Đợ manuyh ơy ting tu học coh chùa lâh vêy ta pa choom chữ lâng xa nay chr’năp âng Phật, apêê đoo năc dzợ vêy ta pa choom bh’rợ tr’nêng ty đanh âng acoon coh. Năc tơợ pazêng trường học coh chùa, đợ apêê g’lăng z’hai choom xrặ ghe, manuyh choom c’cooch b’boọc n’leh vaih ting t’ngay bấc lâh mơ coh bhươl cr’noon.

Tươc ooy pazêng chùa Khmer, ahêê buôn bơơn lêy đợ bh’rợ c’cooch b’boọc la liêm pa bhlâng coh pazêng đong xang âng chùa. Pazêng bh’rợ c’cooch b’boọc la liêm n’năc năc tơợ tr’pang têy ta béch âng manuyh thợ Khmer ta béch ooy bh’rợ tr’nêng. Apêê đoo năc vêy ta pa choom coh chùa Khmer n’nâu.

Anoo Sơn Thanh Tuấn ăt coh phường Mỹ Xuyên, thành phố Cần Thơ vêy lâh 20 c’moo tu học coh chùa Phật giáo Nam tông Khmer. Bêl tu học coh đâu, lâh bh’rợ học p’rá, chữ xrặ lâng xa nay chr’năp âng Phật, anoo năc chăp kiêng pa bhlâng nghệ thuật c’cooch b’boọc âng acoon coh đay. Công tu rau chăp kiêng n’năc anoo năc chêêc manuyh pa choom ađay đoọng ta bơơn học bh’rợ n’nâu.

Xoọc đêêc, lâng rau liêm choom năc muy cha năc manuyh sư xoọc tu học coh chùa tu cơnh đêêc năc anoo ơy looih lâng zr’lụ chùa chiền, looih lâng đợ văn hoá, cha năm coh chùa, tơợ đêêc anoo n’năl bh’rợ âng đay kiêng bhrợ. Đh’rưah lâng n’năc, anoo ơy nhăn học coh pazêng chùa n’lơơng đhị zr’lụ thành phố. Năc muy bơơn xơợng zr’lụ ooy vêy bhrợ công trình Phật giáo Nam tông Khmer, căh cậ vêy bh’rợ pa choom c’cooch b’boọc căh cậ zr’lụ hân đoo vêy thầy giáo ta béch ooy bh’rợ n’nâu năc anoo tước nhăn pa choom, nhăn bhrợ.

Lâng pr’ăt bh’rợ đa đơơh đh’rưah lâng rau chăp kiêng pa bhlâng ooy bh’rợ n’nâu, anoo đơơh choom đợ bh’rợ c’cooch b’boọc bêl apêê thầy âng đay pa choom. Xang bêl ơy choom bhrợ ta béch bhlâng, anoo nhăn căh dzợ ăt coh chùa lâng năc tơơp bhrợ cha lâng bh’rợ âng đay ơy lêy pay. Ha dzợ, xa nay “zập rau bêl tơơp bhrợ zêng lum zr’năh k’đhap”, c’lâng bh’rợ âng anoo êêh rau zập bêl công liêm buôn. Anoo Tuấn z’lâh bấc rau zr’năh k’đhap năc vêy pân đơp bhrợ đợ bh’rợ cơnh nâu cơy. Anoo Sơn Thanh Tuấn prá xay:“Ng’moon zazum vêy chăp kiêng bh’rợ tr’nêng tơợ bêl k’tứi, lêy đợ cha năc coh chùa liêm pa bhlâng năc acu kiêng, tu cơnh đêếc năc ta bơơn học tơợ bêl dzợ k’tứi năc tước bêl lướt tu năc ha dợ bơơn học bh’rợ. Tơợ bêl k’tứi công ơy vêy ta pa choom tr’bứi, coh t’tun n’nâu năc học tơợ chùa. Học bh’rợ n’nâu k’đhap lâh mơ ng’học chữ, tu choom hay đanh, choom bhrợ têng năc pa choom vẽ, pa choom vẽ coh zập t’ngay năc vêy choom ng’hay đợ cha năm. Tơợ bêl học tước bêl choom bhrợ têng công đanh tơợ 3-4 c’moo, xang n’năc năc vêy choom bhrợ têng, coh tr’nơớp năc zooi bhrợ coh chùa Pothisatharam, xoọc đêêc năc bhrợ chánh điện. Tơợ đêêc năc đhơ bhrợ bh’rợ n’nâu, tước bêl căh dzợ ăt tu coh chùa năc công lươt bhrợ đoọng coh chùa n’lơơng.”

Lâng rau chăp kiêng pazêng cha năm cơnh ty đanh âng acoon coh, anoo Sơn Thanh Tuấn năc t’bhlâng học, chêêc ooy bh’rợ t’mêê lâng pa choom bh’rợ cooch boọc coh zập t’ngay. Năc tơợ bh’rợ t’bhlâng n’nâu, vêy t’bhlâng n’năc năc ơy zooi anoo pa dưr rau liêm choom, năc mâng loom t’vaih rau liêm pr’hay ka lay coh bấc rau bh’rợ, tơợ bh’rợ cooch boóc coh n’loong, xi măng, bhrợ khuôn cha năm tước ooy xrặ cha năm anoo zêng ting bhrợ têng. Anoo Sơn Thanh Tuấn prá xay p’xoọng:“Acu choom bhrợ pazêng rau bh’rợ cơnh bhrợ t’vaih khuôn cha năm, cooch boọc lâng vẽ công bhrợ, năc bhrợ bấc bhlâng năc cooch boọc cha năm. Bêl ahay căh vêy điện thoại, acu lươt học coh pazêng chùa đoọng bơơn lêy thợ apêê đoo bhrợ h’cơnh ooy. Coh t’tun n’nâu ơy vêy điện thoại công lêy coh pazêng trang ooy cha năm Khmer coh mạng đoọng pa choom p’xoọng đợ rau t’mêê, đoọng pazêng tác phẩm âng đay liêm pr’hay lâh mơ lâng l’lăm ahay. Coh cr’chăl ha y năc acu t’bhlâng bhrợ têng h’cơnh choom liêm choom lâh mơ lâng pa dưr k’rơ lâh mơ.”

Căh muy ta béch ooy bh’rợ, anoo Sơn Thanh Tuấn dzợ năc muy coh pazêng manuyh thợ p’niên lứch loom lâng bh’rợ nghệ thuật ty đanh âng acoon coh. Lâng anoo, zập tác phẩm năc cơnh muy cha năc k’coon tinh thần âng manuyh thợ t’bhlâng zập t’ngay, zập c’xêê bhrợ t’vaih. Tu cơnh đêêc, pazêng tác phẩm n’năc ta luôn bhrợ t’vaih rau chr’năp pr’hay âng manuyh nghệ sĩ.

Lâng anoo Sơn Thanh Tuấn, bơơn pa choom bh’rợ lâng bhrợ têng bh’rợ tr’nêng năc rau pr’đoọng âng đay. Bơơn vêy ta pa choom bh’rợ tr’nêng ha manuyh n’lơơng, năc anoo bhui har lâh mơ tu dzợ vêy manuyh thợ n’lơơng ting zư lêy văn hoá âng acoon coh. Anoo Sơn Bình Dân, ăt coh chr’val Tài Văn, thành phố Cần Thơ, manuyh xoọc học bh’rợ tr’nêng lâng anoo Tuấn, prá xay:“Acu lêy anoo Tuấn bhrợ ta béch pa bhlâng, tu cơnh đêêc năc acu tước bhrợ đh’rưah đoọng bơơn học p’xoọng kinh nghiệm tơợ đoo, đoọng bơơn ting zư lêy đợ cha năm liêm pr’hay crêê cơnh rau ty đanh âng acoon coh đay. Azi bhrợ đh’rưah, đh’rưah prá xay kinh nghiệm. Lêy anoo công t’bhlâng prá xay năc acu công bhui har.”

Tơợ rau la nguah la bang coh chùa, rau chăp kiêng lâng bh’rợ c’cooch b’boọc âng anoo Sơn Thanh Tuấn năc vêy ta pa dưr coh zập t’ngay. Z’lâh pazêng rau zr’năh k’đhap coh pazêng t’ngay tơơp bhrợ cha, xoọc đâu anoo căh muy bhrợ t’vaih rau liêm pr’hay ha pazêng công trình đong xang âng đhanuôr đay, ting n’năc năc dzợ dưr vaih manuyh pa dưr rau chăp kiêng, prá xay kinh nghiệm đoọng ha apêê pr’zớc ting bhrợ bh’rợ cơnh đay./.

ANH SƠN THANH TUẤN VÀ HÀNH TRÌNH THEO ĐUỔI NGHỆ THUẬT ĐIÊU KHẮC KHMER

Những ngôi chùa Phật giáo Nam tông Khmer từ lâu không chỉ là cơ sở thờ tự tôn giáo, mà nơi đây còn đào tạo ra những con người với hành trình giữ gìn bản sắc dân tộc. Những người từng tu học tại chùa ngoài được học con chữ và giáo lý nhà Phật, họ còn học được các nghề truyền thống của dân tộc. Chính từ những “trường học ở chùa”, những nghệ nhân vẽ ghe, nghệ nhân điêu khắc dần xuất hiện ngày càng nhiều trong cộng đồng. 

Bước chân vào những ngôi chùa Khmer, chúng ta sẽ bắt gặp những đường nét điêu khắc tinh xảo, uyển chuyển trên các công trình kiến trúc của ngôi chùa. Những đường nét điêu khắc tinh xảo ấy có được là nhờ đôi tay của những người thợ Khmer lành nghề. Và họ cũng là những người được đào tạo từ chính các ngôi chùa Khmer này.

Anh Sơn Thanh Tuấn ở phường Mỹ Xuyên, thành phố Cần Thơ có hơn 20 năm tu học tại chùa Phật giáo Nam tông Khmer. Trong quá trình tu học, ngoài việc học ngôn ngữ, chữ viết và giáo lý nhà Phật, anh còn có niềm đam mê cháy bỏng với nghệ thuật điêu khắc truyền thống của dân tộc. Cũng chính từ niềm đam mê ấy đã thôi thúc anh đi “bái sư tìm thầy” để học nghề.

Lúc ấy, với lợi thế là một vị sư đang tu học trong chùa nên ít nhiều anh đã quen với không gian chùa chiền, quen với những hoa văn, họa tiết có trong chùa, từ đó cơ bản anh hình dung được nghề mà mình định theo đuổi. Cùng với đó, anh đã xin sư cả cho ra học ở các chùa khác trên địa bàn thành phố. Chỉ cần nghe nói nơi nào có xây dựng các công trình Phật giáo Nam tông Khmer, hay có dạy điêu khắc hoặc nơi nào có thầy giỏi về nghề này là anh đến ngay để xin học, xin làm.

Với sự nhanh nhẹn, nhạy bén cùng niềm đam mê mãnh liệt với nghề, anh đã học được điêu khắc từ các thầy của mình. Sau khi thành thạo, anh xin xuất tu và bắt đầu khởi nghiệp với nghề đã lựa chọn. Thế nhưng, có câu “vạn sự khởi đầu nan”, hành trình theo nghề không phải lúc nào cũng dễ dàng. Anh Tuấn đã phải trải qua khá nhiều khó khăn, vất vả mới có thể tự tin nhận việc như bây giờ. Anh Sơn Thanh Tuấn chia sẻ:“Nói chung có đam mê với nghề từ nhỏ, thấy những hoa văn họa tiết trong chùa đẹp nên mình rất thích nên mới theo học từ nhỏ và mãi đến tu mới theo học nghề. Từ nhỏ cũng được ba chỉ bảo đôi chút, sau này mới học từ chùa. Học nghề này khó hơn học chữ vì muốn nhớ, muốn làm được mình phải học vẽ, tập vẽ mỗi ngày mới nhớ được hoa văn. Từ lúc học đến ra nghề cũng mất 3-4 năm, sau đó mới ra nghề lần đầu phụ làm chùa Pothisatharam, lúc đó làm chánh điện. Từ đó theo nghề mãi cho đến khi xuất tu vẫn đi làm cho các chùa.”

Bằng tình yêu sâu sắc với hoa văn, họa tiết truyền thống của dân tộc, anh Sơn Thanh Tuấn đã không tiếc công sức miệt mài học hỏi, tìm kiếm những cách làm mới và rèn giũa kỹ năng điêu khắc mỗi ngày. Chính sự kiên trì, cố gắng đó đã giúp anh nâng cao tay nghề, có thể tự tin sáng tạo trên nhiều lĩnh vực đa dạng, từ điêu khắc gỗ, xi măng, đúc khuôn hoa văn cho đến vẽ hoa văn anh đều có thể đảm nhận. Anh Sơn Thanh Tuấn cho biết thêm:“Tôi có thể làm các thể loại như tạo khuôn hoa văn, điêu khắc, tạc tượng và vẽ cũng có nhận làm, nhưng làm nhiều nhất vẫn là điêu khắc hoa văn. Lúc trước không có điện thoại, mình đi các chùa để coi các thợ họ làm như thế nào. Sau này có điện thoại cũng theo dõi các trang về hoa văn Khmer trên mạng để học hỏi thêm những cái mới, để cho tác phẩm của mình sinh động hơn trước. Thời gian tới tôi sẽ cố gắng làm cho nó tốt hơn, đẹp hơn và phát triển hơn nữa.”

Không chỉ giỏi nghề, anh Sơn Thanh Tuấn còn là một trong những người thợ trẻ tâm huyết với nghệ thuật truyền thống của dân tộc. Đối với anh, mỗi tác phẩm là một đứa con tinh thần mà người thợ miệt mài hàng ngày, hàng tháng để tạo nên. Vì vậy, những tác phẩm ấy luôn mang trong mình cái hồn của người nghệ sĩ.

Với anh Sơn Thanh Tuấn, được học nghề và làm nghề là niềm may mắn của riêng mình. Nhưng được dạy nghề cho người khác, anh lại càng vui hơn vì bên cạnh mình sẽ có thêm những người thợ cùng chung sức gìn giữ văn hóa dân tộc. Anh Sơn Bình Dân ở xã Tài Văn, thành phố Cần Thơ, người đang theo học nghề với anh Tuấn, cho biết:“Tôi thấy tay nghề anh Tuấn khá tốt nên tôi cũng đến làm chung để học hỏi thêm kinh nghiệm từ ảnh, để làm sao giữ được nét hoa văn mềm mại theo đúng truyền thống của dân tộc mình. Chúng tôi làm với nhau, cùng nhau chia sẻ kinh nghiệm qua lại. Thấy ảnh cũng chịu khó chia sẻ nên mình cũng rất vui.”

Từ không gian tĩnh lặng của cửa chùa, niềm đam mê với những nét cọ, đường dao điêu khắc của anh Sơn Thanh Tuấn đã được nuôi dưỡng và lớn lên từng ngày. Vượt qua những vất vả của những ngày đầu khởi nghiệp, giờ đây anh không chỉ làm đẹp cho các công trình kiến trúc của đồng bào mình mà còn trở thành người truyền lửa, sẻ chia kinh nghiệm cho những người bạn đồng hành./.