Tước nâu cơy, amoó Lâm Thị Thia lâng k’ha riêng pr’loọng đong đhanuôr Cơ Tu coh cr’noon Panan, chr’val Tư, chr’hoong Đông Giang dzợ bhui har bêl chr’val vêy ta xay moon bhrợ têng xang bhươl cr’noon t’mêê. Amoó Thia xay truih đhanuôr bâc bhlâng năc bhrợ ha rêê đhuốch, pr’ăt tr’mông bêl ha ul, bêl k’bhộ. Prang chr’val năc đhiệp muy c’lâng k’tiếc, abhị abhaách đoo bêl vêy boo ngân , bhrợ pr’ăt tr’mông ang đhanuôr zr’năh k’đhap pa bhlâng. Năc tợơ bêl vêy xa nay bh’rợ bhrợ têng bhươl cr’noon t’mêê, c’lâng p’rang coh bhươl cr’noon vêy ta bhrợ lâng bê tong, đhanuôr lướt chô, đơơng âng chr’noh chr’bêệt bh’năn băn liêm buôn lâh mơ. Kinh tế dưr vaih k’rơ, đhanuôr bhrợ têng g’roong đong, c’riing, pa liêm bhươn chr’noh, bhrợ têng đong xang liêm sạch. Xoọc đâu, cr’noon Panan, chr’val Tư năc zr’lụ bhươl cr’noon liêm pr’hay pa bhlâng vêy chr’hoong Đông Giang lêy pay bhrợ têng liêm pr’hay đoọng bhrợ t’bhưah, Amoó Lâm Thị Thia, chr’val Tư xay truih: “Acu room kiêng tợơ xa nay bh’rợ bhươl cr’noon t’mêê n’nâu dhanuôr zi vêy pr’đợơ pa dưr pr’ăt tr’mông ting t’ngay liêm choom lâh mơ. Lâng c’la cu năc rơơm kiêng ooy xa nay bh’rợ n’nâu bâc pa bhlâng.”

Chr’val Tư nắc muy coh 2 chr’val âng chr’hoong Đông Giang t’mêê vêy ta xay moon bhrợ têng liêm xang xa nay bh’rợ bhươl cr’noon t’mêê coh c’xêê 5/2020. Prang chr’val vêy 3 cr’noon năc Panan, Gadoong lâng Tubhau lâng lâh 1500 cha năc manuyh ăt mamông, coh đêêc đhanuôr acoon coh lâh 80%. Râu tr’xăl buôn lêy ghít bhlâng coh chr’val Tư năc tợơ bêl bhrợ têng bhươl cr’noon t’mêê năc zr’lụ đhanuôr ăt mamông liêm pr’hay vêy ta bhrợ têng. T’cooh Nguyễn Văn Phúc, Phó Chủ tịch UBND chr’val Tư xay moon, pazêng c’lâng lướt coh bhươl cr’noon đhị zr’lụ lứch vêy ta bhrợ lâng bê tong; công trình đác sạch zâp 100% cr’noọ đươi dua ang đhanuôr; đợ pr’đươi điện pa ang, trạm y tế vêy ta bhrợ têng liêm nhâm; pazêng râu xa nay bh’rợ văn hoá âng đhanuổ vêy ta zư lêy, pa dưr cơnh Gươl, Moong… Tợơ đêêc bhrợ t’vaih c’rơ đoọng đhanuôr t’bhlâng pa dưr kinh tế, bhrợ têng pr’ăt tr’mông t’mêê. Xoọc dâu đợ pr’loọng đong đharựt âng chr’val xiêr dzợ mơ 10%, đợ zên bơơn pay pa chô coh zập c’moo âng muy cha năc đhanuôr mơ dzooc 34 ức đồng.  “Xang bêl xay bhrợ liêm xang bhươl cr’noon t’mêê, chr’val công xay moon ooy c’lâng bh’rợ coh pazêng c’moo t’tun năc t’bhlâng zư nhâm mâng pazêng xa nay bh’rợ ơy choom xay bhrợ. Tu cơnh đêêc, chr’val t’bhlâng pa dưr dal pr’ăt tr’mông đoọng ha đhanuôr. Coh đêêc, t’bhlâng pa dưr ngành lâm nghiệp, tơơm zơ nươu, pa dưr bh’rợ băn a ọc tăm âng vel đong…đoọng pa dưr thu nhập ha đhanuôr. Tơợ đêêc bhrợ t’vaih thu nhập bâc nhâm manag đoọng ha đhanuôr năc pazêng cr’noọ xa nay ooy bhươl cr’noon t’mêê công bơơn nhâm mâng.”

Đh’rưah lâng zên bhrợ têng bhươl cr’noon t’mêê, chr’hoong Đông Giang ơy xay bhrợ đh’rưah pazêng râu zên tợơ xa nay bh’rợ 134, 135, zên pa xiêr đharựt… t’bhlâng bhrợ têng c’lâng p’rang nhâm mâng, t’bhlâng quy hoạch zr’lụ ch’choh b’băn, bhrợ pa dưr bh’nơơn bh’rợ chr’năp OCOP, pa choom bh’rợ tr’nêng, xay moon bh’rợ tr’nêng đoọng ha manuyh pa bhrợ… dh’rưah lâng n’năc, Đông Giang t’bhlâng pa dưr, zư lêy chr’năp văn hoá acoon  coh cơnh Gươl, Moong, bh’rợ taanh n’đooh a dooh, t’taanh, chiing goong, prá pr’ma, bhrợ bhơ nooch… Cr’chăl c’moo 2016- 2020, chr’hoong Đông Giang ơy k’rong lâh 1.100 tỷ đồng  bhrợ têng bhươl t’mêê. Xang k’nặ 10 c’moo xay bhrợ xa nay bh’rợ bhươl cr’noon t’mêê, chr’hoong Đông Giang vêy 2/11 chr’val, thị trấn vêy ta xay moon  bhrợ têng xang, pazêng chr’val ha mơ dzợ năc bơơn tơợ 13 cr’noọ bh’rợ.Thu nhập mơ 24 ức đồng muy cha năc coh muy c’moo; đợ pr’loọng đong đharựt xiêr dzợ mơ 23% (zập c’moo xiêr 5%)

T’cooh Hồ Quang Minh, Phó Chủ tịch UBND chr’hoong Đông Giang, tỉnh Quảng Nam xay moon, đh’rưah lâng bh’nơơn ơy choom bơơn bhrợ, vel đong công lum bâc râu zr’năh k’đháp bêl bhrợ têng bhươl cr’noon t’mêê: “Ha dang chr’hoong da ding k’coong năc pazêng cr’noọ xa nay âng Bhươl cr’noon t’mêê cơnh pa bhrợ, thu nhập, pr’loọng đong đharựt… năc đợ zr’năh k’đhap pa bhlâng. Xa nay bh’rợ bhươl cr’noon t’mêê coh da ding k’coong la lay cơnh lâng coh xuôi. Coh xuôi bhươl cr’noon ơy u vaih tơợ đanh đươnh, ha dzợ da ding k’coong đhanuôr ăt mamông đhr’năng tơơi ắt, bhươl cr’noon nâu cơy năc lứch t’mêê xay  bhrợ. Bêl bhrợ têng bhươl cr’noon t’mêê năc k’rong bhrợ tợơ tr’nơơp, cơnh đhị đhanuôr ắt, c’lâng p’rang, điện, trường, trạm…. Tu cơnh đêêc ha dang pa châng lâng xuôi năc ghít bhlâng da ding k’coong lum bâc râu zr’năh k’đhap.”

Pazêng râu zr’năh k’đhap âng bh’rợ bhrợ têng bhươl cr’noon t’mêê coh chr’hoong Đông Giang cr’chăl ahay công năc đhr’năng zazum âng bâc vel đong da ding k’coong n’lơơng âng tỉnh Quảng Nam. N’đhơ cơnh đêêc, lâng râu t’bhlâng âng prang hệ thống chính quyền lâng đhanuôr, Đông Giang t’bhlâng tước c’moo 2025 năc vêy p’xoọng 1 chr’val xay bhrợ liêm xang bhươl cr’noon t’mêê liêm choom, 1 chr’val bhrợ têng xang bhươl cr’noon t’mêê liêm choom lâh mơ, 2 chr’val bhrợ têng xang bhươl cr’noon t’mêê lâng vêy 5 bhươl cr’noon năc zr’lụ đhanuôr ăt mamông t’mêê liêm pr’hay./.

Xây dựng nông thôn mới khu vực miền núi Quảng Nam

nhìn từ Đông Giang

                                                 K.Cương- Hôih Nhàn

Huyện miền núi Đông Giang, tỉnh Quảng Nam có hơn 90% dân số là đồng bào Cơ Tu, cuộc sống bà con chủ yếu dựa vào nương rẫy, tỷ lệ hộ nghèo luôn ở mức cao. Tuy nhiên, sau gần 10 năm triển khai xây dựng Nông thôn mới, bộ mặt nông thôn miền núi Đông Giang thay đổi rõ rệt; cơ sở hạ tầng được đầu tư xây dựng khang trang, nhiều mô hình phát triển kinh tế cho hiệu quả cao đã góp phần  nâng cao đời sống người dân.

  Đến bây giờ, chị Lâm Thị Thia và hàng trăm hộ đồng bào Cơ Tu ở thôn Panan, xã Tư, huyện Đông Giang vẫn hân hoan niềm vui khi xã nhà được công nhận đạt chuẩn  Nông thôn mới. Chị Thia kể, trước đây bà con chủ yếu làm nương rẫy, cuộc sống bữa đói bữa no. Cả xã chỉ có một con đường đất, lầy lội mỗi khi có mưa to, khiến cuộc sống của bà con gặp nhiều khó khăn. Nhưng từ khi có chương trình xây dựng Nông thôn mới, đường làng, ngõ xóm đã được bê tông hóa, bà con đi lại, vận chuyển nông sản thuận lợi. Kinh tế phát triển, bà con đầu tư làm tường rào, cổng ngõ, cải tạo vườn đồi, xây dựng các công trình gia đình khang trang sạch đẹp. Hiện thôn Panan, xã Tư là khu dân cư nông thôn kiểu mẫu được huyện Đông Giang chọn làm mô hình mẫu để triển khai nhân rộng. Chị Lâm Thị Thia, xã Tư chia sẻ: “Tôi rất mong muốn từ chương trình Nông thôn mới này bà con mình có điều kiện phát triển kinh tế mỗi ngày một tăng. Riêng bản thân tôi đặt kỳ vọng vào chương trình này lắm.”

Xã Tư là một trong 2 xã của huyện Đông Giang vừa được công nhận hoàn thành chương trình xây dựng Nông thôn mới vào tháng 5/2020. Toàn xã có 3 thôn gồm Panan, Gadoong và Tubhau với trên 1500 nhân khẩu, trong đó đồng bào Cơ Tu chiếm trên 80%. Điểm thay đổi dễ nhận thấy nhất ở xã Tư từ khi xây dựng Nông thôn mới là diện mạo khu dân cư kiểu mẫu dần hình thành. Ông Nguyễn Văn Phúc, Phó Chủ tịch UBND xã Tư cho biết, tất cả đường làng, ngõ xóm trên địa bàn đã được bê tông hóa; công trình nước sạch đáp ứng 100% nhu cầu sử dụng của người dân; hệ thống điện thắp sáng an toàn, trạm y tế xây dựng đạt chuẩn; các thiết chế văn hóa của đồng bào bản địa được bảo tồn, khôi phục như Gươl, Moon… Từ đó tạo động lực, niềm tin để người dân nỗ lực phát triển kinh tế, xây dựng đời sống mới. Hiện tỷ lệ hộ nghèo của xã giảm còn 10%, thu nhập bình quân đầu người tăng trên mức 34 triệu đồng/năm.  “Sau khi đạt chuẩn xây dựng Nông thôn mới, xã cũng đã định hướng những năm tiếp theo phải giữ vững, ổn định các tiêu chí đã đạt. Do đó, xã sẽ tiếp tục nâng cao về vật chất lẫn tinh thần cho người dân. Trong đó, ưu tiên phát triển ngành lâm nghiệp, cây dược liệu, phát triển mô hình heo đen bản địa,… để tăng thu nhập cho người dân. Từ đó tạo thu nhập cao bền vững cho người dân thì các tiêu chí Nông thôn mới cũng sẽ được đảm bảo.”

Cùng với nguồn kinh phí xây dựng Nông thôn mới, huyện Đông Giang đã linh động lồng ghép các nguồn vốn từ chương trình 135, 134, nguồn vốn giảm nghèo… tập trung xây dựng cơ sở hạ tầng kiên cố, đẩy mạnh quy hoạch phát triển vùng nguyên liệu, xây dựng thương hiệu sản phẩm đặc trưng OCOP, đào tạo nghề, giới thiệu việc làm cho người lao động….. Cùng với đó, Đông Giang chú trọng khôi phục, bảo tồn nhiều giá trị văn hóa đồng bào dân tộc thiểu số như Gươl, Moon, nghề dệt thổ cẩm, đan lát, cồng chiêng, nói lý hát lý… Giai đoạn 2016-2020, huyện Đông Giang đã huy động trên 1.100 tỷ đồng thực hiện chương trình xây dựng Nông thôn mới.  Sau gần 10 năm thực hiện chương trình xây dựng nông thôn mới, huyện Đông Giang có 2/11 xã, thị trấn được công nhận đạt chuẩn, các xã còn lại bình quân đạt trên 13 tiêu chí; Thu nhập bình quân đầu người đạt trên 24 triệu đồng/năm; Tỷ lệ hộ nghèo giảm còn 23% (bình quân mỗi năm giảm 5%).

Ông Hồ Quang Minh, Phó Chủ tịch UBND huyện Đông Giang, tỉnh Quảng Nam cho biết, bên cạnh những kết quả đạt được, địa phương cũng gặp nhiều khó khăn trong quá trình xây dựng Nông thôn mới: “Nếu là huyện miền núi thì các chỉ tiêu của Nông thôn mới như sản xuất, thu nhập, hộ nghèo… là những rào cản lớn nhất. Bởi bộ mặt nông thôn miền núi khác đồng bằng. Dưới đồng bằng làng xã đã có từ lâu đời, còn miền núi người dân sống du canh du cư, làng xã bây giờ đều mới xây dựng hết. Quá trình triển khai Noong thôn mới đều phải đầu tư mới từ đầu về mặt bằng dân cư, hệ thống cơ sở hạ tầng đường, điện, trường, trạm…. Do vậy nếu so với đồng bằng rõ ràng miền núi gặp rất nhiều khó khăn.”

Những khó khăn trong việc thực hiện chương trình xây dựng nông thôn mới ở huyện Đông Giang trong thời gian qua cũng là thực trạng chung ở nhiều địa phương miền núi khác ở tỉnh Quảng Nam. Tuy nhiên, với sự nỗ lực của cả hệ thống chính quyền và người dân, Đông Giang phấn đấu đến năm 2025 sẽ có thêm 1 xã đạt chuẩn Nông thôn mới kiểu mẫu, 1 xã đạt chuẩn Nông thôn mới nâng cao, 2 xã đạt chuẩn Nông thôn mới và có 5 thôn là khu dân cư Nông thôn kiểu mẫu./. 

                                           Ảnh bìa: A Lăng Ngước