Tuh bhlong bêl m’pâng c’xêê 9 bhrợ nong lít lứch đong xang âng đhanuôr vel Azứt, chr’val Bha Lêê, chr’hoong da ding ca coong Tây Giang. Căh loon pa liêm rau đhí a muốt đớc lơi, đhanuôr căh ơy tệêm ngăn pr’ặt tr’mông nắc bơr pêê t’ngay đâu nắc dưr vaih boo ngân, tr’mông tr’meh âng đhanuôr coh đâu ting zr’năh k’đhap pa bhlầng. A moó A viết Nhứt ặt đhị vel A zứt, chr’val Bha Lêê truih, g’luh tuh t’mêê đâu ơy p’loong lưch cr’van cr’bhộ, bh’năn băn âng pr’loọng đong… K’nặ 6 sào ha roo ra văng pay xoót cung lưch tuh t’coọng pa hư. A moó Nhứt đoọng năl, pr’loọng đong a moó t’mêê z’lâh đha rựt căh mơ đanh, nâu kêi lưm p’leng k’tiếc căh liêm, đhr’năng dưr đha rựt cớ nắc căh choom g’đech: “Mùng mền, gọo gooi, zớ, tủ, đong xang lưch hư, hr’lang, ha vooh lâng tuh bhlong t’cọong p’loong. Lưch ặ! Loong lưch ặ! Căh muy pr’loọng đong zi nắc prang vel zêng bil bal tợơ lâh tuh. Nắc mơ c’moo pa zay bhrợ têng, chroi k’rong tợơ lâh muy ha dưm bil bal lứch.”

       T’cooh Pơloong Liên, Chủ tịch UBND chr’val Bha Lêê, chr’hoong Tây Giang đoọng năl, tợơ lâh 10 c’moo pa zay bhrợ têng vel bhươl t’mêê, vel đong nắc ơy bơơn 10/19 cr’nọo bh’rợ bhrợ têng vel bhươl t’mêê. Tợơ 1 chr’val vêy đợ pr’loọng đong đha rựt bấc pa bhlầng tước c’xêê 6/2020 xiêr dzợ mơ 49%. Chính quyền lâng đhanuôr coh đâu xoọc pa zay tước c’moo 2023 nắc bhrợ têng xang vel bhươl t’mêê. Ha dợ nắc tợơ lâh 1 g’luh tuh bhlong, bấc bh’nơơn âng đhanuôr lưch tuh bhlong t’coọng p’loong. Apêê cr’nọo bh’rợ đăh bhrợ têng vel bhươl t’mêê văl bhrợ pa dưr cớ tơợ tr’nợơp. T’cooh Liên pa chăp, coh 19 cr’nọo bh’rợ đăh bhrợ têng vel bhươl t’mêê nắc pr’đợơ đăh bhrợ têng vel bhươl t’mêê lâng đợ pr’loọng đong đha rựt nắc k’đháp bơơn bh’nơơn cơnh tr’nợơp: “Tợơ lâh g’luh tuh t’mêê đâu, bhrợ hư bấc pa bhlầng apêê cr’nọo bh’rợ, pa hư bấc apêê cr’noọ bh’rợ bhrợ têng vel bhươl t’mêê. Nâu kêi nắc lêy pa liêm bhr’lậ, pa dưr cớ tợơ tr’nợơp. A cu  lêy đoọng bhrợ pa dưr lâng pa liêm pa zêng cr’nọo bh’rợ nâu nắc zr’năh k’đhap pa bhlầng. Cơnh lâng đhr’năng bil bal cơnh đếêc, rơm Đảng, Nhà nước k’rang lâh mơ dzợ đoọng đâh zup zooi zên bạc k’rong bhrợ têng poong t’dông đoọng ha pêê a đhi học sinh cung cơnh đhanuôr lướt ra vech, pa liêm bơr pêê cr’nọo bh’rợ đoọng ha đhanuôr bhrợ têng…”

        Căh muy chr’val Bha Lêê, bấc vel đong lơơng đhị chr’hoong da ding ca coong Tây Giang cung ặt đhị đhr’năng đha rựt cớ tợơ lâh g’luh đhí amuốt số 5. Pa căn Pơloong Hênh, Phó Chủ tịch UBND chr’val A Tiêng đoọng năl, ting cơnh xa nay bhrợ têng vel bhươl t’mêê âng chr’hoong Tây Giang, x’rịa c’xêê 9 t’mêê đâu, chr’val A Tiêng nắc bơơn ta cha mệêt lêy nắc chr’val  vel bhươl t’mêê. Cơnh đếêc tợơ lâh g’luh tuh bhlong t’mêê đâu, bấc cr’nọo bh’rợ  đăh bhrợ têng vel bhươl t’mêê âng chr’val lưch hư bil: “Ting cơnh xa nay bh’rợ, t’ngay 25/9 t’mêê đâu, tỉnh nắc đâh lêy cha mệêt đoọng xay moon nắc chr’val bhrợ têng liêm xang vel bhươl t’mêê. Ha dợ nắc tợơ lâh muy ri dưm, bấc cr’nọo bh’rợ, ruông tông, cr’nọo bh’rợ tr’mông tr’meh âng đhanuôr… zêng bil lưch. Nắc cơnh chr’val A tiêng vêy vel Tr’lêê nắc vel kiểu mẫu cung lưch tuh pa hư, căh rau rị dzợ. Xọoc đâu, đác ch’ngaach căh zập. Moon za zưm, nắc mơ pr’đợơ bhrợ têng vel bhươl t’mêê lứch văl bhrợ cớ tợơ tr’nợơp.”

      Ting cơnh t’cooh Lê Hoàng Linh, Phó Chủ tịch UBND chr’hoong Tây Giang, tỉnh Quảng Nam, g’luh tuh bhlong ga mắc pa bhlầng t’mêê đâu nắc pa hư lưch cơ sở hạ tầng, c’lâng p’rang, bh’nậ, zr’roh đác, đác ch’ngaach; bấc đong xang, bhơi rơ veh, tơơm za nươu, t’nơơm công nghiệp bil hư lưch; bấc đong xang, cr’van cr’bhộ âng đhanuôr lưch tuh t’cọong p’loong… tr’mông tr’meh âng đhanuôr lưm zr’năh k’đhap pa bhlầng. Rau đâu nắc bhrợ căh liêm ngân pa bhlầng tước apêê cr’nọo   bh’rợ xay moon pa xiêr đha rựt, apêê cr’nọo bh’rợ đăh bhrợ têng vel bhươl t’mêê âng chr’hoong Tây Giang: “Coh vel đong chr’hoong Tây Giang, tước nâu kêi vêy 2 chr’val bhrợ têng xang vel bhươl t’mêê nắc chr’val A Nông (2015) lâng chr’val Lăng (2016). Ting cơnh c’lâng bh’rợ cr’chăl c’moo 2015-2020 nắc chr’val A Tiêng. Coh 5 c’moo a zi nắc vêy bhrợ têng, pa dưr cơ sở hạ tầng đoọng ha cr’nọo bh’rợ bhrợ têng vel bhươl t’mêê. Chr’năp bhlầng nắc c’rơ bh’rợ chr’năp bhlầng nắc pazêng hạ tầng âng Nhà nước ha dợ đhanuôr ting pâh bhrợ đh’rưah lâng chính quyền, Nhà nước đoọng bhrợ pa dưr pazêng tiêu chí coh bhrợ têng vel bhươl t’mêê. Đhơ cơnh đếêc, tước cr’chăl nâu, pazêng bh’nơơn âng đhanuôr đh’rưah lâng chr’hoong đoọng bhrợ têng vel bhươl t’mêê nắc văl cớ cơnh tr’nợơp. Nâu đoo nắc đhrnăng k’đhap zr’năh pa bhlầng.”

       Pazêng rau bil bal tu tuh bhlong coh m’pâng c’xêê 9 căh ơy pa liêm pa crêê, nắc bấc t’ngay đâu, coh vel đong chr’hoong Tây Giang, tỉnh Quảng Nam vaih boo ngân, bhrợ nong lịt, tr’pác đhị bấc vel đong, zr’lụ đhanuôr ặt… Tr’mông tr’meh âng đhanuôr coh đâu ơy zr’năh k’đhap nắc ting đha rựt đha răh, zr’năh k’đhap lâh mơ./.

Mưa lũ cuốn trôi nhiều công sức của bà con miền núi Quảng Nam 

                                   PV A lăng Lợi -K.Cương

Huyện miền núi Tây Giang, tỉnh Quảng Nam là một trong những huyện nghèo của cả nước. Sau gần 20 năm tái lập, Tây Giang đã vượt khó vươn lên, bộ mặt nông thôn, miền núi nơi đây ngày càng khởi sắc; đời sống bà con từng bước được cải thiện. Tuy nhiên, trận lũ dữ vừa qua đã cuốn trôi nhiều công trình dân sinh, nhà cửa; nhiều vườn tược, hoa màu của người dân bị mất trắng, hư hại. Một số  tiêu chí trong xây dựng nông thôn mới ở địa phương này đứng trước nguy cơ quay trở lại vạch xuất phát.

Lũ dữ hồi giữa tháng 9 nhấn chìm nhiều ngôi nhà ở thôn Azứt, xã Bha Lêê, huyện miền núi Tây Giang. Chưa kịp khắc phục hậu quả, ổn định cuộc sống thì mấy ngày nay lại xảy ra mưa lớn, cuộc sống của bà con nơi đây lại chồng chất khốn khó. Chị Aviết Nhứt ở thôn Azứt, xã Bha Lêê kể, đợt lũ vừa qua đã cuốn toàn bộ tài sản, con vật nuôi của gia đình .... Gần 6 sào lúa chuẩn bị thu hoạch cũng bị ngã đổ, hư hại. Chị Nhứt cho biết, gia đình chị vừa mới thoát nghèo chưa được bao lâu, nay gặp thiên tai, nguy cơ tái nghèo là khó tránh khỏi:“Mùng mền, nồi niêu, ché chum, tủ đồ, nhà cửa đều hư hỏng và trôi theo dòng lũ dữ. Mất hết! Trôi hết rồi! Không chỉ gia đình tôi mà gần như cả thôn đều mất hết sau lũ. Bao nhiêu năm làm lụng, tích góp chỉ sau một đêm đã mất trắng.”

Ông Pơloong Liên, Chủ tịch UBND xã Bha Lêê, huyện Tây Giang cho biết, sau 10 năm nỗ lực xây dựng nông thôn mới, địa phương đã đạt được 10/19 tiêu chí NTM. Từ 1 xã có tỷ lệ hộ nghèo chiếm gần 100%  đến tháng 6/2020 giảm còn hơn 49%. Chính quyền và người dân nơi đây đang phấn đấu đến năm 2023 sẽ về đích nông thôn mới. Thế nhưng  chỉ sau 1 trận lũ, nhiều thành quả của bà con đã cuốn trôi theo dòng lũ. Các tiêu chí về xây dựng Nông thôn mới quay trở về vạch xuất phát. Ông Liên trăn trở, trong 19 tiêu chí về nông thôn mới thì tiêu chí về thu nhập và tỷ lệ hộ nghèo là khó đạt lại nhất:“Sau trận lũ vừa rồi, ảnh hướng rất nhiều về các tiêu chí  xây dựng nông thôn mới từ cầu cống, đường sá, thủy lợi, thu nhập.... Giờ phải chấp nhận khắc phục, xây dựng lại từ đầu, từ con số không. Tôi khẳng định để xây dựng và khắc phục lại những tiêu chí này là vô cùng khó khăn. Trước tình hình thiệt hại như vây, rất mong Đảng, Nhà nước tiếp tục quan tâm hỗ trợ sớm nguồn kinh phí để đầu tư khắc phục cầu treo cho các em học sinh cũng như bà con đi lại, khắc phục một số công trình phục vụ bà con sản xuất ..!”

Không riêng xã Bha Lêê, nhiều địa phương ở huyện vùng cao biên giới Tây Giang cũng đứng trước nguy cơ tái nghèo sau bão số 5. Bà Pơloong Hênh, Phó Chủ tịch UBND xã A Tiêng cho biết, theo lộ trình xây dựng nông thôn mới của huyện Tây Giang, cuối tháng 9 vừa qua, xã A Tiêng sẽ được thẩm định để công nhận là xã Nông thôn mới. Vậy mà sau trận lũ vừa qua, nhiều tiêu chí về nông thôn mới của xã đã bị xóa sạch: “Theo kế hoạch, ngày 25/9 vừa qua, tỉnh sẽ lên thẩm định để công nhận xã nông thôn mới. Thế mà, chỉ sau một đêm, bao nhiêu công trình thủy lợi, ruộng đồng, mô hình kinh tế của bà con... đều đã bị hư hại hoàn toàn. Thậm chí xã A tiêng có thôn Tr’lêê là thôn kiểu mẫu cũng đã san bằng không còn gì nữa. Hiện nay, nước sạch, nước hợp vệ sinh thiếu trầm trọng. Nói chung bao nhiêu tiêu chí xây dựng nông thôn mới gần như trở về lại từ vạch xuất  phát.”

Theo ông Lê Hoàng Linh, Phó Chủ tịch UBND huyện Tây Giang, tỉnh Quảng Nam, cơn lũ lịch sử vừa qua đã tàn phá nhiều cơ sở hạ tầng, giao thông, thủy lợi, nước sạch, nhiều diện tích hoa màu, cây dược liệu, cây công nghiệp bị hư hại, mất trắng; nhiều nhà cửa, tài sản của người dân bị cuốn trôi…cuộc sống bà con gặp nhiều khó khăn. Điều này sẽ ảnh hưởng nhiều đến các tiêu chí đánh giá giảm nghèo, các tiêu chí về xây dựng nông thôn mới của huyện Tây Giang:“Trên địa bàn huyện Tây Giang, đến nay có 2 xã đạt nông thôn mới là xã A nông (2015) và xã Lăng (2016). Theo lộ trình giai đoạn từ năm 2015-2020 sẽ là xã A Tiêng. Trong 5 năm chúng tôi mới xây dựng được cơ sở hạ tầng thiết yếu phục vụ cho việc xây dựng nông thôn mới. Đặc biệt vai trò quan trọng đầu tiên đó là những yếu tố hạ tầng của Nhà nước nhưng người dân tham gia làm chủ thể họ đã bắt tay cùng với chính quyền, với Nhà nước để  xây dựng những tiêu chí trong xây dựng nông thôn mới. Tuy nhiên, đến thời điểm này, tất cả những kết quả của người dân cùng với huyện để xây dựng nông thôn mới đã trở lại những con số ban đầu. Đây là vấn đề hết sức khó khăn.”

Những thiệt hại do cơn lũ giữa tháng 9 chưa kịp khắc phục, thì nhiều ngày nay, trên địa bàn huyện Tây Giang, tỉnh Quảng Nam tiếp tục có mưa to, gây ngập úng, cô lập tại một số thôn bản, khu dân cư ...Cuộc sống của người dân nơi đây vốn đã khó nay càng khó khăn gấp bội./.