T’coóh Bome, vêy đh’nớc bhlâng nắc Ja Na, acoon cóh Bana, n’niên c’moo 1957. C’xêê 2 c’moo 2021, xơơng cơnh râu k’đươi moon, ting pr’zước âng tổ chức phản động Fulro, Bome đh’rứah lâng 2, 3 apêê lơơng k’đươi moon đhanuôr acoon cóh lướt ooy thành phố Pleiku bhrợ mốp lết ga hô ga hăm, k’đươi moon bhrợ pa dưr Nhà nước Đề Ga-Nhà nước tự trị âng đhanuôr zâp acoon cóh Tây Nguyên. Manứih k’đhơợng bhrợ bha lâng bhiệc nâu nắc Ksor Kơk, manứih k’đhơợng bhrợ bha lâng tổ chức phản động Fulro ắt ma mung cóh Mỹ. Nắc ta toom coọp 12 c’moo tù tu bhrợ mốp lết Bhrợ pa hư chính sách đoàn kết acoon cóh, t’coóh Bome k’ay loom lâng bhiệc bhrợ cắh liêm crêê âng đay bêl ahay: “Acu k’ay bhlâng loom tu bhrợ đợ bhiệc cắh liêm crêê, cung cắh năl cơnh bhrợ dzợ. Xoọc đâu nắc cắh dzợ kiêng crêê tước Fulro. Fulro lêy bhrợ pa dưr mưy nhà nước lalay. Fulro g’lợc moon zâp cơnh, Nhà nước nắc lêy doọ vêy pác lalay a’duôn lâng manứih acoon cóh, zâp ngai zêng liêm ma mơ, tr’cơnh. Acu kiêng k’đươi moon, p’too đhanuôr lêy ghít râu cắh liêm crêê âng apêê mốp lết, oó xơợng đợ râu apêê moon, tu xoọc đâu pr’ắt tr’mung têêm liêm lấh mơ ahay.”

C’xêê 8 c’moo 2012, bêl Ja Na glúh đắh tù, chô ooy vel đông, t’coóh nắc t’bhlâng lơi jợ âng bêl ahay, bhrợ pa dưr pr’ắt tr’mung t’mêê. T’coóh tự lêy chấc, ta moóh pa choom kinh nghiệm bhrợ têng cha âng đhanuôr cóh vel đông, đoọng chóh ha roo, cà phê, a’moót, băn a’xiu, bh’năn p’rơơi... Tơợ 2 tr’pang têy k’goóh, tu vêy p’zay bhrợ têng cha nắc pr’ắt tr’mung pr’loọng đông t’coóh đấh têêm ngăn lâng ting t’ngay ting pa dưr lấh mơ. Vêy c’moo pr’loọng đông t’coóh pa chô k’noọ 150 ực đồng. Chính quyền vel đông ta luôn lưm ta moóh, moon p’too, k’rang lêy zooi zúp pr’loọng đông t’coóh. T’coóh Nguyễn Hữu Thọ, Bí thư huyện uỷ, Chủ tịch Hội đồng nhân dân chr’hoong Đăk Đoa, đoọng năl: “Ja Na nắc manứih k’đhơợng bhrợ bha lâng Fulro cóh Tây Nguyên. Bêl t’coóh lướt tù, hân đhơ cơnh đêếc, apêê k’coon t’coóh dzợ bơơn học đại học, xang bêl học xang nắc váih bhiệc bhrợ têêm ngăn, vel đông bhrợ pr’đơợ vặ zên ngân hàng chính sách. Bêl t’coóh chô, vel đông ta luôn lưm ta moóh, tr’pác bhrợ pr’đơợ đoọng t’coóh bhrợ pa dưr pr’ắt tr’mung pr’loọng đông, bhrợ pa dưr pa liêm bhươn tược, bh’năn p’rơơi. T’coóh bơơn lêy râu cắh liêm crêê. T’coóh ta luôn ắt ma mung liêm đh’rứah lâng đhanuôr, pấh bhrợ k’rơ liêm ooy zâp bh’rợ xã hội cóh vel đông.”

Xoọc đâu, t’coóh Bome vặ zên ngân hàng pa dưr pa xớc nông nghiệp vel bhươl 100 ực đồng đoọng bhrợ t’bhứah bh’rợ tr’nêng, pa dưr pa xớc pr’ắt tr’mung pr’loọng đông. Bh’rợ bhrợ têng cha âng pr’loọng đông t’coóh nắc bh’rợ chr’nắp liêm cóh vel đông, bơơn bấc pr’loọng cóh chr’val Hà Bầu lêy ta moóh pa choom, bhrợ t’bhứah. Cắh mưy bhrợ têng cha choom, Bome dzợ t’bhlâng pấh bhrợ zâp bh’rợ xã hội. Đợ c’moo hanua, chính quyền vel đông đh’rứah lâng t’coóh Bome bhrợ bấc g’lúh prá xay cóh vel đông, xay moon ha đhanuôr đắh c’lâng xa nay, chính sách âng nhà nước. Tu cơnh đêếc, zúp đhanuôr lơi jợ cr’noọ ooy bhiệc Nhà nước Đề Ga tự k’đhơợng zư âng đhanuôr acoon cóh cóh Tây Nguyên, xay moon p’cắh râu bh’rợ cắh liêm crêê, ting tr’pác acoon cóh âng tổ chức phản động Fulrô. T’coóh Đinh Ơng, Trưởng Ban dân vận, Chủ tịch Mặt trận tổ quốc Việt Nam chr’hoong Đăk Đoa moon: “Lấh mơ ngai, acu năl ghít t’coóh Bome tu bêl ađoo chô ooy đâu, acu bhrợ Chủ tịch UBND chr’val Hà Bầu. Xoọc đâu t’coóh lêy đươi bhrợ liêm choom chính sách vel đông, ặt liêm ta níh lâng đhanuôr. t’coóh t’bhlâng bhrợ cha, k’đươi đhanuôr chrooi đoọng zên bhrợ c’lâng. T’coóh liêm choom đắh bhiệc k’đươi moon, năl ghít luật, nắc đhanuôr ting đươi dua.”

C’moo 2013, pr’loọng đông t’coóh Bome bơơn UBND chr’val Hà Bầu đoọng ch’ner Pr’loọng đông văn hoá. Lâng t’coóh, vel đông têêm ngăn, pr’ắt tr’mung đhanuôr pa dưr lấh mơ nắc đoo cr’noọ cr’niêng liêm ta níh âng t’coóh: “Acu nắc manứih Việt Nam năc lêy chắp kiêng k’tiêc k’ruung Việt Nam, bhrợ ha cơnh đoọng âng đơơng k’tiếc k’ruung pa dưr pa xớc k’rơ lấh mơ đoọng ma mơ lâng zâp k’tiếc k’ruung lơơng. Acu tin cơnh đêếc. Tây Nguyên ooy ha y chroo nắc pa dưr pa xớc k’rơ lấh mơ. Cơnh Gia Lai nắc vêy liêm buôn đắh c’lâng tr’câl tr’bhlêy âng Việt Nam, Lào, Campuchia. Nắc tỉnh Gia Lai choom pa dưr pa xớc đấh. C’lâng c’tốch liêm buôn cung cơnh a’ham âng hêê lướt liêm choom nắc k’rơ lấh. Acu k’noọ kinh tế cung cơnh đêếc.”

Pr’ắt tr’mung liêm ta níh, zay ta bách nắc râu ma bhưy chr’nắp âng t’coóh Bome cóh vel đông cung dưr bấc lấh. T’coóh cung nắc mưy manứih liêm chr’nắp đoọng đợ apêê ơy bhrợ mốp lết bêl ahay chô ặt ma mung liêm ta níh, têêm ngăn lấh, đh’rứah đoàn kết, bhrợ pa dưr vel đông k’bhộ ngăn lấh mơ./.

Bome, già làng uy tín trong cộng đồng dân tộc xã Hà Bầu

                                                  PV Ngọc Anh

Ít ai có thể tin rằng một người từng theo tổ chức phản động Fulro chống phá nhà nước nhưng nay đã hoàn lương và trở thành người có uy tín, đóng góp tích cực cho cộng đồng ở địa phương. Đó là ông Bome, ở làng Rai, xã Hà Bầu, huyện Đăk Đoa, tỉnh Gia Lai.

Ông Bome (tên gọi thân mật là Ja Na), người dân tộc Bana, sinh năm 1957. Tháng 2 năm 2001, nghe theo lời xúi giục của tổ chức phản động Fulro, Bome cùng một số đối tượng kích động hàng ngàn người dân tộc thiểu số lên thành phố Pleiku biểu tình gây bạo loạn, đòi thành lập cái gọi là “Nhà nước Đề Ga” - Nhà nước tự trị của đồng bào các dân tộc Tây Nguyên. Kẻ đứng sau vụ bạo loạn này là Ksor Kơk, đối tượng cầm đầu tổ chức phản động Fulro sống lưu vong ở Mỹ. Nhận bản án 12 năm tù cho tội “Phá hoại chính sách đoàn kết dân tộc” ông Bome ăn năn về lỗi lầm quá khứ của mình:“Tôi rất hối hận đã làm ra những điều không hay, hối hận cũng muộn màng rồi. Bây giờ không muốn liên quan đến Fulro nữa. Fulro ảo tưởng thành lập một nhà nước riêng. Fulro lừa dối, nhà nước đối xử với người Kinh và người dân tộc đều bình đẳng như nhau. Tôi mong muốn vận động, khuyên nhủ bà con thấy rõ mưu đồ của bọn xấu, đừng nghe những gì người ta nói phải nhìn thực tế, bởi vì cuộc sống ngày nay tốt đẹp hơn trước đây nhiều.”

Tháng 8 năm 2012, khi Ja Na ra tù, trở về quê hương, ông quyết tâm gạt bỏ quá khứ, xây dựng cuộc sống mới. Ông tự mày mò, học hỏi kinh nghiệm làm nông của bà con trong làng, để trồng lúa, cafe, tiêu, nuôi cá, gia súc, gia cầm.... Từ hai bàn tay trắng, nhờ chăm chỉ, chịu khó làm ăn nên cuộc sống gia đình ông sớm ổn định và ngày càng cải thiện. Có năm gia đình ông thu nhập gần 150 triệu đồng. Chính quyền địa phương luôn thăm hỏi, động viên, quan tâm giúp đỡ gia đình ông. Ông Nguyễn Hữu Thọ, Bí thư huyện ủy, Chủ tịch Hội đồng nhân dân huyện Đăk Đoa, cho biết: “Ja Na là người cầm đầu Fulro ở Tây Nguyên. Khi ông đi tù nhưng các con ông vẫn được học đại học, sau khi học xong có công ăn việc làm ổn định, địa phương tạo điều kiện cho cháu vay vốn ngân hàng chính sách. Khi ông về, địa phương thường xuyên thăm hỏi, động viên, tạo điều kiện cho ông khôi phục kinh tế gia đình, cải tạo vườn phát triển chăn nuôi. Ông nhìn nhận được sai sót. Lâu nay ông sống rất hòa đồng với bà con, tham gia tích cực vào công tác xã hội ở địa phương.”

Hiện nay, ông Bome vay vốn ngân hàng phát triển nông nghiệp nông thôn 100 triệu đồng để mở rộng sản xuất, phát triển kinh tế gia đình. Mô hình kinh tế gia đình ông được là mô hình điển hình trong buôn làng, được nhiều hộ trong xã Hà Bầu học tập, nhân rộng. Không chỉ làm kinh tế giỏi, Bome còn tích cực tham gia các hoạt động xã hội. Những năm qua, chính quyền địa phương cùng ông Bome tổ chức nhiều buổi nói chuyện ở các buôn làng, tuyên truyền cho bà con về chủ trương, đường lối chính sách của Nhà nước.Nhờ đó, giúp bà con rũ bỏ ảo vọng về cái gọi là “Nhà nước Đề Ga tự trị của người dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên”, vạch trần âm mưu, thủ đoạn thâm độc chia rẽ khối đại đoàn kết toàn dân tộc của tổ chức phản động Fulro. Ông Đinh Ơng, Trưởng Ban dân vận, Chủ tịch Mặt trận tổ quốc Việt Nam huyện Đăk Đoa, kể: “Hơn ai hết tôi hiểu rõ ông Bome vì lúc ông về nhà, tôi làm Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Hà Bầu. Hiện tại ông chấp hành rất tốt chính sách địa phương, hòa đồng với bà con. Ông chịu khó làm ăn, vận động bà con nhân dân góp tiền làm đường. Ông tính quyết đoán trong công tác vận động, am hiểu luật, nên thuyết phục được bà con.”

Năm 2013, gia đình ông Bome được Ủy ban nhân dân xã Hà Bầu công nhận danh hiệu “Gia đình văn hóa”. Với ông, quê hương thanh bình, đời sống người dân cải thiện, đi lên, là ước mong chân thành của ông:"Tôi là người Việt Nam thì phải yêu nước Việt Nam, làm sao đưa đất nước mình phát triển mạnh hơn để sánh với các nước khác. Tôi tin chắc chắn như vậy. Tây Nguyên trong tương lai sẽ phát triển mạnh hơn. Tính Gia Lai có điều thuận lợi là con đường giao thương giữa Việt Nam, Lào, Capuchia. Cho nên riêng tỉnh Gia Lai có thể phát triển nhanh hơn. Đường xá tiện lợi cũng như mạch máu con người thôi thông đều thì con người khỏe mạnh. Tôi nghĩ kinh tế cũng thế."

Lối sống giản dị, cần cù, gương mẫu nên uy tín của ông Bome trong buôn làng rất cao. Ông cũng là tấm gương để những người lầm đường lạc lối quay đầu hoàn lương, cùng nhau đoàn kết, xây dựng buôn làng ấm no, hạnh phúc./.