Pân đil ăt a chăc k’đhap đơơh, n’niên bâc k’coon bêl ta ha t’cooh năc đoo năc zêng bh’rợ n’niên k’coon căh vêy kế hoạch. Đhr’năng n’nâu căh muy bhrợ râu căh liêm crêê ooy c’rơ lâng cr’noọ bh’rợ lâng apêê k’căn, p’niên k’tứi ting n’năc năc dợ bhrợ râu căh liêm crêê ooy râu liêm choom âng pr’ăt tr’mông. Bâc apêê diic điêl, pa bhlâng năc manuyh acoon coh đhị zr’lụ ch’ngai bha dăh ta luôn vêy cr’noọ k’chít, cr’noọ bh’rợ căh ơy liêm choom ooy xa nay ăt a chăc k’đhap năc bhrợ zr’năh k’đhap ooy bh’rợ tr’nêng kế hoạch hoá pr’loọng đong, bh’rợ doọ choom vaih a chăc k’đhap liêm choom công lum bâc râu zr’năh k’đhap.

Ting cơnh Tổng cục Dân số - Kế hoạch hoá pr’loong đong (Bộ Y tế), đhr’năng n’niên k’coon thứ 3 lâng pr’loọng đong bâc k’coon đhị zr’lụ đhanuôr acoon coh đhị bâc vel đong năc dợ bâc. Lâng đhị tỉnh Đắk Lắk, zập c’moo vêy k’nặ 20 r’bhâu p’niên n’niên năc vêy lâh 2.600 p’niên năc k’coon thứ pêê têh ooy piing. Bác sĩ Trần Thị Thuý Minh, Trưởng khoa Nhi Tổng hợp (Bệnh viện Đa khoa zr’lụ Tây Nguyên) xay moon, lâng pazêng pr’loọng đong n’niên k’coon thứ 3 têh ooy piing, bh’rợ zư lêy c’rơ đoọng ha p’niên căh lâh liêm choom: “Pazêng đhanuôr acoon coh đhị đâu công cơnh pân đil ăt mamông coh zr’lụ ch’ngai bha dăh năc bh’rợ kế hoạch hoá pr’loọng đong năc zr’năh k’đhap pa bhlâng, bh’rợ n’nâu bhrợ zr’năh k’đhap ooy râu liêm choom âng pr’ăt tr’mông âng apêê k’conh k’căn dợ p’niên. Azi công ơy lum pazêng acoon p’niên âng pazêng apêê k’conh k’căn vêy bâc acoon crêê oom ooch, crêê pr’luh cr’ăy năc căh vêy ta zư lêy liêm choom vêy ta đơơng pa dưah ooy khoa n’nâu.”

Muy coh pazêng bh’rợ đoọng xay bhrợ liêm choom bh’rợ kế hoạch hoá pr’loọng đong zr’lụ đhanuôr acoon coh năc t’bhlâng xay moon, p’too pa choom, ta đang moon coh bhươl cr’noon. Pazêng vel đong năc t’bhlâng xay moon lâng bâc cơnh bh’rợ tr’nêng đoọng zooi apêê diic điêl coh c’moo n’niên k’coon, lêy pay bh’rợ doọ choom vaih a chăc k’đhap crêê liêm.

Ting cơnh bâc apêê chuyên gia, pazêng bh’rợ g’đech doọ vaih a chăc k’đhap t’mêê vêy ta đươi bâc bhlâng coh zr’lụ đhanuôr acoon coh năc zơ nươu ng’ộm lâng tiêm zơ nươu. Đhị tỉnh Kon Tum, bh’rợ đươi dua t’niêm lâng z’nươu ng’ộm đoọng g’đech a chăc k’đhap vêy pân đil Xơ Đăng đươi dua bâc. Ha dợ, đơc vòng g’đéch achăc k’đhap năc bh’rợ bâc bhlâng đhị apêê tỉnh n’đăh bắc ha dợ năc căh lâh ta đươi coh Kon Tum lâng Gia Lai. Coh râu la lua, vêy lâh 30% pân đil đươi dua vòng g’đech vaih a chăc k’đhap đhị Bắc Kạn lâng Lai Châu, ha dợ đhị Gia Lai năc mơ 3% lâng 1%.

Đhanuôr lâng pr’zơc chăp dadêr! Đoọng xay bhrợ liêm choom bh’rợ tr’nêng kế hoạch hoá pr’loọng đong, năc căh muy pân đil ting n’năc pân juyh coh pr’loọng đong công vêy trách nhiệm.

Năc manuyh vel đong, t’cooh Tằng A Lộc, coh chr’val Nam Sơn, chr’hoong Ba Chẽ (tỉnh Quảng Ninh), vêy đơ râu liêm choom coh bh’rợ tr’lum, prá xay lâng p’too pa choom năc apêê pân juyh manuyh Dao xăl ooy cr’noọ ooy bh’rơn n’niên k’coon pân juyh, k’coon pân đil. T’cooh Tằng A Lộc xay moon, bh’rợ ta đang moon đhanuôr acoon coh đhị zr’lụ ch’ngai bha dăh xay bhrợ bh’rợ kế hoạch hoá pr’loọng đong ta luôn lum bâc râu zr’năh k’đhap. Tu cơnh đêêc, đợ manuyh bhrợ têng bh’rợ tr’nêng dân số cơnh đoo đơc bâc t’ngay c’xêê đoọng ta đang moon, p’too pa choom đhanuôr xay bhrợ liêm choom pazêng chính sách âng nhà nước ooy kế hoạch hoá pr’loọng đong: “Đhi noo bhrợ têng bh’rợ dân số ta luôn prá xay đh’rưah. Tr’nơơp năc ng’lum prá xay lâng ađoo k’diic, ta mooh xơợng cr’noọ cr’niêng âng pr’loọng đong năc cơnh ooy. Xang n’năc năc lum k’điêl đoọng p’too pa choom năc k’coon pân juyh căh cậ k’coon pân đil công năc k’coon luônh âng đay, pân đil căh cậ pân juyh năc xã hội nâu cơy zêng xay moon ma mơ mr’cơnh.”

Ting cơnh Tổng cục Dân số- Kế hoạch hoá pr’loọng đong, 5 c’moo ahay, đơn vị ơy bhrợ 3 lớp pa choom bhrợ têng bh’rợ tr’nêng chính sách zup zooi pân đil đharựt năc manuyh acoon coh bêl n’niên k’coon đhị tỉnh Lạng Sơn, Quảng Nam lâng Trà Vinh; bhrợ têng 2 bh’rợ prá xay xay moon, p’too pa choom pazêng xa nay xay moon âng pháp luật ooy bh’rợ zooi pân đil pr’loọng đong đharựt manuyh acoon coh bêl n’niên k’coon ha cán bộ 20 tỉnh, thành phố. Đhị pazêng vel đong, bh’rợ tr’nêng xay moon, p’too pa choom ooy bh’rợ kế hoạch hoá pr’loọng đong coh pazêng pr’đươi truyền thông đại chúng, coh website âng Sở Y tế, pazêng xa nay tin ooy xa nay Dân số- kế hoạch hoá pr’loỌng đong căh cậ bhrợ đh’rưah lâng pazêng bh’rợ tập huấn, hội nghị vêy ta bhrợ k’rơ lâh mơ.

Năc ng’choom moon, coh cr’chăl ahay, bh’rợ tr’nêng kế hoạch hoá pr’loọng đong coh zr’lụ đhanuôr acoon coh ơy bơơn đợ bh’nơơn bh’rợ liêm choom bhlâng. Kế hoạch hoá pr’loọng đong dưr vaih năc pr’ăt tr’mông âng đhanuôr acoon coh, tơợ đêêc, pa liêm c’rơ âng apêê k’căn, p’niên k’tứi, pa dưr râu liêm choom âng pr’ăt tr’mông, bhrợ t’vaih c’rơ đoọng pa dưr kinh tế- xã hội zr’lụ đhanuôr acoon coh./.

Công tác kế hoạch hóa gia đình vùng DTTS

                                                   VOV4

Thời gian qua, từ công tác tuyên truyền vận động, nhiều hộ gia đình ở vùng dân tộc thiểu số đã ý thức hơn về tầm quan trọng của việc sinh đẻ có kế hoạch. Sinh ít con, đồng bào có thể tập trung nuôi dạy con cái, phát triển kinh tế, cải thiện cuộc sống. Điều này không chỉ góp phần giảm gánh nặng cho ngân sách nhà nước mà còn từng bước thay đổi cách nghĩ về công tác kế hoạch hóa gia đình, góp phần nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của người dân vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Phụ nữ sinh con quá sớm, sinh nhiều hay sinh khi độ tuổi đã cao đều là những biểu hiện của việc sinh đẻ không có kế hoạch. Tình trạng này không chỉ để lại những hậu quả khôn lường về sức khỏe và tâm lý đối với  bà mẹ, trẻ em mà còn ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống. Nhiều cặp vợ chồng, đặc biệt là người đồng bào DTTS ở vùng sâu, vùng xa thường vẫn còn tâm lý ngại ngùng, quan niệm lạc hậu về sinh đẻ khiến cho việc thực hiện kế hoạch hóa gia đình, ngừa thai an toàn gặp nhiều khó khăn.

Theo Tổng cục Dân số - Kế hoạch hóa gia đình (Bộ Y tế), tỷ lệ sinh con thứ 3 và gia đình đông con tại các vùng DTTS ở nhiều địa phương còn rất cao. Riêng tại tỉnh Đắk Lắk, hằng năm có gần 20.000 trẻ sinh ra thì có đến hơn 2.600 trẻ là con thứ 3 trở lên. Bác sĩ Trần Thị Thúy Minh, Trưởng khoa Nhi Tổng hợp (Bệnh viện Đa khoa vùng Tây Nguyên) cho biết, với những gia đình sinh con thứ 3 trở lên, việc chăm sóc sức khỏe cho trẻ sẽ không được đảm bảo: “Các dân tộc bản địa ở đây cũng như là phụ nữ sống ở vùng sâu vùng xa thì việc KHHGĐ là khó khăn hơn, việc này ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của những ông bố bà mẹ trẻ rất nhiều. Chúng tôi cũng đã gặp những đứa trẻ của những bà mẹ có rất nhiều con bị suy dinh dưỡng, bị các bệnh lý mà không được chăm sóc chu đáo dễ bị nhập viện trong khoa này.”

Một trong những giải pháp để thực hiện tốt công tác kế hoạch hóa gia đình vùng DTTS là tăng cường công tác tuyên truyền, vận động trong cộng đồng. Các địa phương cần đẩy mạnh tuyên truyền bằng nhiều hình thức để giúp các cặp vợ chồng trong độ tuổi sinh đẻ, lựa chọn thực hiện biện pháp tránh thai phù hợp.

Theo nhiều chuyên gia, các biện pháp tránh thai hiện đại được dùng phổ biến nhất trong vùng đồng bào DTTS là thuốc uống và thuốc tiêm. Tại tỉnh Kon Tum, việc sử dụng thuốc tiêm và thuốc uống để tránh thai được phụ nữ Xơ Đăng sử dụng rộng rãi. Ngược lại, đặt vòng tránh thai là biện pháp phổ biến nhất tại các tỉnh phía bắc nhưng lại ít khi được sử dụng ở Kon Tum và Gia Lai. Trên thực tế, có hơn 30% phụ nữ sử dụng vòng tránh thai tại Bắc Kạn và Lai Châu, trong khi tỷ lệ tương ứng tại Gia Lai và Kon Tum chỉ là 3% và 1%.

Để thực hiện tốt công tác kế hoạch hóa gia đình, thì không riêng phụ nữ mà người đàn ông trong gia đình cũng cần có trách nhiệm.  

Là người địa phương, ông Tằng A Lộc ở xã Nam Sơn, huyện Ba Chẽ (tỉnh Quảng Ninh), có lợi thế trong việc gặp gỡ, chuyện trò và thuyết phục chính những người đàn ông dân tộc Dao thay đổi quan niệm trong việc sinh con trai, con gái. Ông Tằng A Lộc cho biết, việc vận động đồng bào vùng cao thực hiện công tác KHHGĐ luôn gặp những khó khăn. Chính vì thế, những người làm công tác dân số như ông cần dành nhiều thời gian để vận động, thuyết phục bà con thực hiện tốt các chính sách của nhà nước về kế hoạch hóa gia đình: “Anh em làm công tác dân số thường xuyên cũng trao đổi với nhau. Trước tiên phải gặp người chồng trước, hỏi thăm tâm tư nguyện vọng gia đình thế nào. Sau đó mới gặp người vợ để vận động, tuyên truyền rằng con trai hay con gái cũng là ruột thịt của mình, nam hay nữ  thì xã hội bây giờ đã bình đẳng rồi.”

Theo Tổng cục Dân số - Kế hoạch hóa gia đình, 5 năm qua, đơn vị đã mở 03 lớp tập huấn hướng dẫn thực hiện chính sách hỗ trợ phụ nữ nghèo là người dân tộc thiểu số khi sinh con tại tỉnh Lạng Sơn, Quảng Nam và Trà Vinh; Tổ chức 02 cuộc hội thảo phổ biến, giáo dục các quy định của pháp luật về hỗ trợ phụ nữ hộ nghèo dân tộc thiểu số khi sinh con cho cán bộ của 20 tỉnh, thành phố. Tại các địa phương, công tác tuyên truyền về thực hiện KHHGĐ trên các phương tiện truyền thông đại chúng, trên website của Sở Y tế, các bản tin Thông tin DS-KHHGĐ hoặc lồng ghép trong các hoạt động tập huấn, hội nghị được đẩy mạnh.

Có thể nói, trong thời gian qua, công tác kế hoạch hoá gia đình vùng dân tộc thiểu số đã đạt được những kết quả tích cực. Kế hoạch hoá gia đình  dần trở thành nếp sống của đồng bào DTTS, từ đó, cải thiện sức khỏe bà mẹ, trẻ em, nâng cao chất lượng dân số, tạo nguồn lực để phát triển kinh tế - xã hộị vùng DTTS. ./.