Cóh pazêng t’ngay ahay, azi ơy chô ooy chr’val Tân Thuận, chr’hoong Hàm Thuận Nam, tỉnh Bình Thuận đoọng chêếc n’năl ooy đhr’năng tal pa hư crâng cóh zr’lụ zư lêy crâng k’coong Tà Cú ting cơnh xa nay xay moon âng đhanuôr. Tơợ zr’lụ chr’val Tân Thuận, azi tước ooy p’lêếh pêê chợ, xang n’nắc pléh lướt ooy a coon c’lâng k’tiếc ving văng pa têết tước ooy zr’lụ Láng Mã. P’zúc xe máy cóh nh’nhúc đăn đhị zr’lụ ping xal, phóng viên nắc pa têng bhrợ cơnh manuýh chêếc ta bơơn a chim cóh crâng đoọng oó c’bhúh pa hư crâng bơơn n’năl.

Cóh toor crâng, đợ máy pếch k’tiếc nắc đhơ pếch k’tiếc. Đợ t’nơơm n’loong ga mắc lấh crêê ta col l’lăm đêếc nắc vêy ta bọ đớc muiy đhị, đớc đoọng muy zr’lụ k’tiếc ha rêê liêm. Đăn đêếc, k’zệt bêệ t’nơơl bê tông ơy vêy ta tấp đớc ooy k’tiếc đoọng chóh thanh long.

Xang bêl bơơn xơợng xa nay xay moon, UBND chr’val Tân Thuận lâng đơn vị c’la crâng ơy đoọng cán bộ đh’rứah lâng phóng viên tước ooy zr’lụ k’tiếc crâng crêê ta k’xịa pay. Xang bêl ch’đị máy ch’mêết lêy, t’coóh Nguyễn Trọng Hiệp, manuýh pa bhrợ cóh Trạm zư lêy crâng Tân Thuận, Ban zư lêy zr’lụ zư lêy crâng k’coong Tà Cú prá: “Ting cơnh tọa độ xay moon, đhăm n’nâu công vêy m’bứi k’dâng bơr pêê zệt mét vuông k’tiếc âng Ban zư lêy, ha mơ dzợ nắc k’tiếc âng chr’val k’đhơợng lêy”.

Đh’rứah ting lướt lêy đhị đhăm k’tiếc crêê ta pếch, t’coóh Phan Văn Minh, Phó Giám đốc zr’lụ zư lêy crâng k’coong Tà Cú prá: “Trạm ơy tước ooy đâu bấc chu đoọng chêếc lêy manuýh, nắc cắh ơy bơơn lum lêy manuýh pa hư crâng n’nâu. Acu công ơy p’too moon, ha dang cắh bơơn lêy manuýh pa hư crâng nắc pazum đh’rứah lâng vel đong lâng kiểm lâm cóh zr’lụ ra văng bhrợ pa liêm pa xang bha ar bha tơ đoọng toọm”.

Lấh cóh zr’lụ n’nâu manuýh pa bhrợ âng Trạm Tân Thuận lâng p’cắh mặt zr’lụ zư lêy crâng k’coong Tà Cú xay moon ghít cắh ơy bơơn lêy p’xoọng zr’lụ hân đoo crêê ta k’xịa pay t’mêê. Hân đhơ cơnh đêếc, lướt đhậu ooy crâng, nắc bơơn lêy p’xoọng mơ 4 zr’lụ crêê ta k’xịa pay.

Chơ ol ooy zr’lụ crâng sến đhị Tiểu khu 302 xoọc răng chêết, manuýh k’đơơng c’lâng xay moon pazêng n’loong crâng răng chêết nắc crêê ha đớc độc lâng z’nươu. Đhị zr’lụ đêếc, ríah âng t’nơơm n’loong crâng crêê răng nắc lứch vêy n’léh boọng ta clúh đhậu pa bhlâng, boọng clúh đhậu tơợ 5 tước 10 cn. N’loong hân đoo crêê ta clúh boọng cơnh đêếc nắc lứch răng chêết.

Nắc pazêng bha lắh crâng k’dâng 1 r’bhâu mét vuông t’nơơm n’loong lứch ta col. Đhị đhăm k’tiếc nắc bấc ơl n’loong ga mắc công cơnh k’tứi. Lóih cưa, ta col đoọng lêy nắc zr’lụ n’nâu crêê ta tal pa hư k’dâng muy c’xêê.

Cắh muy mơ đêếc, lướt mót đhậu ooy zr’lụ crâng gâm ngút lấh mơ, lướt dzung k’dâng 100 mét, nắc zr’lụ crâng sến vêy bấc n’loong ga mắc t’mêê ta col. Dzêết t’mêê hooi cóh lóih ta col dzợ t’mêê, tơợ đêếc đoọng lêy bh’rợ ta pa hư crâng n’nâu t’mêê u váih đăn đâu. K’dâng muy ha riêng t’nơơm n’loong ga mắc tơợ 20 tước 40cm crêê ta cưa c’lâm cóh k’tiếc. Bấc bhlâng nắc lóih âng máy cưa lâng muy bơr t’nơơm n’loong k’tứi nắc ta col a chih.

Rau choom moon bhlâng, Trạm zư lêy crâng Tân Thuận ch’ngai tơợ zr’lụ pa hư crâng k’câng 3km ting cơnh c’lâng a chim păr, nắc cán bộ zư lêy crâng lâng kiểm lâm cóh zr’lụ cắh bơơn lêy đoọng zâl cha groong. Cóh c’moo ahay đhị Tiểu khu 302 công dưr váih bh’rợ pa hư crâng, bêl bh’rợ ty ahay cắh ơy xang ta toom bhrợ, nắc nâu cơy dưr váih cớ bh’rợ t’mêê.

Xang bêl bơơn lêy đợ hình ảnh âng phóng viên Đài P’rá Việt Nam p’cắh, t’coóh Mai Kiều- Giám đốc Sở Nông nghiệp lâng Pa dưr bhươl cr’noon tỉnh Bình Thuận xay moon cắh ơy bơơn xơợng Ban k’đhơợng lêy zr’lụ zư lêy crâng k’coong Tà Cú xay moon ooy bh’rợ n’nâu. Xang n’nắc, t’coóh Kiều ơy ta đang điện thoại tước ooy apêê đơn vị crêê tước đoọng p’too moon ch’mêết lêy pa đơớh đhị zr’lụ n’nắc: “Xoọc đâu, Sở Nông nghiệp ơy p’too moon ooy Chi cục Kiểm lâm công cơnh Hạt Kiểm lâm Hàm Thuận Nam lâng Ban zư lêy crâng Tà Cú toọm rơợng griing bh’rợ n’nâu; xay moon ghít liêm lâng xay moon đơớh bh’rợ tr’nêng, cắh choom đớc dưr váih bh’rợ k’xịa pay dzợ”.

T’coóh xa nay Sở Nông nghiệp lâng pa dưr bhươl cr’noon Bình Thuận công xay moon ghít nắc bhrợ bh’rợ kiểm điểm lâng toom trách nhiệm âng pazêng đơn vị lâng cán bộ crêê tước ơy đớc dưr váih bh’rợ pa hư crâng đhị đâu. Ha dang bơơn lêy cán bộ hân đoo vêy bh’rợ ting zúp zooi, đương đoọng c’bhúh n’lất n’mốp pa hư crâng k’xịa pay k’tiếc chóh thanh long đhị vel đong, cr’noọ xa nay âng ngành nắc toom rơợng griing ting cơnh xa nay ơy ta xay moon./.

Bình Thuận: Rừng Tà Cú lại

bị triệt hạ chiếm đất trồng thanh long 

                                       Việt Quốc

Tình trạng phá rừng chiếm đất trồng thanh long ở Khu bảo tồn thiên nhiên Tà Cú, huyện Hàm Thuận Nam, tỉnh Bình Thuận lại tiếp tục tái diễn. Hàng loạt cây rừng trong khu bảo tồn này đang bị đốn hạ, cưa chặt; thậm chí các đối tượng còn dùng thủ đoạn đục lỗ đổ thuốc diệt cây rừng, sau đó cày ủi để chiếm đất.

Những ngày qua, chúng tôi đã về xã Tân Thuận, huyện Hàm Thuận Nam, tỉnh Bình Thuận tìm hiểu tình trạng chặt phá cây rừng xâm phạm Khu bảo tồn thiên nhiên Tà Cú theo thông tin phản ánh của người dân. Từ trung tâm xã Tân Thuận, chúng tôi đến ngã ba chợ, sau đó rẽ vào con đường mòn ngoằn ngoèo nối ra khu Láng Mã. Bỏ xe máy trong một bụi cây gần nghĩa địa đầy mồ mả, phóng viên đóng vai người đi bẫy chim rừng để khỏi bị các đối tượng phát hiện.

Ở ngay bìa rừng, chiếc máy cày ngang nhiên cày xới. Những gốc cây rừng bị chặt hạ trước đó được móc lên, dọn dẹp để thành một khu đất rẫy sạch sẽ. Kề đó, hàng loạt hàng trụ bê tông đã được chôn gốc trồng thanh long.

Sau khi nhận thông tin, UBND xã Tân Thuận và đơn vị chủ rừng đã cử cán bộ cùng phóng viên vào hiện trường xác định khu đất rừng có dấu hiệu bị xâm phạm. Sau khi bấm máy định vị, ông Nguyễn Trọng Hiệp, nhân viên Trạm bảo vệ rừng Tân Thuận, Ban quản lý Khu bảo tồn thiên nhiên Tà Cú nói: “Theo tọa độ xác định, diện tích này cũng có một phần khoảng mấy chục mét vuông thuộc Ban quản lý, còn hiện trạng một phần là đất ở ngoài thuộc xã quản lý.”

Cùng có mặt tại hiện trường nơi bãi đất bị cày, ông Phan Văn Minh, Phó Giám đốc Khu bảo tồn thiên nhiên Tà Cú cho biết: “Trạm đã đến đây nhiều lần để tìm đối tượng, nhưng tìm chưa gặp đối tượng. Tôi đã chỉ đạo, nếu không gặp đối tượng, phải phối hợp với địa phương và kiểm lâm địa bàn chuẩn bị củng cố lại hồ sơ để xử lý.”

Ngoài khu vực này nhân viên của Trạm Tân Thuận và đại diện Khu bảo tồn Tà Cú khẳng định rằng chưa phát hiện thêm điểm nào mới. Tuy nhiên, yiếp tục đi vào rừng, thì phát hiện ít nhất có thêm 4 điểm bị xâm phạm.

Chỉ vào đám rừng sến ở Tiểu khu 302 đang khô chết bất thường, người dân  dẫn đường cho biết hầu hết cây chết đã bị hạ độc bằng thuốc. Tại hiện trường, phần gốc của những cây rừng rụng lá chết khô đều có những vết đục rất sâu, vết đục dài từ 5 đến 10cm. Bất kỳ cây nào bị đục lỗ cũng có hiện tượng này.

Cả khoảnh rừng rộng khoảng 1.000m2 cây rừng bị chặt hạ nằm la liệt. Bãi đất trống ngổn ngang cây lớn cũng như cây nhỏ. Dấu cưa chặt và hiện trường cho thấy khu này bị phá trước đó khoảng hơn một tháng.

Không dừng lại đó, tiếp tục chui qua những tán râm, đi bộ khoảng 100 mét, là nơi khu rừng sến có nhiều cây lớn vừa bị cưa hạ. Dấu nhựa vừa chảy ra trên mặt gỗ cho thấy vụ phá rừng này mới xảy ra gần đây. Khoảng trăm cây gỗ có đường kính từ 20 đến 40cm bị cưa lìa khỏi gốc nằm rạp xuống đất. Phần lớn là dấu cưa máy và một số ít cây nhỏ có vẻ như bị chặt bằng dao rựa.

Điều đáng nói, Trạm bảo vệ rừng Tân Thuận chỉ cách hiện trường các điểm phá rừng khoảng 3 km theo đường chim bay, nhưng cán bộ bảo vệ rừng và kiểm lâm địa bàn lại không phát hiện để ngăn chặn kịp thời. Năm ngoái ở Tiểu khu 302 cũng từng xảy ra tình trạng phá rừng, trong khi chưa xử lý xong vụ việc cũ, thì nay lại phát sinh thêm vụ mới.

Sau khi xem những hình ảnh do phóng viên Đài Tiếng nói Việt Nam cung cấp, ông Mai Kiều – Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Bình Thuận cho biết chưa được Ban quản lý Khu bảo tồn thiên nhiên Tà Cú báo cáo về vụ việc này. Ngay sau đó, ông Kiều đã gọi điện thoại trực tiếp cho các đơn vị liên quan để chỉ đạo kiểm tra ngay hiện trường:“Hiện nay, Sở Nông nghiệp đã chỉ đạo cho Chi cục Kiểm lâm cũng như Hạt Kiểm lâm Hàm Thuận Nam và Ban quản lý rừng Tà Cú xử lý triệt để vấn đề này; xác định cụ thể và báo cáo gấp vụ việc xảy ra, không để lấn chiếm”. 

Lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Bình Thuận cũng khẳng định sẽ tiến hành kiểm tra xử lý trách nhiệm các đơn vị và cán bộ liên quan đã để xảy ra phá rừng tại đây. Nếu phát hiện cán bộ nào có móc nối, bảo kê cho các đối tượng phá rừng chiếm đất trồng thanh long ở địa phương, quan điểm của ngành là sẽ xử lý nghiêm theo quy định./.