Zâp c’moo, lăm bêl hân noo choh bêêt, bêl ra văng moot ooy crâng choh tơơm n’loong căh cậ loọ quế, đhanuôr Xơ Đăng coh chr’val Trà Tập lêy bhrợ j’niêng bh’rợ bhuôih a’bhô dang crâng da ding. Nâu đoo căh nặc mưy j’niêng bh’rợ zươc đăh a’bhô dang đoọng ha đhanuôr coh vêêl đông bhrợ ha rêê, moot ooy crâng bhrợ cha, năc dzợ g’luh đoọng pa gơi cr’noọ cr’niêng ooy mưy hân noo bơơn bhrợ liêm bâc, vêêl đông k’bhộ ngăn, zâp ngai ma mung k’rơ, têêm ngăn.

Ooy t’ngay bhiệc bhan, zâp apêê t’cooh vêêl chô pa zưm liêm zâp, xập đợ xa nập n’đooh a’dooh la liêm bâc pr’hoọm. Ta pưn đăh hoọng năc apêê pân jưih pân đil lâng p’niên k’tứi coh vêêl, ooy têy apêê âng đơơng a’ọc, a’tưch, a’bạ, đh’rưah lươt đăh đông sinh hoạt âng vêêl đông tươc đhị p’loọng moot coh crâng k’coong. Ooy truih c’lâng lươt nâu, xa nưl chiing goong chr’va xưl cơnh râu p’căh moon pa gơi đoọng ma bhưy chr’năp âng acoon manưih lâng crâng da ding, plêệng k’tiêc, đhị ơy bhrợ zư lêy, băn pa dưr bâc lang đhanuôr coh đâu. Pr’căn Trần Thị Kim Hoa - Làng Tu Chân, vêêl Trà Cang, chr’val Trà Tập đoọng năl:

“Zâp c’moo bhrợ đoọng zư lêy đợ râu ma bhưy chr’năp âng plêệng, âng k’tiêc, âng tơơm n’loong... đoọng lêy zooi ha coon a’châu bơơn học hành, bơơn têêm ngăn doọ râu vaih căh liêm crêê”.

Căh nặc mưy j’niêng bh’rợ ma bhưy chr’năp, j’niêng lêy bhuôih a’bhô dang crâng da ding dzợ năc g’luh đoọng đhanuôr coh vêêl đông lêy pa dưr pa liêm râu đoàn kết, ting tr’pac đh’rưah lâng lêy za nươr g’nưm ooy pr’ăt tr’mung. Coh crâng k’coong lâng bâc râu zr’năh k’đhạp âng cruung k’tiêc, râu ăt pa zưm, tr’zooi đh’rưah vaih năc c’rơ zooi đhanuôr dưr zi lâh zr’năh k’đhạp, đh’rưah zư lêy k’tiêc, zư lêy crâng, bhrợ pa dưr đợ đhị bha nên ruộng coh a’ral da ding, choh đợ bhươn quế t’viêng liêm lâng bhrợ pa dưr vêêl đông k’bhộ ngăn, bhui har. Tơợ lang nâu tươc lang n’tôh, j’niêng bh’rợ nâu cơnh mưy a’ngoọn nhâm mâng p’têêt pa zưm acoon manưih lâng acoon manưih, acoon manưih lâng crâng k’coong, moon p’too zâp apêê coh vêêl đông đăh trách nhiệm zư lêy đợ râu liêm chr’năp âng a’conh a’bhướp ahay bhrợ pa dưr. T’cooh Đinh Hữu Quảng - Làng Tu Du, vêêl Trà Cang, chr’val Trà Tập moon:

“Tơợ ahay tươc đâu căh choom lơi jợ đợ j’niêng bh’rợ văn hoá âng đhanuôr, a’conh a’bhướp bêl ahay đợc đoọng, k’coon cha châu lang t’tưn lêy zư pa dưr. A’bhô dang crâng da ding vêy chr’năp liêm ga măc bhlâng đăh bhiệc bhrợ cha, ha rêê đhuôch, bhrợ ruộng choh ha roo liêm choom”.

Ha dợ t’cooh Nguyễn Thế Anh - Chủ tịch UBND chr’val Trà Tập moon:

“Bhiệc bhrợ j’niêng bh’rợ nâu căh mưy đoọng zư lêy lâng pa dưr đợ truyền thống ty chr’năp đăh văn hoá acoon coh, năc dzợ zooi đoọng p’too pa choom lang p’niên đăh văn hoá ty ahay âng acoon coh, nâu đoo cung năc g’luh đoọng vêêl đông p’căh c’leh bh’rợ ooy Trà Tập, ting bhr’dzang pa dưr pa xơc du lịch vêêl bhươl, p’têêt lâng zư lêy, pa dưr chr’năp văn hoá, chrooi pa xoọng pa dưr dal pr’ăt tr’mung đhanuôr”.

J’niêng bh’rợ bhuôih a’bhô dang crâng da ding căh năc mưy j’niêng bh’rợ tơợp đoọng ha mưy hân noo, năc dzợ râu lêy chô lâng tơơm riah âng manưih Xơ Đăng. Đhị râu g’doọc đăn p’loọng chô moot coh crâng da ding, đhị râu xa nưl chiing chr’va coh a’ral da ding, đhị râu prá pa nhưa âng t’cooh vêêl, crâng da ding dưr n’leh căh mưy cơnh đhị lêy t’mung, năc dzợ cơnh mưy râu lêệ a’ham âng vêêl đông. Đoọng zâp hân noo bhrợ j’niêng bh’rợ nâu, râu vêy zư đợc căh nặc mưy j’niêng bh’rợ ty ahay, năc dzợ cr’noọ bh’rợ chr’năp âng âng vêêl đông, năc bh’rợ năl lêy k’noọ chô tươc plêệng k’tiêc, năc râu mâng loom lêy zư pa dưr acoon mnaưih coh crâng k’coong, lâng năc đhị tơơm riah văn hoá lươt chô ooy bâc lang manưih Xơ Đăng coh Trà Tập bêl đâu./.

NGƯỜI XƠ ĐĂNG TẠ ƠN THẦN NÚI

Với đồng bào Xơ Đăng ở xã Trà Tập, thành phố Đà Nẵng, lễ cúng Thần Núi là một trong những nghi thức quan trọng bậc nhất trong năm, thể hiện lòng biết ơn với núi rừng, đồng thời nhắc nhớ con cháu về mối quan hệ gắn bó, thủy chung giữa con người với thiên nhiên

Hằng năm, trước mỗi mùa gieo cấy, khi chuẩn bị vào rừng trồng cây hay bóc quế, đồng bào Xơ Đăng ở xã Trà Tập lại tổ chức lễ cúng Thần Núi. Đây không chỉ là nghi thức xin phép thần linh cho dân làng được khai mở nương rẫy, vào rừng mưu sinh, mà còn là dịp để gửi gắm ước vọng về một mùa màng bội thu, bản làng no ấm, người người mạnh khỏe, bình yên.

Trong ngày lễ, các già làng tề tựu đông đủ, khoác lên mình những bộ trang phục thổ cẩm rực rỡ sắc màu. Theo sau là tốp trai gái và trẻ nhỏ trong làng, tay mang lễ vật như heo, gà, trầu cau, cùng nhau nối bước từ nhà sinh hoạt cộng đồng đến cửa rừng. Suốt dọc hành trình ấy, tiếng cồng chiêng vang lên không ngớt, như lời thưa gửi thiêng liêng của con người với núi rừng, đất trời, nơi đã chở che, nuôi dưỡng bao thế hệ đồng bào lớn lên giữa đại ngàn. Bà Trần Thị Kim Hoa – Làng Tu Chân, thôn Trà Cang, xã Trà Tập cho biết:

“Mỗi năm tổ chức để giữ lại linh hồn của trời, của đất, của cây.. răng đó để phù hộ cho con cháu được học hành, được đảm bảo không có chuyện gì”.

Không chỉ là một nghi lễ tâm linh, lễ cúng Thần Núi còn là dịp để cộng đồng làng bồi đắp tinh thần đoàn kết, sẻ chia và nương tựa lẫn nhau trong cuộc sống. Giữa núi cao, vực sâu và muôn vàn khắc nghiệt của thiên nhiên, chính sự gắn bó, tương thân tương ái đã trở thành sức mạnh giúp đồng bào vượt qua gian khó, cùng nhau giữ đất, giữ rừng, khai mở những thửa ruộng bậc thang trên sườn núi, vun trồng những vườn quế xanh thẳm và dựng xây bản làng no ấm, yên vui. Từ đời này sang đời khác, nghi lễ ấy như một sợi dây bền chặt kết nối con người với con người, con người với núi rừng, nhắc nhở mỗi thành viên trong cộng đồng về trách nhiệm gìn giữ những giá trị mà cha ông đã dày công vun đắp. Ông Đinh Hữu Quảng – Làng Tu Du, thôn Trà Cang, xã Trà Tập chia sẻ:

“Từ xưa đến nay không xóa được cái tập tục văn hóa của bà con, ông cha trước đây để lại, con cháu thế hệ sau tiếp nối lại. Thần Núi mang ý nghĩa, tầm quan trọng to lớn nhất việc làm ăn, nương rẫy, làm ruộng làm lúa có kết quả”

Còn ông Nguyễn Thế Anh – Chủ tịch UBND xã Trà Tập cho rằng:

“Việc tổ chức lễ hội không chỉ bảo tồn và phá huy giá trị truyền thống văn hóa của dân tộc, mà còn giúp giáo dục thế hệ trẻ về văn hóa truyền thống của dân tộc, đây cũng là dịp để địa phương quảng bá hình ảnh của Trà Tập, từng bước phát triển du lịch cộng đồng, gắn với bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa, góp phần nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho bà con nhân dân”

Lễ cúng Thần Núi không chỉ là một nghi thức mở đầu mùa vụ, mà còn là cuộc trở về với cội nguồn của người Xơ Đăng. Trong làn khói lễ bảng lảng nơi cửa rừng, trong tiếng cồng chiêng vọng vào vách núi, trong lời khấn mộc mạc mà thành kính của già làng, núi rừng hiện lên không chỉ như nơi mưu sinh, mà như một phần máu thịt của cộng đồng. Để rồi qua mỗi mùa lễ, điều được giữ lại không chỉ là một phong tục cổ truyền, mà còn là ký ức của bản làng, là đạo lý biết ơn đất trời, là niềm tin nâng đỡ con người giữa đại ngàn, và là mạch nguồn văn hóa vẫn lặng lẽ chảy qua bao thế hệ người Xơ Đăng ở Trà Tập hôm nay./.