Taanh Zèng năc bh’rợ đanh tơợ ahay âng đha nuôr Tà Ôi. Căh muy bhrợ đoọng ha bh’rợ zâp t’ngay, zâp ta la Zèng dzợ đơơng âng chr’năp zư đơc lâng băr bhưah c’leh liêm đhr’niêng bh’rợ âng acoon coh. C’leh liêm la lay âng Zèng năc đoo bh’rợ taanh k’xic arac pa bhlâng liêm pr’hay. Đoọng bhrợ t’vaih muy bêệ, pân đil Tà Ôi năc z’lâh bâc bh’rợ tơợ ra văng k’paih,  piêl chỉ, l’lương, pa tươc taanh lâng bhrợ t’vaih x’ră.

Năc ma nưih ăt bhrợ lâng tr’xâu tơợ tứi, amoó Viên Thị Cau – Tổ trưởng Tổ hợp tác taanh Zèng AChi Hương Sơn, chr’val A Lưới 2 đoọng năl: Amoó bơơn ca căn pa choom đoọng t’taanh tơợ bêl 12 c’moo. Nâu câi, taanh Zèng căh muy zooi amoó lâng bâc pân đil vêêl đong vêy p’xoọng râu pa chô, k’rang pr’ăt tr’mông, năc dzợ dưr vaih râu hâng hơnh ga măc ga mai. Cơnh lâng amoó Cau, zâp ta la zèng bơơn taanh năc đoo muy chu amoó chroi đoọng zư đơc đhr’niêng bh’rợ âng ma nưih Tà Ôi lâng pa trơơi loom chăp kiêng n’năc ha lang t’tun. Amoó Viên Thị Cau xay moon:“Đoọng bh’nơơn zèng bơơn bâc ngai năl tươc lâh, azi ta luôn p’zay pa choom bhrợ, pa dưr z’hai têy, chơơc pa choom bhrợ p’xoọng đợ x’ră t’mêê, liêm. Lâh đhị đêêc bh’rợ k’đhơợng zư đơc c’leh đhr’niêng bh’rợ âng acoon coh, tổ hợp tác công p’ghit bhrợ pa liêm t’bâc bh’nơơn đoọng liêm glăp lâng cr’noọ âng tmooi. Dhị đêêc, rơơm kiêng đơơng âng bh’nơơn Zèng tươc đăn lâh lâng apêê đươi dua lâng chroi đoọng zư đơc, pa dưr bh’rợ taanh zèng âng ma nưih Tà Ôi”.

Pr’căn Mai Thị Hợp, Tổ trưởng Tổ hợp tác taanh Zèng Aza Konh, chr’val A Lưới 4 xay moon: Xooc đâu, zâp ta la zèng pa câl vêy chr’năp tơợ 300 t’bhâu tươc 600 r’bhâu. Pa bhlâng năc, đợ bh’nơơn taanh k’đhap, bâc x’ră a rac lâng tala ga măc, chr’năp tươc 3 ưc đồng. Choom hơnh bhlâng năc, căh muy bhrợ đoọng ha đha nuôr coh apêê zr’lụ đăn đêêc cơnh da ding ca coong Đà Nẵng căh câ chr’val Nam Đông… đợ ta la Zèng âng đha nuổ da ding ca coong A Lưới nâu câi âi hâng hơnh lươt tươc ch’ngai lâh, tươc apêê k’tiêc k’ruung Thái Lan, Lào lâng Nhật Bản.“Coh bâc g’luh ting pâh apêê bh’rợ xa nay giao lưu, xay pa căh coh k’tiêc k’ruung n’lơơng, acu bơơn lêy apêê bh’nơơn Zèng bơơn bâc ngai ma nưih k’tiêc k’ruung n’lơơng kiêng. Tơợ đêêc, tổ hợp tác ta luôn t’bhlâng ha dưr dal chất lượng, bâc cơnh pr’đhang bh’nơơn đoọng đơơng âng zèng tươc đăn lâh lâng ma nưih đươi dua. Zèng n’jưah năc bh’nơơn đoọng k’đhơợng zư đơc c’leh liêm văn hóa acoon coh, n’jưah năc đhị p’têêt bh’rợ pa căh acoon ma nưih, văn hóa A lưới tươc lâng pr’zơc chr’ơh zâp ooy”.

Căh yêm ăt tơt lâng đhr’năng bil pât muy bh’rợ ty đanh, chính quyền lâng apêê nghệ nhân đhị apêê chr’val da ding ca coong A Lưới xooc t’bhlâng ting t’ngay đoọng k’đhơợng bhrợ lâng pa choom bh’rợ ha pr’châc p’niên. Apêê vêêl đong A Lưới âi chơơih c’lâng lươt nhâm mâng: Năc đoo p’têêt bh’rợ zư đơc văn hóa lâng pa dưr du lịch. Căh muy pa đhêy đhị bh’rợ xay pa căh, vêêl đong dzợ đh’rưah lâng đha nuôr bhrợ pa dưr apêee tổ hợp tác, hợp tác xã. Đươi râu zooi đoọng n’nâu, đợ ta la zèng vêy pr’đơợ dưr băr ch’ngai, bơơn p’têêt bâc thị trường t’mêê cơnh lâng bâc đơn hàng têêm ngăn, zooi đha nuôr Tà Ôi p’xoọng ca bhố ngăn lâng hâng hơnh ma mông nhâm lâng bh’rợ âng aconh abhươp đơc đoọng. pr’căn Phạm Thị Liễu, Phó Chủ tịch UBND chr’val A Lưới 3 đoọng năl:“Zâp bh’nơơn Zèng căh muy năc pr’đươi thủ coong năc dzợ k’rong pa căh c’rơ bhrợ têng, z’hai bh’riêl lâng chr’năp liêm âng đhr’niêng bh’rợ bơơn pa choom tơợ bâc lang. Tu cơnh đêêc, đh’rưah lâng bh’rợ xay pa căh bh’nơơn, vêêl đong ta luôn p’ghit đơơng âng apêê chr’năp văn hóa moot tươc pr’ăt tr’mông đhị apêê bh’rợ bhiêc bhan văn hóa; p’too p’zương đha nuôr xâp xa nâp acoon coh đhị bâc g’luh chr’năp, đhị đêêc chroi đoọng chăp hơnh lâng băr dzang c’leh liêm văn hóa apêê acoon coh Alưới”.

Ting n’jeh k’paih, ting cr’liêng a rac taanh k’xiic căh muy bh’nơơn âng loom p’zay bhrợ têng, năc dzợ tôm k’rong liêm lưch râu hâng hơnh âng pân đil Tà Ôi. Căh xay moon c’moo c’xêê, taanh Zèng công dzợ ăt p’zay ma mông ting t’ngay, pa căh ha c’rơ ma mông nhâm mâng âng văn hóa da ding ca coong. Lâng ăt cơnh đêêc, coh m’pâng crâng ca coong, xa nul ra gloc ra glêêc âng apêê tr’xâu công dzợ dưr đơơr zâp t’ngay. Xa nul n’năc căh muy taanh pa dưr đợ pr’hoọm zèng, năc dzợ xooc xră pa dưr t’ruih xa nay hâng hơnh ooy đhr’niêng bh’rợ acoon coh ha bâc lang t’tun./.

GIỮ NGHỀ DỆT ZÈNG TẠI VÙNG CAO A LƯỚI

Nơi vùng cao A Lưới của thành phố Huế, thanh âm của những chiếc khung cửi vẫn ngày ngày hòa cùng tiếng suối, tiếng gió đại ngàn. Bằng đôi tay cần mẫn, những người phụ nữ Tà Ôi đã biến những sợi chỉ mộc mạc thành những tấm Zèng rực rỡ, góp phần lưu giữ đậm đà bản sắc văn hóa dân tộc.

Dệt Zèng là nghề thủ công lâu đời của đồng bào Tà Ôi. Không chỉ phục vụ sinh hoạt hàng ngày, mỗi tấm vải Zèng còn mang sứ mệnh lưu giữ và lan tỏa bản sắc văn hóa độc đáo của dân tộc. Nét đặc trưng nhất của Zèng chính là kỹ thuật đính cườm trực tiếp vô cùng tinh tế. Để làm ra một sản phẩm hoàn chỉnh, phụ nữ Tà Ôi phải tỉ mỉ trải qua rất nhiều công đoạn công phu: từ chuẩn bị nguyên liệu, se sợi, giăng khung, cho đến dệt và kết cườm tạo hoa văn.

Là người gắn bó với khung cửi từ thuở nhỏ, chị Viên Thị Cau – Tổ trưởng Tổ hợp tác dệt Zèng A Chi Hương Sơn, xã A Lưới 2 cho biết: Chị được mẹ truyền nghề từ năm mới 12 tuổi. Giờ đây, dệt Zèng không chỉ giúp chị và nhiều phụ nữ địa phương có thêm thu nhập, trang trải cuộc sống, mà còn trở thành niềm tự hào to lớn. Với chị Cau, mỗi tấm vải được dệt nên là một lần chị góp phần giữ lửa văn hóa của người Tà Ôi và truyền lại tình yêu ấy cho thế hệ mai sau. Chị Viên Thị Cau bộc bạch:"Để sản phẩm Zèng được nhiều người biết đến hơn, chúng tôi luôn cố gắng học hỏi, nâng cao tay nghề, tìm tòi thêm các hoa văn và mẫu mã mới. Bên cạnh việc giữ gìn những nét truyền thống của dân tộc, tổ hợp tác cũng chú trọng cải tiến, đa dạng hóa sản phẩm để phù hợp với nhu cầu của khách hàng. Qua đó, mong muốn đưa sản phẩm Zèng đến gần hơn với người tiêu dùng và góp phần giữ gìn, phát huy nghề dệt truyền thống của đồng bào Tà Ôi."

Bà Mai Thị Hợp – Tổ trưởng Tổ hợp tác dệt Zèng A Za Kooh, xã A Lưới 4 chia sẻ: Hiện nay, mỗi tấm vải Zèng bán ra thị trường có giá dao động từ 300 ngàn đến 600 ngàn đồng. Đặc biệt, những sản phẩm dệt cầu kỳ, đính nhiều hạt cườm và có khổ rộng, giá có thể lên tới 3 triệu đồng. Đáng mừng hơn, không chỉ phục vụ bà con ở các vùng lân cận như miền núi Đà Nẵng hay xã Nam Đông... những tấm vải Zèng của đồng bào vùng cao A Lưới nay đã tự hào vươn ra biển lớn, xuất khẩu sang các thị trường như Thái Lan, Lào và Nhật Bản.“Trong những lần tham gia các chương trình giao lưu, quảng bá ở nước ngoài, tôi nhận thấy các sản phẩm Zèng nhận được nhiều sự quan tâm và yêu thích từ bạn bè quốc tế. Từ thực tế đó, tổ hợp tác luôn nỗ lực nâng cao chất lượng, đa dạng mẫu mã sản phẩm để đưa Zèng đến gần hơn với người tiêu dùng. Zèng vừa là sản phẩm để gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc, vừa cầu nối quảng bá hình ảnh con người, văn hóa A Lưới đến với bạn bè bốn phương.”

Trăn trở với nguy cơ mai một nghề truyền thống, chính quyền và những nghệ nhân tâm huyết tại các xã vùng cao A Lưới đang nỗ lực từng ngày để giữ lửa và truyền nghề cho thế hệ trẻ. Các địa phương A Lưới đã chọn một hướng đi bền vững: đó là gắn việc bảo tồn văn hóa với phát triển du lịch. Không dừng lại ở việc quảng bá, địa phương còn sát cánh cùng bà con thành lập các tổ hợp tác, hợp tác xã. Nhờ sự hỗ trợ này, những tấm vải Zèng có cơ hội vươn xa, kết nối được nhiều thị trường mới với những đơn hàng ổn định, giúp đồng bào Tà Ôi thêm ấm no và tự hào sống vững bằng nghề của cha ông. Bà Phạm Thị Liễu, Phó Chủ tịch UBND xã A Lưới 3 cho biết:“Mỗi sản phẩm Zèng không đơn thuần là một mặt hàng thủ công mà còn là kết tinh của lao động, của tri thức dân gian và những giá trị văn hóa được trao truyền qua nhiều thế hệ. Vì vậy, cùng với việc quảng bá sản phẩm, địa phương luôn chú trọng đưa các giá trị văn hóa truyền thống vào đời sống thông qua các hoạt động lễ hội, sự kiện văn hóa; khuyến khích đồng bào mặc trang phục truyền thống trong các dịp quan trọng, qua đó góp phần tôn vinh và lan tỏa bản sắc văn hóa các dân tộc vùng cao A Lưới.”

Từng sợi chỉ dệt, từng hạt cườm đính tỉ mỉ không chỉ là thành quả của sự cần mẫn, mà còn gói trọn niềm tự hào sâu sắc của phụ nữ Tà Ôi. Bất chấp những thăng trầm của thời gian, dệt Zèng vẫn lặng lẽ bám rễ và vươn lên, minh chứng cho sức sống bền bỉ của văn hóa vùng cao. Và cứ thế, giữa đại ngàn lộng gió, tiếng lách cách của những chiếc khung cửi vẫn ngày ngày cần mẫn vang lên. Âm thanh ấy không chỉ dệt nên những sắc màu truyền thống, mà còn đang viết tiếp câu chuyện tự hào về bản sắc dân tộc cho muôn đời sau./.