Nâu đoo căh muy năc bh’rợ bhrợ pa dưr cớ apêê vêêl bhươl, tổ dân phố ting cơnh k’đươi moon pa liêm ma mach bộ máy, năc dzợ bài toán liêm glăp bhlưa ha dưr dal bh’nơơn k’đhơợng xay lâng k’đhơợng zư đơc pr’đơợ đhr’niêng bh’rợ lâng râu p’têêt pa zum vêêl ma nang. Đhị phường Ea Kao – muy coh bâc vêêl đong tr’nơơp xay bhrợ c’lâng xa nay ra pă pa têêt pa zum đhị tỉnh Đắk Lắk – đoọng lêy c’lâng xa nay ga măc xooc tr’xin bơơn bhrợ t’vaih râu mr’cơnh loom tơợ đha nuôr

Đhị vêêl Hwiê, phường Ea Kao, bh’rợ pay boop p’rá ooy c’lâng xa nay pa zum âi bơơn xay bhrợ tươc zâp đong đha nuôr. Ting số liệu k’đhơợng lêy, bêl pa zum, vêêl Hwiê t’mêê vêy vaih 454 pr’loọng cơnh lâng 1.914 cha năc, đhăm bhưah lâh 496 hec-ta. Bh’rợ pa zum 2 vêêl bơơn đơp râu mr’cơnh loom dal tu bâc c’moo ha nua, bâc đha nuôr âi ăt ma mông liêm đh’rưah. Amoó H’Trang Buôn Yă, ma nưih vêêl Hwiê ty đoọng năl:

“Zâp chu vêy xay xơ, đhr’niêng abhuy apêê đoo công tươc pâh, tu cơnh đêêc acu lêy bơr vêêl công ăt ma mông liêm đh’rưah. Nâu câi pa zum acu công lêy choom âh, cơnh đêêc năc bh’nhăn ăt ma mông liêm lâh mơ. Acu rơơm apêê ma nưih bh’cộ năc vêy ăt đăn đha nuôr, bơơn năl đhr’niêng bh’rợ âng đha nuôr đoọng đơơng âng vêêl bhươl hêê ting t’ngay ting dưr liêm k’rơ lâh”.

Râu mr’cơnh loom âng đha nuôr đhị vêêl Hwiê bơơn pa căh ghit đhị bh’nơơn bh’rợ pay boop p’rá cơnh lâng 96% đha nuôr ting ơơi moon pa zum. Chr’năp lâh, dha nuôr căh muy mr’cơnh loom lâng bh’rợ ra pă đơn vị ăt ma mông, năcdzợ p’rơơm vêêl t’mêê vêy vaih p’xoọng pr’đơợ đoọng pa dưr tr’mông tr’meh, k’đhơợng đơc râu liêm pr’hay âng đhr’niêng bh’rợ lâng ha dưr dal pr’ăt tr’mông. Năc đoo công năc c’lâng bh’rợ âng cấp ủy vêêl Hwiê xay moon tơợ bêl bhrợ pa dưr c’lâng bh’rợ pa zum. T’cooh Y Vui Ayun, Bí thư chi bộ vêêl Hwiê xay moon:

“Bơr vêêl xang bêl pa zum vêy mr’cơnh coh pa dưr du lịch vêêl bhươl lâng pa dưr ooy apêê đhr’niêng bh’rợ ma nưih Ê-đê cơnh xa nâp, apêê bh’rợ văn hóa nghệ thuật âng vêêl, kế hoạch azi vêy pa dưr taanh n’đooh adooh âng vêêl đong. Azi công kiêng k’đươi moon lâng Đảng ủy vêy lớp pa choom chiing goong đoọng apêê a đhi lang t’tun bơơn p’têêt pa dưr bh’rợ âng aconh abhươp”.

Tơợ t’ruih coh vêêl Hwiê vêy choom lêy, đoọng muy c’lâng xa nay ga măc choom tươc pr’ăt tr’mông la lua, râu chr’năp căh muy năc bhrợ crêê apêê cr’noọ xa nay ooy đợ acoon ma nưih căh câ đhăm k’tiêc, năc dzợ choom bơơn k’đhơợng râu p’têêt pa zum âng vêêl ma nang lâng apêê chr’năp văn hóa âi bơơn bhrợ pa dưr đhị bâc lang. Cơnh lâng pr’đơợ n’năc, phường Ea Kao âi bhrợ pa dưr c’lâng xa nay ra pă tơợ 25 xiêr dzợ 18 đơn vị, đh’rưah lâng t’đui k’đhơợng zư đơc liêm đợ vêêl bhươl âi vêy đanh lâng đhr’niêng bh’rợ âng đha nuôr Êđê. T’cooh Đặng Gia Duẩn, Bí thư Đảng ủy phường Ea Kao đoọng năl:

“Vêy bâc cr’noọ xa nay đoọng bhrợ pr’đơợ ha t’ruih bh’rợ ra pă brương tr’nu, pr’đơợ lịch sử bơơn dap l’lăm. Cơnh lâng apêê vêêl đong âi vêy tơợ đanh cơnh apeê vêêl âng ma nưih Ê-đê l’lăm ahay năc t’bhlâng k’đhơợng đơc đoọng zư lêy lâng pa dưr đợ đhr’niêng bh’rợ liêm chr’năp tơợ lang ahay. Đha nuôr công vêy pang ra xang pa zum năc apêê bh’rợ hành chính n’cơnh? Tươc đâu, Đảng ủy vêy k’đhơợng xay cán bộ xiêr tươc apêê vêêl, tổ dân phố xang pa zum đoọng tr’xăl apêê bha ar pa tơ chr’năp ha đha nuôr vêy cr’noọ lâng đha nuôr vêy choom tươc Trung tâm hành chính công đoọng tr’xăl apêê bha ar pa tơ xang bêl ra pă lâng pa bhlâng năc zâp đoo apêê đhr’niêng bh’rợ n’nâu zêng bhrợ đoọng k’gooh”.

Cơnh bhrợ âng phường Ea Kao công năc c’lâng za zum âng tỉnh Đắk Lắk: pa zum căh muy năc bh’rợ ooy đợ acoon ma nưih căh câ đhăm k’tiêc, năc dzợ choom dap tươc đhr’niêng bh’rợ lâng râu p’têêt pa zum âng ting vêêl ma nang.

Cr’noọ xa nay âng Đắk Lắk năc pa xiêr đợ vêêl, tổ dân phố tơợ 2.801 đơn vị xiêr dzợ 1.556 đơn vị. T’cooh Vũ Lê Các, Phó Giám đốc Sở Nội vụ tỉnh Đắk Lắk đoọng năl, coh cr’chăl bhrợ pa dưr c’lâng bh’rợ, Đắk Lắk ta luôn chăp lêy pr’đơợ la lay âng ting vêêl đong:

“Cơnh lâng tỉnh Đắk Lắk, đhị vêy bâc vêêl đha nuôr acoon coh ăt ma mông, azi pa bhlâng p’ghit tươc bh’rợ zư đơc apêê đhr’niêng bh’rợ liêm chr’năp lâng k’đhơợng râu p’têêt pa zum âng vêêl ma nang. Tu cơnh đêêc, cơnh lâng apêê vêêl đong vêy pr’đơợ la lay cơnh zr’lụ ch’ngai bha dăh, zr’lụ k’noong k’tiêc, vêêl đong lươt ra vach zr’năh k’đhap căh câ apêê vêêl vêy văn hóa pa bhlâng chr’năp liêm, apêê vêêl đong ha lỵ lêy zâp prang apêê pr’đơợ ting quy định l’lăm bêl quyết định c’lâng bh’rợ ra pă pa zum”.

Vêy đhr’năng xang g’luh ra pă pa zum, muy bơr đh’nơc vêêl căh dzợ vêy đhị bàn đồ hành chính. N’đhang ha dang c’leh bh’rợ công dzợ bơơn zư đơc, bh’rợ ma nưih ăt ma mông mơ pang công dzợ liêm crêê lâng đha nuôr công bơơn lêy a đay năc c’la âng râu tr’xăl, năc zâp g’luh ra pă pa zum doó vêy u bil bal, năc đoo tơơp ha muy g’luh pa dưr t’mêê âng apêê vêêl bhươl coh da ding ca coong Đắk Lắk./.

ĐẮK LẮK GIỮ BẢN SẮC BUÔN LÀNG TRONG CUỘC SẮP XẾP LỚN

Từ những buôn làng đã gắn bó qua nhiều thế hệ, nhiều cộng đồng dân cư ở tỉnh Đắk Lắk đang bước vào một cuộc sắp xếp mới. Đây không chỉ là việc tổ chức lại các thôn, buôn, tổ dân phố theo yêu cầu tinh gọn bộ máy, mà còn là bài toán hài hòa giữa nâng cao hiệu quả quản lý với gìn giữ không gian văn hóa, phong tục và sự gắn kết cộng đồng. Tại phường Ea Kao - một trong những địa phương đầu tiên triển khai phương án sắp xếp tại tỉnh Đắk Lắk - cho thấy chủ trương lớn đang từng bước tạo được sự đồng thuận từ cơ sở

Tại buôn Hwiê, phường Ea Kao, công tác lấy ý kiến về phương án sáp nhập đã được triển khai đến từng hộ dân. Theo số liệu quản lý, khi sáp nhập, buôn Hwiê mới sẽ có 454 hộ với 1.914 nhân khẩu, diện tích hơn 496 héc-ta. Việc sáp nhập 2 buôn nhận được sự đồng thuận cao vì trong nhiều năm qua, đa số bà con đã gắn bó rất thân tình. Chị H’Trang Buôn Yă, người dân buôn Hwiê cũ cho biết:

“Mỗi lần có đám cưới, ma chay họ cũng qua lại đây, cho nên em thấy hai buôn cũng gần gũi, hợp với nhau. Bây giờ sáp nhập em cũng đồng ý, thấy sự sáp nhập sẽ gần gũi hơn, ngày càng tốt hơn. Em mong muốn người lãnh đạo sẽ gần dân, sát dân, hiểu được phong tục tập quán của dân để đưa buôn mình ngày càng phát triển hơn.”

Sự đồng thuận của người dân tại buôn Hwiê được thể hiện rõ qua kết quả lấy ý kiến với 96% cử tri thống nhất phương án sáp nhập. Quan trọng hơn, người dân không chỉ đồng thuận với việc sắp xếp đơn vị cư trú, mà còn kỳ vọng buôn mới sẽ có thêm điều kiện để phát triển kinh tế, gìn giữ bản sắc văn hóa và nâng cao đời sống. Đó cũng là định hướng mà cấp ủy buôn Hwiê xác định ngay từ khi xây dựng phương án hợp nhất. Ông Y Vui Ayun, Bí thư chi bộ buôn Hwiê chia sẻ:

“Hai buôn sau sáp nhập sẽ thống nhất phát triển du lịch cộng đồng và phát triển về các bản sắc dân tộc của người Ê-đê như trang phục, các hoạt động văn hóa nghệ thuật của buôn, kế hoạch chúng tôi sẽ phát triển dệt thổ cẩm của địa phương. Chúng tôi cũng muốn đề xuất với Đảng ủy có lớp dạy cồng chiêng để các em sau này nối dõi ông cha.”

Từ câu chuyện ở buôn Hwiê có thể thấy, để một chủ trương lớn đi vào cuộc sống, điều quan trọng không chỉ là đáp ứng các tiêu chí về quy mô dân số hay diện tích, mà còn phải giữ được sự gắn kết của cộng đồng và những giá trị văn hóa đã được bồi đắp qua nhiều thế hệ. Với tinh thần đó, phường Ea Kao đã xây dựng phương án sắp xếp từ 25 xuống còn 18 đơn vị, đồng thời ưu tiên giữ nguyên những buôn làng có bề dày lịch sử và bản sắc văn hóa của đồng bào Êđê. Ông Đặng Gia Duẩn, Bí thư Đảng ủy phường Ea Kao cho biết:

“Có rất nhiều tiêu chí để căn cứ trong câu chuyện sắp xếp này, yếu tố lịch sử được tính đến đầu tiên. Đối với những địa phương có truyền thống từ lâu đời như các buôn làng người Ê-đê trước đây thì cố gắng giữ lại để gìn giữ và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống. Người dân cũng có băn khoăn sau sáp nhập thì các thủ tục hành chính thế nào? Tới đây Đảng ủy sẽ chỉ đạo cán bộ sẽ xuống tận các buôn, tổ dân phố sau sáp nhập để thay đổi các loại giấy tờ cần thiết cho người dân có nhu cầu và người dân có thể tới Trung tâm hành chính công để thay đổi các giấy tờ sau sắp xếp và đặc biệt tất cả các thủ tục này đều miễn phí.”

Cách làm của phường Ea Kao cũng là hướng tiếp cận chung của tỉnh Đắk Lắk: sáp nhập không chỉ là bài toán về quy mô dân số hay diện tích tự nhiên, mà còn phải tính đến không gian văn hóa và sự gắn kết của từng cộng đồng.

Mục tiêu của Đắk Lắk là giảm tổng số thôn, buôn, tổ dân phố từ 2.801 đơn vị xuống còn 1.556 đơn vị. Ông Vũ Lê Các, Phó Giám đốc Sở Nội vụ tỉnh Đắk Lắk cho biết, trong quá trình xây dựng phương án, Đắk Lắk luôn coi trọng tính đặc thù của từng địa bàn:

“Đối với tỉnh Đắk Lắk, nơi có nhiều buôn đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống, chúng tôi đặc biệt quan tâm đến việc bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống và duy trì sự gắn kết của cộng đồng. Vì vậy, đối với những địa bàn có yếu tố đặc thù như vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới, địa bàn đi lại khó khăn hoặc các buôn có giá trị văn hóa đặc biệt, các địa phương xem xét đầy đủ các điều kiện theo quy định trước khi quyết định phương án sắp xếp.”

Có thể sau cuộc sắp xếp, một vài tên buôn sẽ không còn trên bản đồ hành chính. Nhưng nếu bản sắc văn hóa vẫn được gìn giữ, tình làng nghĩa xóm vẫn được vun đắp và người dân vẫn thấy mình là chủ thể của sự đổi thay, thì mỗi cuộc sáp nhập sẽ không phải là sự mất đi, mà là bước khởi đầu cho một không gian phát triển mới của những buôn làng trên cao nguyên Đắk Lắk./.