Đợ c’moo hanua, bấc pr’loọng đhanuôr cóh chr’val Tân Long, chr’hoong Hướng Hoá, tỉnh Quảng Trị lướt ooy Lào đoọng thuê k’tiếc chóh prí. Hân đhơ cơnh đêếc, k’noọ 2 c’moo đâu pr’loọng đông t’coóh Võ Hoành cóh vel Long Thành cắh choom lướt ooy Lào đoọng zư lêy bhươn chr’nóh. T’coóh Hoành k’rang moon, bêl doọ ơy váih pr’lúh cr’ay Covid-19, t’coóh vêy k’dâng 11ha prí cóh vel A Xing chr’hoong Sê Pôn, tỉnh Savanakhet-Lào, hân đhơ cơnh đêếc tơợ t’ngay váih pr’lúh cr’ay, 2 k’tiếc k’ruung bhrợ nhâm mâng đhị k’noong k’tiếc, t’coóh nắc lêy dzoọng lêy bhươn prí dưr chặt váih bhơi k’tang, cắh ngai zư lêy: “Moon zr’nưm nắc zâp chr’val zr’lụ k’noong k’tiếc nâu, đhanuôr cóh đhanuôr cắh váih bấc k’tiếc, chóh prí đắh Lào xoọc đâu cắh vêy bơơn bhrợ râu, zr’nắh bhlâng, cắh năl bhrợ n’hâu đoọng ma mung. Bêl tr’nơợp acu nắc k’rong chóh mưy prí, tu k’tiếc cóh đâu liêm chr’nắp, lướt ooy Lào lêy k’đươi manứih pa bhrợ, chóh bhrợ prí. Ha dợ xoọc đâu cắh choom bhrợ nắc tơợ 2 c’moo chô ooy đâu đhanuôr cắh vêy bơơn bhrợ râu, ặt dzoọng lêy prí âng đay đắh tốh ha dợ cắh choom moót lêy.”

Cắh mưy pr’loọng đông t’coóh Thành, k’ha riêng pr’loọng đhanuôr cóh zâp chr’val Thanh, Thuận, Lìa, Tân Thành, chr’hoong Hướng Hoá lướt ooy Lào vặ k’tiếc chóh prí đắh k’tiếc k’ruung pr’zợc Lào zêng ặt zâng lêy cơnh đêếc.

Bấc c’moo hanua, zr’lụ chóh prí Hướng Hoá pa glúh kr’bhâu tấn prí lướt ooy Trung Quốc lâng 2, 3 k’tiếc k’ruung ASEAN. XoỌc đâu, tu cắh liêm crêê âng pr’lúh cr’ay Covid-19, bhiệc âng đơơng pa câl prí ooy Trung Quốc ting c’lâng cửa khẩu nắc pa đhêy, manứih chóh prí cóh Hướng Hoá cắh năl cơnh bhrợ tu prí pa câl zêng cắh bơơn đươi râu. Ha dợ ooy đâu, đợ mơ prí pa câl cóh vel đông cung xiêr bấc tu zâp bhiệc bhan cóh cr’loọng k’tiếc k’ruung zêng pa đhêy bhrợ têng, nhà hàng, đông cha cha cung k’đập p’loọng. Amoóh Nguyễn Thị Thanh ắt cóh vel Long Hợp, chr’val Tân Long, chr’hoong Hướng Hoá, tỉnh Quảng Trị nắc mưy ooy đợ manứih lướt câl cóh vel đông đoọng năl: “Bêl doọ ơy váih pr’lúh cr’ay, doọ váih covid nắc hàng hoá t’ngay n’đoo cung đơơng pa câl zêng. Cơnh âng cu nắc pa câl cóh Thái Lan, Trung Quốc xang nặc cóh vel đông cơnh Huế, Đà Nẵng, Đông Hà, Cam Lộ, Quảng Bình zâp ooy chợ... G’lúh Covid nâu nắc cắh choom pa câl, acu cung k’đập p’loọng. XoỌc đâu Tân Long zi cung lưm zr’nắh k’đhạp ooy đắh bhiệc nâu.”

Đoọng trứah bhlếh zr’nắh k’đhạp đoọng ha đhanuôr chóh prí, chính quyền chr’val Tân Long k’đươi moon doanh nghiệp, pa cala lướt câl, đhanuôr chấc lêy đhị pa câl lâng tr’xăl bh’rợ bhrợ têng cha. Ting đêêc, đhanuôr âng đơơng prí pa câl ooy zâp tỉnh thành đăn đâu âng tỉnh Quảng Trị, cắh cậ lêy ta moóh đoọng pa câl prí ooy zâp đhị siêu thị...

Pr’lúh Covid-19 cắh mưy bhrợ cắh liêm crêê tước bhiệc pa câl prí nắc bhiệc pa câl, âng đơơng hàng hoá đhị c’lâng k’noong k’tiếc cung lưm bấc râu zr’nắh k’đhạp. Anoo Hồ Thế Văn cóh vel Húc Thượng, chr’val Húc, chr’hoong Hướng Hoá, tỉnh Quảng Trị vêy lấh 10 c’moo đơơng pa cala cóh k’tiếc k’ruung Lào, bêl pr’lúh Covid-19 dưr váih, zâp cửa khẩu phụ truíh c’lâng k’noong k’tiếc zêng k’đập, anoo Văn nắc ặt cóh đông lêy b’băn lâng k’điêl, bơơn bhrợ cắh ha mơ. Anoo Hồ Thế Văn moon: “Bêl ahay lướt tr’câl tr’bhlêy, tr’xăl hàng hoá nắc cung vêy năl cóh đêếc, bấc ngai lướt đenh ặ, zâp g’lúh lướy k’dâng 10 t’ngay, cung vêy bơơn mơ 2-3 ực đồng. XoỌc đâu váih pr’lúh cr’ay cắh choom lướt, ặt cóh đông. Cung vêy hàng hoá bấc cơnh goọ gooi, năng lượng... liêm zâp hân đhơ nắc cắh choom đơơng pa câl.”

Tu cắh liêm crêê âng pr’lúh Covid-19, pr’ắt tr’mung âng đhanuôr zr’lụ k’noong k’tiếc Việt-Lào lưm bấc zr’nắh k’đhạp. Bhiệc pa câl đhị zâp cửa khẩu phụ pa đhêy, bấc apêê pa bhrợ cóh k’tiếc k’ruung pr’zợc Lào chô ooy vel đông cắh váih bhiệc bhrợ. t’coóh Lê Quang Thuận, Phó Chủ tịch UBND chr’hoong Hướng Hoá, tỉnh Quảng Trị đoọng năl, bhiệc lêy bhrợ đoọng bhiệc bhrợ, têêm ngăn pr’ắt tr’mung ha đhanuôr zr’lụ k’noong k’tiếc xoọc lưm bấc zr’nắh k’đhạp: “Chr’hoong cung ơy vêy đợ prá xay lâng bhrợ bhiệc lâng zâp c’la dự án k’rong bhrợ cóh vel đông t’pấh apêê pa bhrợ lâng đhanuôr cắh vêy bhiệc bhrợ. zâp dự án cung t’pấh đợ apêê pa bhrợ phổ thông bhrợ zâp bhiệc cơnh bảo vệ, z’zêệ... Cung lêy bhrợ đoọng bhiệc bhrợ lâng zâp đhanuôr cóh vel đông đoọng vêy bhiệc bhrợ. XoỌc đâu chr’hoong cung xoọc lêy cha mêết zâp bh’rợ đắh pa dưr pa xớc pr’ắt tr’mung đoọng t’bhứah zâp bh’rợ lêy cha mêết zâp bh’rợ đắh pa dưr pa xớc kinh tế đoọng t’bhứah zâp bh’rợ lâng k’đươi zâp cơ quan đơn vị cung cơnh zâp ngành thương mại bhrợ pr’đơợ đoọng đhanuôr vêy zên đoọng vặ zên k’rong bhrợ pa dưr pa xớc bh’rợ tr’nêng.”

Lâng đhanuôr zr’lụ k’noong k’tiếc, bhiệc pa câl âng 2 k’tiếc k’ruung âng đơơng bấc râu chr’năp cơnh vặ k’tiếc đoọng chóh prí, chóh a’rong, tr’câl tr’bhlêy hàng hoá, pr’đươi pr’dua chr’nắp. Bh’rợ kinh tế nâu hân đhơ bhrợ k’tứi la lêếh nắc cung zúp đoọng kr’bhâu đhanuôr zr’lụ k’noong k’tiếc vêy zên pa chô têêm ngăn, chrooi pa xoọng bhrợ pa dưr vel bhươl. Đhị râu zr’nắh k’đhạp âng đhanuôr zr’lụ k’noong k’tiếc, k’đươi moon chính quyền lâng ngành chức năng đấh vêy chính sách t’đui đoọng, zooi zúp đhanuôr zr’lụ bhrợ pa dưr kinh tế, têêm ngăn pr’ắt tr’mung./.

Hoạt động giao thương của cư dân biên giới gặp khó do dịch bệnh Covid-19

                        CTV Hoàng Hùng-Nhật Minh

Nhằm chủ động phòng chống dịch Covid-19, tỉnh Quảng Trị và phía bạn Lào đã tạm dừng giao thương tại 4 cửa khẩu phụ dọc tuyến biên giới. Công tác chống dịch trên tuyến biên giới được các lực lượng chức năng siết chặt đồng nghĩa với việc nông dân ở các xã vùng biên không thể qua Lào để sản xuất hay thu hoạch nông sản. Việc giao thương hàng hóa, nông sản bị ngưng trệ khiến nhiều lao động giảm thu nhập, mất việc làm.

         Những năm vừa qua, nhiều hộ dân tại xã Tân Long, huyện Hướng Hóa, tỉnh Quảng Trị sang Lào để thuê đất trồng chuối. Thế nhưng, gần 2 năm nay gia đình ông Võ Hoành ở thôn Long Thành không thể sang Lào để chăm sóc vườn cây. Ông Hoành lo lắng, trước khi dịch Covid 19 xảy ra, ông có khoảng 11 hecta chuối tại bản A Xing huyện Sê Pôn, tỉnh Savannakhet (Lào) nhưng kể từ ngày dịch bệnh bùng phát, 2 nước siết chặt biên giới, ông chỉ biết đứng nhìn vườn chuối cỏ mọc ùm tùm, không ai chăm sóc:“Nói chung là hầu như các xã vùng biên này, dân mình đây đất đai thì ít, trồng chuối bên lào bây giờ không đem về được thì quá khó khăn, không biết làm gì mà sống. Khi ban đầu mình chỉ có đầu tư chắc cây chuối, vì đất đây hiếm, qua bên Lào mình thuê mình mướn mua chuối người ta mình làm. Mà bây giờ mình làm không được thì từ hai năm trở lại đây thì dân đây không có thu nhập gì cả, chừ chỉ đứng bên này nhìn sang thấy chuối của mình bên kia mà sang không được.”

Không riêng gia đình ông Thành, hàng trăm hộ dân ở các xã Thanh, Thuận, Lìa, Tân Thành, huyện Hướng Hóa qua Lào thuê đất trồng chuối bên nước bạn Lào đều chịu cảnh tương tự.

Nhiều năm qua, vùng chuối Hướng Hóa xuất hàng ngàn tấn chuối đi Trung Quốc và một số nước ASEAN. Hiện nay, do ảnh hưởng của dịch bệnh Covid-19, việc xuất khẩu chuối sang Trung Quốc qua các cửa khẩu bị ngưng trệ, người trồng chuối ở Hướng Hóa lao đao vì giá chuối tụt dốc. Trong khi đó, lượng chuối tiêu thụ nội địa cũng giảm mạnh bởi các lễ hội trong nước tạm dừng tổ chức; nhà hàng, quán ăn đóng cửa. Chị Nguyễn Thị Thanh trú tại thôn Long Hợp, xã Tân Long, huyện Hướng Hóa, tỉnh Quảng Trị là một trong những thương lái trên địa bàn huyện cho biết:  “Khi mà không dịch, không covid, thì hàng hóa ngày nào cũng xuất đi cả. Giống như tôi xuất đi Thái Lan, Trung Quốc rồi ở nội địa như Huế, Đà Nẵng, Đông Hà, Cam Lộ, Quảng Bình tất cả các chợ,..Đợt này covid, nên thành thử không xuất đi được nên tôi cũng không đóng được hàng. Nên đoạn này cũng Tân Long của chúng tôi cũng khó khăn về vấn đề đó.”

       Để tháo gỡ khó khăn cho người trồng chuối, chính quyền xã Tân Long vận động doanh nghiệp, tiểu thương, người dân tìm đầu mối tiêu thụ và chuyển đổi mô hình sản xuất. Theo đó, hoặc là người dân đưa chuối sang bán tại các tỉnh thành lân cận của tỉnh Quảng Trị, hoặc liên hệ để xuất bán chuối vào các chuỗi siêu thị...

Dịch Covid-19 không chỉ ảnh hưởng đến đầu ra của quả  chuối mà việc buôn bán, trao đổi hàng hóa qua biên giới cũng gặp rất nhiều khó khăn.  Anh Hồ Thế Văn ở thôn Húc Thượng, xã Húc, huyện Hướng Hóa, tỉnh Quảng Trị có hơn 10 năm trao đổi hàng hóa trên đất bạn Lào.  Khi dịch Covid bùng phát, các cửa khẩu phụ dọc tuyến biên giới đóng cửa, anh Văn đành ở nhà phụ vợ chăn nuôi, thu nhập chẳng là bao. Anh Hồ Văn Thế than thở:“Lúc trước đi đổi hàng hóa thì cũng có quen biết trong đó, nhiều anh em đi lâu rồi, mỗi chuyến đi khoảng 10 ngày thu nhập cũng được 2-3 triệu đồng. Bữa nay dịch bệnh không đi được nữa, bây giờ chỉ ở nhà. Cũng có hàng hóa nhiều, nồi, xoong, năng lượng,.. đầy đủ hết nhưng không được đi nữa.”

        Ảnh hưởng của dịch bệnh COVID-19, đời sống của người dân khu vực biên giới Việt- Lào gặp rất nhiều khó khăn. Việc mua bán tại các cửa khẩu phụ tạm dừng, rất đông lao động tại nước bạn Lào trở về địa phương không có việc làm. Ông Lê Quang Thuận, Phó chủ tịch  UBND huyện Hướng Hóa, tỉnh Quảng Trị cho biết: Việc giải quyết việc làm, ổn định cuộc sống cho người dân vùng biên giới đang gặp rất nhiều khó khăn:“Huyện cũng đã có những trao đổi và làm việc với các chủ dự án đầu tư trên địa bàn thu hút lao động phổ thông đối với cư dân chưa có việc làm. Các dự án cũng thu hút những lao động phổ thông làm các việc như bảo vệ, nội trợ,…Cũng giải quyết được bước đầu đối với các bà con trên địa bàn để tạo công ăn  việc làm. Thì hiện nay, huyện cũng đang rà soát lại các mô hình về phát triển kinh tế để nhân rộng các mô hình ra và đề nghị các cơ quan đơn vị cũng như các ngành thương mại tạo điều kiện để bà con có nguồn vốn để vay vốn đầu tư phát triển sản xuất.” 

Đối với cư dân vùng biên giới, việc buôn bán, giao thương giữa 2 nước mang nhiều tính đặc thù như thuê đất để trồng chuối, trồng sắn; trao đổi hàng hóa, nhu yếu phẩm là điều tất yếu. Hoạt động kinh tế này dù chỉ mang tính chất nhỏ lẻ nhưng cũng giúp hàng nghìn người dân vùng biên có nguồn thu nhập ổn định, góp phần  xây dựng quê hương. Trước nhưng khó khăn của người dân vùng biên giới đòi hỏi chính quyền và ngành chức năng sớm có chính sách ưu đãi, hỗ trợ bà con vùng biên  phục hồi kinh tế, ổn định cuộc sống./.

Ảnh: Kim Huệ