưởng Chi cục khai thác và Bảo vệ nguồn lợi thủy sản tỉnh Quảng Trị cho biết, nguồn lợi thủy sản ven bờ tỉnh Quảng Trị đang phục hồi, nhưng để khôi phục lại hệ sinh thái cần hạn chế khai thác hải sản ở các rạn đá tầng đáy: “Cần phải tổ chức nghiên cứu, đánh giá, bổ sung nguồn lợi ven bờ, nhất là các hệ sinh thái rạn san hô, chà rạn để đảm bảo cho nguồn lợi thủy sản được về trú ngụ sinh sản phát triển”.

     Mới đây, Chính phủ đồng ý cấp hơn 620 tỷ đồng cho 4 tỉnh miền Trung thực hiện “Dự án phục hồi, tái tạo hệ sinh thái thủy sinh và nguồn lợi thủy sản”. Theo ông Nguyễn Đức Chính, Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Trị, giải pháp hiện nay là khoanh vùng bảo vệ nguồn lợi, hạn chế khai thác vào mùa sinh sản; Trồng phục hồi rạn san hô tại các vùng suy thoái nghiêm trọng, tạo nơi sinh cư trú cho các loại hải sản: “Việc trồng lại các rạn san hô là điều rất khó khăn nhưng có thể tạo ra những rạn san hô nhân tạo, trà nhân tạo để thuỷ sản sinh sản, sinh sống ở đó thì dễ làm hơn. Cần phải có sự nghiên cứu của các nhà khoa học nhưng khi hỏi ngư dân thì họ cho rằng chỉ cần làm như vậy vừa rẻ tiền, vừa khôi phục nhanh được môi trường sống cho thuỷ hải sản ở tầng đáy”.

    Việc khôi phục lại các rạn san hô không thể ngày một ngày hai mà phải mất thời gian dài. Ông Nguyễn Văn Phương, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Thừa Thiên Huế cho biết, qua nghiên cứu tại khu vực Hải Vân, Sơn Chà (Thừa Thiên Huế) -nơi sinh sản tự nhiên của nhóm cá rạn san hô, các bãi đẻ truyền thống ở vùng nước ven bờ đang bị mất do đàn cá bố mẹ bị chết hoặc môi trường bị xáo trộn nghiêm trọng. Nguồn lợi nhóm hải sản ở rạn san hô như cá, rong biển, giáp xác, thân mềm bị suy giảm trữ lượng nhanh chóng. Theo ông Phương, việc tái tạo lại các rạn san hô phải mất rất nhiều năm: “Qua xây dựng dự án với các chuyên gia đầu ngành, việc tái tạo lại các rạn san hô rất khó, không phải là ngày một ngày hai, phải mất 3 đến 5 năm. Bởi vì đã bị tàn phá nhiều, lấy giống ở vùng lân cận cũng không khả thi, phải đi tỉa giống ở các nơi về trồng được, rất chậm. Việc thả rạn nhân tạo rất hay, dễ làm, cần phải quyết tâm để làm”./.