Nghệ nhân taanh n’đoóh a doóh ma nứih Stiêng Điểu An Đê, cóh vel Sơn Hòa, chr’val Thọ Sơn, chr’hoong Bù Đăng, tỉnh Bình Phước c’moo đâu âi lấh 60 c’moo, a va kiêng lâng tước lâng bh’rợ ty chr’nắp âng acoon cóh đay tơợ bêl  a đoo 7 c’moo. Cơnh lâng râu loom t’bhlâng, z’hai t’bách, zấp bh’nơơn âng tr’pang têy a va taanh bhrợ nắc zêng dưr váih liêm, zấp c’léh x’rắ nắc pa cắh đoọng ha muy c’léh văn hóa nắc ma nứih bhợ têng lứch loom luônh kiêng t’moót đớc nắc ooy. Bấc c’moo ha nua, đợ bh’nơơn bhrợ t’váih n’đhơ pa bhlâng liêm n’đhang a va Điểu An Đê công nắc muy  k’rong đớc bing cóh grăng, c’moo n’đoo pr’đoọng bơơn pa câl muy bơr ta la, zấp zên câl len, câl chỉ: “Taanh bhrợ nắc pa câl, a cu nắc muy đươi bơr pêê bêệ a năm… n’đhang nâu câi cắh vêy năl pa câl đhị ooy, nâu câi ngai kiêng nắc tước moon nắc a cu taanh bêệ nắc a năm”.

Công nắc ma nứih nghệ nhân bơơn xay moon z’hai g’lăng bhlâng cóh zr’lụ n’đhang a moó Thị Dun cóh vel Bom Bo, chr’val Bình Minh, chr’hoong Bù Đăng cắh mặ hay bh’nơơn x’ría âng đay bơơn pa câl đhị đâu mơ đanh âi. N’đhơ cắh vêy ngai câl, n’đhơ cơnh đêếc bh’rợ taanh n’đooh a doóh cơnh ặt clấp ooy a ham lêêh tu cơnh đêếc bấc bêl hay tr’xâu, hay đhi noo cóh c’bhúh, a pêê đoo pr’zước cậ đoọng prá xay, tr’trúih đ’đui đoọng doó choom ha vil bh’rợ. Ha dợ xang n’nắc, bh’nơơn bhrợ t’váih k’dâng lêy nắc muy đoọng đươi cóh pr’loọng đong lâng mơ dzợ nắc đoọng moọng lêy, đanh đanh nắc vêy váih muy cha ắnc tước t’moóh câl. A moó Thị Dun đoọng năl a moó pa choom t’taanh tơợ bêl 7-8 c’moo. Zấp c’xeê ha dang taanh ta luôn lâng ting cơnh k’đươi moon nắc zấp c’xêê a moó pa câl bơơn pa chô 3 ức đồng. N’đhơ cơnh đêếc zấp râu zêng ặt g’nưm lêy ooy c’lâng lúh: “Bêl a pêê đoo kiêng nắc apêê đoo tước k’đươi, nắc vêy a cu taanh bhrợ ha dợ vêy choom pa câl, ha dang cắh nắc đhứh pr’ngâu”.

Xoọc đâu cóh apêê zr’lụ đha nuôr acoon cóh cóh tỉnh Bình Phước vêy k’zệt c’bhúh t’taanh n’đoóh a doóh cơnh lâng k’rơ bhâu cha nắc chắp kiêng bh’rợ, n’đhang đoọng choom ma mông lâng bh’rợ k’dâng lêy cắh vêy ngai. Cr’chăl ha nua cóh Bình Phước vêy bấc vel bh’rợ, cóh đêếc vel bh’rợ taanh n’đoóh a doóh bơơn bhrợ pa dưr, n’đhang đoọng bh’nơơn choom tước têy ma nứih đươi dua công cơnh đoọng apêê đoo choom ma mông lâng bh’rợ, nắc kiêng vêy râu p’têệt pa zum lâng bh’rợ du lịch. Lấh đhị đêếc, bh’rợ pa choom bh’rợ, t’bấc bh’nơơn lâng xay trúih pa cắh công choom bơơn xơợng bhrợ muy cơnh liêm bhrơợng. A moó Thị Xia cóh vel Bom Bo, chr’val Bình Minh, chr’hoong Bù Đăng xay moon: “Kiêng vêy râu pa zum têy chroi c’rơ k’rang lêy tước lớp t’taanh ơ íh. Tơợ lớp t’taanh ơ íh n’nâu choom bhrợ têng bấc bh’nơơn, chơớc lêy c’lâng lúh cóh thị trường. Tơợ bh’rợ t’taanh n’nâu zooi pân đil S’tiêng bhrợ t’mông llâng pa dưr tr’mông tr’mêếh ha pr’loọng đong pêê đoo”.

Bh’rợ zư đớc, pa dưr đợ chr’nắp văn hóa ty chrnắp apêê acoon cóh moon za zum bh’rợ taanh n’đoóh a doóh âng đha nuôr acoon cóh cóh Bình Phước moon la lay nắc chroi đoọng zư đớc lâng bhrợ t’bấc apêê chr’nắp văn hóa Việt Nam. N’đhơ cơnh đêếc đoọng bh’rợ ty chr’nắp vêy choom dưr víah lâng pa dưr, chr’nắp bhlâng nắc choom k’đhơợng nhâm pr’ặt tr’mông ha pêê ngao xoọc t’ngay ha dum zư đớc râu đêếc. Tu cơnh đêếc, bh’rợ chơớc lêy c’lâng lúh ha bh’nơơn tr’naanh n’đoóh a doóh cóh Bình Phước nắc đoo bhrợ ha bh’rợ ty chr’nắp n;nâu zư đớc lâng pa dưr./.

Bình Phước: Bảo tồn nghề dệt thổ cẩm

                                                     Quang Xuân-Viết Bằng

Trong mỗi sản phẩm dệt thổ cẩm của đồng bào các dân tộc thiểu số như chứa đựng cả kho tàng về văn hóa dân gian của dân tộc mình. Việc duy trì, phát triển nghề dệt thổ cẩm là góp phần bảo tồn nét văn hóa truyền thống, đồng thời cũng tạo việc làm và tăng thu nhập cho không ít phụ nữ dân tộc trên địa tỉnh Bình Phước. Tuy nhiên, để các nghệ nhân có thể sống với nghề là bài toán không dễ, bởi lẽ nghề này tốn nhiều thời gian, công sức mà sản phẩm làm ra đang đang gặp nhiều khó khăn trong khâu tiêu thụ. 

Nghệ nhân dệt thổ cẩm người dân tộc Stiêng Điểu An Đê, ở thôn Sơn Hòa, xã Thọ Sơn, huyện Bù Đăng, Bình Phước năm nay đã trên 60 tuổi, bà yêu thích và đến với nghề truyền thống của dân tộc mình từ khi lên 7 tuổi. Bằng sự cần cù, khéo léo và sáng tạo, mỗi sản phẩm qua bàn tay bà đều trở nên có hồn, mỗi nét hoa văn là tượng trưng cho một nét văn hóa mà người nghệ nhân tâm huyết muốn gửi gắm vào. Nhiều năm qua, những sản phẩm tâm huyết làm ra dù rất đẹp nhưng bà Điểu An Đê cũng chỉ để chất đầy trong tủ, năm nào may mắn thì bán được vài tấm, đủ tiền mua len, mua chỉ: “Dệt ra thì phải bán chứ, mình chỉ dùng vài cái thôi…nhưng bây không không có đầu ra, giờ ai thích đến đặt thì mình dệt cái đó thôi”.

       Cũng là một nghệ nhân được đánh giá khéo tay và sáng tạo nhất nhì trong vùng nhưng chị Thị Dun ở thôn Bom Bo, xã Bình Minh, huyện Bù Đăng không nhớ nổi sản phẩm cuối cùng mà mình bán được cách đây bao lâu. Dù không có người mua, nhưng do nghề dệt truyền thống như đã ăn sâu vào máu nên những lúc nhớ khung cửi, nhớ chị em trong nhóm, các chị lại hẹn nhau để trò chuyện, trao đổi và ôn lại cho đỡ quên nghề. Rồi sau đó, sản phẩm làm ra hầu như chỉ để dùng cho gia đình và phần còn lại để ngắm cho thỏa đam mê, năm thì mười họa mới có người đến hỏi mua. Chị Thị Dun cho biết chị học dệt thổ cẩm từ lúc 7-8 tuổi. Hàng tháng nếu dệt liên tục và theo đặt hàng thì mỗi tháng chị bán ra 3 triệu đồng. Tuy nhiên tất cả phụ thuộc đầu ra: “Khi nào người ta cần người ta đến đặt thì mình mới làm rồi bán ra được, còn không thì thôi”

       Hiện nay ở các vùng đồng bào dân tộc thiểu số trong tỉnh Bình Phước có cả chục nhóm dệt thổ cẩm với hàng ngàn người biết nghề và yêu nghề, nhưng để sống được với nghề gần như không có ai. Thời gian qua ở Bình Phước có nhiều làng nghề, trong đó có nghề dệt thổ cẩm được khôi phục, nhưng để sản phẩm đến được tay người dùng cũng như để những nghệ nhân sống được với nghề, cần sự liên kết sâu với ngành du lịch. Bên cạnh đó, việc đào tạo, dạy nghề, đa dạng hóa sản phẩm và quảng bá cũng phải được thực hiện một cách căn cơ. Chị Thị Xia  ở thôn Bom Bo, xã Bình Minh, huyện Bù Đăng nói:“Cần sự chung tay góp sức quan tâm đến lớp dệt may. Từ lớp dệt may này có thể sản xuất nhiều sản phẩm, tìm đầu ra trên thị trường. Từ nghề dệt thỏ cầm này giúp người phụ nữ S Tiêng làm nguồn sống và phát triển kinh tế cho gia đình họ”

       Việc bảo tồn, phát huy những giá trị văn hóa truyền thống các dân tộc nói chung nghề dệt thổ cẩm của đồng bào dân tộc ở Bình Phước nói riêng là góp phần giữ gìn và đa dạng các giá trị văn hóa Việt Nam. Nhưng để nghề truyền thống có thể tồn tại và phát triển thì quan trọng nhất là phải đảm bảo cuộc sống cho chính những người đang ngày đêm lưu giữ nó. Vì vậy việc tìm đầu ra cho sản phẩm dệt thổ cẩm ở Bình Phước chính là làm cho ngành nghề truyền thống này lưu truyền và phát triển./.