N’đhơ bhiệc xay moon bơơn ta bhrợ têng ta luôn nắc cr’chăl a hay, đhr’năng bơơn k’díc pay k’điêl đhị dzợ p’niên dzợ dưr váih đhị zr’lụ da ding k’coong, zr’lụ ch’ngai bh’dắh, zr’lụ đhanuôr acoon cóh tỉnh Yên Bái ắt mamông, cóh đếêc bấc ngai nắc n’niên ca coon đhị rúh 14-15 c’moo, bhrợ váih bấc râu cắh liêm choom tước pr’ắt tr’mông xã hội, bhrợ xiêr bh’nơơn dân số, bh’nơơn tô gố.

            Tu cắh lấh năl, bêl đhiệp 14 c’moo a đhi Cầm Thị Thiệu nắc ơy bơơn k’díc, chô  ooy đong t’coóh Nguyễn Văn Tiến, vel Hạnh Phúc, chr’val Lang Thíp, chr’hoong Văn Yên, tỉnh Yên Bái. Nâu kêi, đhị rúh liêm cra bhlầng âng ma nuýh n’đil c’mor, Thiệu nắc chấc k’rang zập chu cha đoọng ha pr’loọng đong. Cầm Thị Thiệu moon:

            Lalăm a hay cắh năl nắc a cu đấh pay k’díc, nâu kêi pr’ắt tr’mông díc điêl lưm bấc râu k’đháp đha rựt, ắt g’nưm tợơ pr’loọng đong, tợơ amế ama, bhrợ cắh liêm crêê tước pr’ắt tr’mông.

            Lang Thíp nắc chr’val da ding k’coong âng chr’hoong Văn yên, pa bhlầng nắc đhanuôr acoon cóh ắt mamông. Prang chr’val nắc vêy lấh 6000 ch’nắc, cơnh nắc tợơ tợơp c’moo tước nâu kêi ơy vêy 16 ch’nắc lấh pay k’díc tợơ dzợ p’niên. N’đhơ cr’chăl a hay ơy vêy chính quyền xay moon, pa too pa choom đhanuôr pay k’díc bơơn k’điêl ting cơnh quy định. Thậm chí lêy đhr’năng công an chr’hoong Văn Yên bhrợ têng quyết định toọm bhrợ 2 ch’nắc tu bhiệc tr’pay, đhơ cơnh đếêc nắc apêê pr’loọng đong cung cắh choom xăl cơnh cr’noọ pa chắp, đhr’năng nâu dzợ dưr váih cớ. T’coóh Lê Minh Lập, Phó chủ tịch UBND chr’val Lang Thíp, chr’hoong Văn Yên, tỉnh Yên Bái đoọng năl:

            Lang Thíp nắc vêy bấc đhanuôr acoon cóh ắt mamông, pr’đợơ kinh tế xã hội dzợ lưm bấc râu k’đháp đha rựt, cắh lấh bhriêl choom tu cơnh đếêc nắc bơơn k’điêl pay k’díc tợơ dzợ p’niên nắc ta luôn dưr váih cóh đhanuôr acoon cóh. Cr’chăl a hay, chính quyền vel đong ơy bhrợ têng ban xay moon, pa too pa choom pháp luật, n’đhơ ơy bhrợ liêm bhiệc xay moon, nắc đhr’năng bơơn k’díc pay k’điêl dzợ dưr váih cớ tu đhanuôr cắh lấh năl.

            Cắh muy đhị chr’val Lang Thíp, chr’hoong Văn Yên, đhr’năng bơơn k’díc pay k’điêl dzợ dưr váih zập cơnh đhị pazêng apêê chr’val da ding k’coong âng tỉnh Yên Bái, n’đhơ chính quyền lâng k’bhúh cán bộ bhrợ đắh dân số xay moon, pa choom zập râu tợơ c’moo đâu tước c’moo tốh. Bấc cán bộ mơ ta móoh tước đhr’năng đấh bơơn k’díc pay k’điêl nắc apêê cắh kiêng prá xay dzợ. Ting cơnh xay moon âng Cục Dân số- Kế hoạch hoá pr’loọng đong tỉnh Yên Bái, xoọc đâu cr’noọ bh’rợ đoọng pa xiêr đhr’năng bơơn k’điêl pay k’díc đhị dzợ p’niên lâng tr’pay mr’đoo tô bhúh xoọc bơơn xay bhrợ đhị 15 chr’val da ding k’coong, zr’lụ k’đháp đha rựt âng 4 chr’hoong: Văn Chấn, Văn Yên, Trạm Tấu, Mù Cang Chải. Tợơ tợơp c’moo tước nâu kêi ơy bhrợ têng đoọng ha 200 chu xay moon đhị zr’lụ đhanuôr ắt đoọng ha 1.900 chu ma nuýh âng zập k’bhúh: Apêê díc điêl cóh rúh n’niên ca coon, p’niên x’dơơr, đha đhâm c’mor, k’bhúh apêê k’nặ bơơn k’díc pay k’điêl đhị dzợ p’niên, tr’pa mr’đoo tô bhúh. Đh’rứah lâng đếêc nắc k’ra bhầu ta bh’ar, áp phích bơơn cher đoọng tước têy âng đhanuôr. Đhơ cơnh đếêc, nắc cóh đợ 337 cặp díc điêl tr’pay dzợ mơ 19,5% nắc tr’pay đhị dzợ p’niên. Cơnh đếec, đhị bấc râu k’rong bhrợ têng đắh acoon ma nuýh, zên bạc, đhr’năng bơơn k’díc pay k’điêl đhị dzợ p’niên dzợ dzoọc 5% t’ping lâng cr’chăl đâu đhị c’moo 2014. pr’căn Vũ Thị Nga, Phó Chi cục trưởng, Chi cục Dân số- Kế hoạch hoá pr’loọng đong tỉnh Yên Bái đoọng năl:

            Đhr’năng  bơơn k’díc pay k’điêl đhị dzợ p’niên, dzợ dưr váih đhị zr’lụ da ding k’coong, zr’lụ ch’ngai bh’dắh, zr’lụ đhanuôr acoon cóh. Bhiệc xay moon nắc ơy năl nắc k’bhúh apêê p’niên x’dơơr, đha đhâm c’mor nắc k’bhúh ắt đhị đhr’năng buôn bơơn k’díc pay k’điêl đhị dzợ p’niên, k’bhúh apêê ca conh ca căn vêy ca coon nắc x’dơơr, đha đhâm c’mor nắc k’bhúh ắt đhị đhr’năng buôn bơơn k’díc pay k’điêl đhị dzợ p’niên. Ơy xay moon trực tiếp đhị zập pr’loọng đong, ting k’bhúh, xang nắc đhị zập chu họp vel bhươl… Cr’chăl a hay ơy bhrợ têng bhiệc nâu, ha dợ cu lêy bhiệc nâu bơơn ta bhrợ têng đhị zập vel bhươl zêng âng chô bh’nơơn ếp bhlầng, n’đhơ vêy liêm choom lấh ha dợ cung cắh lấh bấc.

            Ngành chức năng lâng chính quyền apêê vel đong pa zay bhrợ têng apêê bh’rợ đoọng zêl đhr’năng bơơn k’díc pay k’điêl đhị dzợ p’niên. Đhanuôr bơơn xay moon pháp luật ting bấc lấh mơ, cóh đếêc nắc vêy Luật tr’pay díc điêl lâng pr’loọng đong. Đhơ cơnh đếêc nắc đhr’năng bơơn k’díc pay k’điêl đhị dzợ p’niên nắc cung dưr váih bấc k’rơ, vêy đhị ting c’lâng bấc k’rơ lấh mơ. Dưr váih đhr’năng nâu ơy năl ghít, c’lâng bh’rợ cung ơy vêy lâng bơơn k’rong bhrợ têng, ha dợ bh’nơơn âng chô nắc cắh bơơn lêy râu rị. Bhiệc  bơơn k’díc pay k’điêl đhị dzợ p’niên cóh zr’lụ da ding k’coong Yên Bái lêy nắc cung dzợ t’ruíh dal, xay moon hớơ cung cắh choom pr’lứch./.

TẢO HÔN Ở VÙNG CAO- CHUYỆN DÀI NÓI MÃI

      Dù công tác tuyên truyền được thực hiện thường xuyên, liên tục, nhưng thời gian qua, tình trạng tảo hôn vẫn diễn ra ở vùng cao, vùng sâu, vùng đồng bào dân tộc tỉnh Yên Bái, trong đó nhiều trường hợp sinh đẻ ở độ tuổi 14-15, gây nhiều hệ lụy đến đời sống xã hội, làm giảm chất lượng dân số, chất lượng giống nòi. 

Do kém hiểu biết, khi mới 14 tuổi, em Cầm Thị Thiệu đã về làm dâu nhà ông Nguyễn Văn Tiến, thôn Hạnh Phúc, xã Lang Thíp, huyện Văn Yên, tỉnh Yên Bái. Giờ đây, ở cái tuổi đẹp nhất của đời người con gái, Thiệu phải chạy vạy lo từng bữa ăn cho gia đình. “Trước đây chưa hiểu biết nên tôi đã lập gia đình sớm, giờ đây cuộc sống vợ chồng rất khó khăn, phụ thuộc vào gia đình, vào bố mẹ, rất ảnh hưởng đến cuộc sống”. Cầm Thị Thiệu nói.

Lang Thíp là xã vùng cao của huyện Văn Yên, chủ yếu là đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống. Toàn xã chỉ có hơn 6.000 nhân khẩu, vậy mà từ đầu năm đến nay đã có 16 trường hợp tảo hôn. Mặc dù suốt thời gian qua chính quyền địa phương đã chủ động tăng cường tuyên truyền, giáo dục, hướng dẫn người dân kết hôn đúng độ tuổi pháp luật qui định. Thậm chí, tận mắt thấy công an huyện Văn Yên ra quyết định khởi tố 02 vụ án, 2 bị can trên địa bàn xã về tội giao cấu với trẻ em xuất phát từ tảo hôn, nhưng nhiều hộ gia đình vẫn không thay đổi suy nghĩ và tảo hôn vẫn cứ diễn ra. Ông Lê Minh Lập, Phó chủ tịch UBND xã Lang Thíp, huyện Văn Yên, tỉnh Yên Bái cho biết: “Lang Thíp có nhiều đồng bào thiểu số sinh sống, điều kiện kinh tế xã hội còn nhiều khó khăn, trình độ dân trí thấp nên là tình trạng cưới tảo hôn cho con, cho cháu vẫn xảy ra trong đồng bào dân tộc thiểu số. Trong thời gian qua, chính quyền địa phương đã xây dựng, thành lập các ban tuyên truyền, giáo dục pháp luật, mặc dù đã làm tốt công tác tuyên truyền nhưng tình trạng cưới tảo hôn cho con vẫn cứ diễn ra do nhận thức còn hạn chế.”

Không chỉ ở xã Lang Thíp, huyện Văn Yên, tình hình tảo hôn còn diễn biến phức tạp ở hầu khắp các xã vùng cao tỉnh Yên Bái, mặc cho chính quyền và đội ngũ cán bộ làm công tác dân số tuyên truyền đi tuyên truyền lại, năm này qua năm khác. Nhiều cán bộ dân số ở các xã khi nhắc đến tảo hôn thì thở dài ngao ngán. Số ít người dân không hiểu biết pháp luật đã đành, đáng buồn là nhiều hộ gia đình dù biết vi phạm pháp luật nhưng vẫn cho con cái tảo hôn. Theo báo cáo của Chi cục Dân số - kế hoạch hóa gia đình tỉnh Yên Bái, hiện nay Mô hình can thiệp làm giảm tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống đang được duy trì triển khai tại 15 xã vùng cao, khó khăn của 4 huyện: Văn Chấn, Văn Yên, Trạm Tấu, Mù Cang Chải. Từ đầu năm đến nay đã tổ chức được 200 cuộc tuyên truyền vận động tại cộng đồng cho 1.900 lượt người thuộc các nhóm đối tượng: Cặp vợ chồng trong độ tuổi sinh đẻ, vị thành niên, thanh niên, nhóm đối tượng có nguy cơ cao về tảo hôn, kết hôn cận huyết thống. Cùng với đó là hàng nghìn tờ rơi, áp phích được trao tận tay từng đối tượng. Thế nhưng, trong số 337 cặp kết hôn vẫn có 19,5% số cặp vợ chồng tảo hôn. Như vậy, sau nhiều sự đầu tư về nhân lực và kinh phí, tảo hôn vẫn tăng 5 %  so với cùng kỳ 2014. Bà Vũ Thị Nga, Phó Chi cục trưởng, Chi cục Dân số - kế hoạch hóa gia đình tỉnh Yên Bái cho biết: “Tình trạng tảo hôn vẫn diễn ra ở vùng cao, vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Công tác tuyên truyền thì đã xác định đối tượng đích là vị thành niên, thanh niên có nguy cơ là nạn nhân của tảo hôn, các bậc cha mẹ có con là vị thành niên, thanh niên, đặc biệt là có con có nguy cơ tảo hôn. Đã tuyên truyền trực tiếp tại hộ, tuyên truyền nhóm, rồi là các cuộc họp thôn bản… Thời gian qua đã làm nhiều những hoạt động đó nhưng kết quả đến nay theo tôi thấy tại các xã thực hiện mô hình nhận thức của các nhóm đối tượng đích còn có phần hạn chế, có tiến bộ nhưng cũng chưa nhiều”.

Ngành chức năng và chính quyền các địa phương nỗ lực thực hiện các biện pháp để hạn chế tảo hôn. Người dân được tuyên truyền ngày càng hiểu biết pháp luật, trong đó có Luật hôn nhân và gia đình. Thế nhưng tảo hôn vẫn cứ diễn ra, thậm chí có nơi theo chiều hướng tăng. Thực trạng nguyên nhân đều được chỉ rõ, giải pháp cũng đã có và được tập trung triển khai, nhưng kết quả đạt được lại tìm mãi chưa thấy. Câu chuyện tảo hôn ở vùng cao Yên Bái xem ra vẫn cứ là câu chuyện dài, nói mãi, chưa đến hồi kết./.