Nâu năc rau pa căh ooy rau lalua âng đhr’năng dưr vaih vel bhươl lâng tô bhuh coh lâh 400 c’moo hay. Bha lầng âng c’bhuh c’kir nâu năc 243 sắc phong chr’năp liêm, ơy vaih tơợ lang bhua Lê Thế Tông 1596 tước lang bhua Bảo Đại c’moo 1945. Ha dợ, pleng k’tiếc căh liêm lâng ting c’xêê c’moo bhrợ zập c’kir chr’năp nâu ặt zâng lâng đhr’năng bil pât.

Zập sắc phong đhị apêê vel bhươl ooy zr’lụ đăh Đông tỉnh Đắk Lắk, bơơn zư lêy đhị zập đình, đền, miếu, đong thờ bhuôih tô bhuh. Coh đợ 243 sắc phong bơơn năl tước, sắc phong tr’nơợp nắc tơợ lang bhua Lê Thế Tông, đh’nơc Quang Hưng g’luh 19 (1596) phong Lương Văn Chánh bhrợ Đặc tiến Phụ quốc Thượng tướng quân k’đhơợng lêy bhrợ quân vụ âng 4 vệ Thần vũ, tướ Phù Nghĩa hầu, xoọc zư đơc đhị đền thờ Lương Văn Chánh, chr’val Phú Hòa 1. Sắc t’tun bhlầng nắc tơợ lang bhua Bảo Đại g’luh 20 (1945), phong đoọng ha tiền hiền vel Tân Mỹ, chr’val Phú Hòa (nâu kêi nắc chr’val Sơn Thành). Vêy sắc phong chức tước, vêy sắc phong thần vị nắc ma nưih vel đong vêy c’rơ g’lêêh lâng vel, lâng k’tiếc k’ruung, bơơn đhanuôr thờ bhuôih, ngưỡng vọng.

Đhơ bơơn zư liêm mâng, ha dợ tơợ k’ha riêng c’moo, zập sắc phong crêê hư ngân bhlầng. Pa bhlầng, coh g’luh tuh lịch sử x’rịa c’moo 2025, bấc đình, miếu – đhị zư đơc zập sắc phong crêê nong đác đhậu, bấc sắc phong crêê ta trâm coh đác hư lưch. 5 sắc phong zư đơc đhị c’kir k’tiếc k’ruung lẫm Phú Lâm, phường Phú Yên nắc muy ba bi (lẫm nắc đui cơnh đình vel âng apêê Bắc Bộ). T’cooh Huỳnh Thắng, ma nưih zư lêy lẫm Phú Lâm, phường Phú Yên xay moon:“Bêl boo tuh, đác tuh moọt năc lẫm nâu nong đác đhậu tước bha bhung, sắc phong căh choom bhlêh pay đơc. Ơy k’dua viện bảo tàng tước lêy, pa liêm ha dợ căh choom, nâu kêi đơc cơnh đêêc, đương coh t’tun đâu năc Trung ương lêy  vêy cơnh bhrợ, ha dợ nâu kêi căh năl cơnh chấc pa liêm, pa mâng dzợ”.

Cung cơnh đhr’năng lâng pazêng sắc phong đhị Lẫm Phú Lâm, đhị Lăng Ông Đông Tác vêy 3 sắc phong cher đoọng ha thần Nam Hải, Thủy Long Thần Nữ lâng Thành Hoàng vel Đông Tác cung lâh hư ngân. T’cooh Lê Thế Trung, ban lạch Đông Tác (ban lạch nắc c’bhuh k’đhợơng lêy âng đhanuôr t’bơơn a xiu k’đươi bhrợ) đoọng năl:“Đhị Đông Tác vêy tước 3 sắc, lọong lêy nắc lưch k’muôr cha. Apêê câl bha ar rơơc chô, bha lêh âng k’muôr cha năc đoo, nâu kêi năc coh lăng dzợ 2 bêệ”.

Bhrợ têng xa nay Nghị quyết 80 âng Bộ Chính trị lâng xa nay bh’rợ âng Chính phủ đăh văn hóa, t’mêê đâu phường Phú Yên, tỉnh Đắk Lắk ơy cha mêệt lêy đhr’năng zập c’kir, c’kir văn hóa, ha dợ vel đong lưm k’đhap coh bhiệc xay bhrợ bh’rợ zư lêy, pa mâng zập c’kir ơy lâh u hư. T’cooh Nguyễn Hồ Bảo Khôi, Phó Chủ tịch UBND phường Phú Yên đoọng năl:“Cơnh lâng apêê đình, lẫm zập sắc phong lưch nong đác ha dợ nâu kêi đoọng pa liêm pa chô cơnh lalăm năc k’đhap pa bhlầng. Tu cơnh đêêc, âng đâu năc a zi k’đươi moon cớ lâng UNBD tỉnh lâng Sở Văn hóa vêy cơnh bhlêh lơi đoọng ha vel bhươl xay bhrợ liêm buôn coh cr’chăl tước đâu”.

Sắc phong năc pr’đươi Hán Nôm vêy chr’năp ga măc, năc bha ar hành chính âng triều đình. Ooy lịch sử, sắc năc bha ar bha tơ, năc c’leh bơơn ta zư đơc pazêng rau tr’xăl coh triều đại; rau dưr vaih âng pazêng vel ty lâng t’mêê, căh cợ rau tr’xăl âng pazêng đình, chùa, miếu. Đăh j’niêng tín ngưỡng, tơợ sắc năc dzợ choom năl j’niêng cr’bưn, tín ngưỡng âng đhanuôr vel đong. Đắh bha ar xrặ đơc zập rau dưr vaih coh pr’ặt tr’mông, sắc năc zooi đoọng chấc năl ooy muy zr’lụ ơy tr’xăl cơnh ooy đhị zập lang bhua. Ting cơnh ma nưih cha mêệt lêy văn hóa Nguyễn Danh Hạnh, bhiệc zư lêy c’bhuh sắc phong nắc rau ta nih  liêm coh cr’chăl xoọc đâu.“Zập c’kir dzợ ặt vaih, dzợ zư đơc đhị zập c’kir năc c’bhuh sắc phong năc muy coh pazêng c’kir chr’năp bhlầng, tu năc đoo tư liệu đoọng cha mêệt lêy ooy j’niêng cr’bưn tín ngưỡng, ooy lịch sử văn hóa âng zr’lụ k’tiếc năc đoo. Đhơ cơnh đêêc, sắc phong vêy chr’năp năc bơơn bhrợ coh zập pr’đươi buôn hư tu cơnh đêêc nắc zư lêy pa ghit bhlầng năc rau bh’rợ chr’năp. Đoọng zư lêy rau đâu, coh zập c’lâng bh’rợ   năc muy bh’rợ pa ghit nắc đoo số hóa đoọng zư lêy đanh mâng”./.

NGUY CƠ BIẾN MẤT CÁC SẮC PHONG Ở PHÍA ĐÔNG ĐẮK LẮK

Trong gia tài di sản văn hóa của vùng đất Phú Yên xưa (nay là tỉnh Đắk Lắk), di sản Hán Nôm chiếm vị trí quan trọng. Đây là bằng chứng xác thực về quá trình hình thành cộng đồng và dòng tộc suốt hơn 400 năm qua. Trọng tâm của khối di sản này là hệ thống 243 sắc phong quý giá, trải dài từ đời vua Lê Thế Tông năm 1596 đến đời vua Bảo Đại năm 1945. Thế nhưng, thiên tai và thời gian đang đẩy những "báu vật" này trước nguy cơ biến mất vĩnh viễn. 

Các sắc phong ở các địa phương phía Đông tỉnh Đắk Lắk, được lưu giữ tại các đình, đền, miếu, các nhà thờ dòng họ. Trong số 243 sắc phong được biết đến, sắc phong sớm nhất từ đời vua Lê Thế Tông, niên hiệu Quang Hưng thứ 19 (1596), phong Lương Văn Chánh làm Đặc tiến Phụ quốc Thượng tướng quân cai quản công việc quân vụ của 4 vệ Thần vũ, tước Phù Nghĩa hầu, hiện đang lưu giữ tại đền thờ Lương Văn Chánh, xã Phú Hòa 1. Sắc muộn nhất từ đời vua Bảo Đại thứ 20 (1945), phong cho tiền hiền thôn Tân Mỹ, xã Hòa Phú (nay là xã Sơn Thành). Có sắc phong chức tước, có sắc phong thần vị là người địa phương có công lớn với làng, với nước, được dân thờ cúng, ngưỡng vọng.

Dù được bảo quản cẩn thận, nhưng sau hằng trăm năm, các sắc phong bị xuống cấp trầm trọng. Đặc biệt, trong đợt lũ lịch sử cuối năm 2025, nhiều đình, miếu - nơi lưu giữ các sắc phong bị ngập sâu, nhiều sắc phong bị ngâm nước dẫn đến hư hỏng. 5 sắc phong lưu giữ tại di tích Quốc gia lẫm (giống như đình làng ở Bắc Bộ - PV) Phú Lâm, phường Phú Yên là một ví dụ. Ông Huỳnh Thắng, người trông coi lẫm Phú Lâm, phường Phú Yên thông tin:"Lũ lụt khi nước vô, cái lẫm ngập sâu quá, tơi mái luôn, sắc phong không gỡ ra được. Mời viện bảo tàng xử lý rồi mà không được, giờ vẫn giữ nguyên trạng cuốn lại để sau này Trung ương có xử lý được thì xử lý chứ giờ thì chịu."

Cùng cảnh với những sắc phong tại Lẫm Phú Lâm, tại Lăng Ông Đông Tác có 3 sắc phong phong cho thần Nam Hải, Thủy Long Thần Nữ và Thành Hoàng làng Đông Tác cũng bị hư hao nghiêm trọng. Ông Lê Thế Trung, Ban lạch (tổ quản lý do ngư dân bầu ra -PV) Đông Tác cho biết:"Ở Đông Tác có tới 3 sắc, chừng giở ra thì thấy mối ăn hết. Mấy chú mới đi mua mấy tờ giấy vàng về, từ đó gỡ và trang trải qua, giờ ngoài lăng còn 2 cái. "

Thực hiện Nghị quyết 80 của Bộ chính trị và Chương trình hành động của Chính phủ về văn hóa, vừa qua phường Phú Yên, tỉnh Đắk Lắk đã khảo sát đánh giá lại hiện trạng các di tích, di sản văn hóa, nhưng địa phương lúng túng trong việc triển khai công tác bảo tồn, khôi phục những di sản đã xuống cấp. Ông Nguyễn Hồ Bảo Khôi, Phó Chủ tịch UBND phường Phú Yên, cho biết:"Đối với các đình, lẫm các sắc phong đã ngập nhưng giờ để phục chế, phục dựng lại nó rất là khó. Cho nên cái này chúng tôi tiếp tục kiến nghị UBND tỉnh và Sở Văn hóa có hướng tháo gỡ để cho địa phương triển khai thuận lợi trong thời gian đến."

Sắc phong là loại hình tư liệu Hán Nôm có giá trị, là văn bản hành chính của triều đình. Về mặt lịch sử, sắc là bằng chứng chính xác ghi lại những thay đổi trong triều đại, sự ra đời của các làng cũ và mới, hoặc sự biến đổi của các đình, chùa, miếu. Về mặt tín ngưỡng, qua sắc có thể biết được phong tục, tín ngưỡng của cư dân địa phương. Về khía cạnh địa dư chí, sắc giúp tìm hiểu một địa danh đã thay đổi như thế nào dưới các triều đại. Theo nhà nghiên cứu văn hóa Nguyễn Danh Hạnh, việc bảo tồn, gìn giữ hệ thống sắc phong là rất cần thiết trong giai đoạn hiện nay."Các di sản còn tồn tại, còn lưu giữ ở các di tích thì hệ thống sắc phong là một trong những di sản rất quan trọng bởi vì đó là nguồn tư liệu để nghiên cứu về phong tục tín ngưỡng, về lịch sử văn hóa của vùng đất đó. Tuy nhiên, sắc phong nó có đặc điểm là nó được làm trên các vật liệu dễ hư hỏng cho nên việc bảo tồn hết sức quan trọng. Để bảo tồn cái này thì trong rất nhiều giải pháp thì có một giải pháp là số hóa để bảo tồn lâu dài." ./.