Coh đhr’nong đong n’loong chr’pợ ngói âi lă tu u đanh ă, nghệ nhân H’Brơi xooc đhai cha chau đhị võng lâng vavi lâng bhr’ươr pr’hat M’nông âi looih. Coh apêê z’đêr năc đợ ta la bằng khen, giấy khen bơơn dôông đơc đhị bâc lang cơnh năc pa căh ha bh’rợ p’têêt pa zum âng muy pr’loọng đong bhrợ cách mạng.

Nghệ nhân H’Brơi n’niên c’moo 1975 coh muy pr’loọng đong ca conh ca căn zêng ting pâh dân công hỏa tuyến đoọng ha các mạng B4 Nâm Nung coh cr’chăl zêl a râp Pháp lâng Mỹ. n’niên vaih bêl vêêl đong t’mêê bơơn pa chô, k’tiêc k’ruung pa zum muy ooy, dưr pâ coh xa nul chiing âng ca conh, cr’liêng pr’hat âng ca căn, loom chăp kiêng văn hóa M’nông âi moot clâp ooy đoo tơợ tứi. Nghệ nhân H’Brơi đoọng năl:

“Acu năl lâng choom hat bâc pr’hat n’nâu tơợ bêl tứi. Bêl ahay, zâp bêl vêêl vêy bhiêc bhan, acu buôn ting a mế lươt hat. Coh đong năc xơợng amế hat va vi, bha dơng ca coon, cha chau tu cơnh đêêc r’dợ ma clâp đhộ ooy loom bêl ooy căh năl. Pa choom hat pr’hat công doó lâh k’đhap, chr’năp bhlâng năc tộ ta mêêng xơợng, hay lâng ting pa choom hat…”.

Cơnh lâng ma nưih M’nông, pr’hat căh muy năc cr’liêng pr’hat năc dzợ zư đơc lịch sử, đhr’niêng bh’rợ lâng xa nay ma mông âng vêêl ma nang. Tơợ bâc pr’hat bha dơng, tr’ơơi tươc pr’hat tr’truih bh’lô (Ot Ndrong), zâp râu zêng pa căh xa nay p’too pa choom âng a conh a bhươp ooy loom cr’er, râu đoàn kết lâng loom zay bhrợ têng. Nâu câi Nghệ nhân H’Brơi pa trơơi loom chăp kiêng pr’hat ha lang t’tun.

Dưr pâ coh đh’riêng pr’hat âng ca căn, amoó H’Như, ca coon n’đil âng H’Brơi đơơh bơơn ăt bhrợ văn hóa âng vêêl bhươl. Xooc đâu, amoó năc Trưởng c’bhuh múa M’nông âng chr’val Nâm Nung.

“Tơợ tứi acu âi ting amế lươt pa choom hat, pa choom múa đh’rưah lâng apêê adêy a ngăh coh c’bhuh văn hóa âng chr’val. Amế năc đội trưởng tu cơnh đêêc acu ta luôn bơơn xơợng apêê bhr’ươr pr’hat, prmúa lâng r’dợ dưr vaih loom chăp kiêng lâng pr’hat pr’múa âng M’nông zi”.

Năc Bí thư Chi đoàn đha đhâm c’mọor vêêl Ja Rah, chr’val Nâm Nung, amoó H’Như lêy bh’rợ zư đơc đhr’niêng bh’rợ acoon coh công năc trách nhiệm âng pr’châc p’niên. Bâc g’luh sinh hoạt đoàn moot ha dum căh muy năc đhị đoàn viên prá xay năc dzợ dưr vaih đhị pa choom múa hát pr’hat acoon coh. Zâp đoàn viên, đha đhâm c’mọor lâng p’niên xa dơơr ting pâh sinh hoạt Chi đoàn vêêl Ja Rah vêy dâng lâh 30 cha năc, coh đêêc vêy muy bơr ngai bơơn chơơih moot ooy c’bhuh múa âng chr’val Nâm Nung năc âng H’Như k’đhơợng bhrợ. Amoó H’Như xay moon:

“Bâc đha đhâm c’mọor coh c’bhuh múa zêng năc đoàn viên đha đhâm c’mọor coh vêêl tu cơnh đêêc bh’rợ p’too moon ting pâh pa choom z’zăng buôn. Azi buôn pa zum đh’rưah lâng apêê g’luh pa choom múa, hát moot ooy sinh hoạt âng chi đoàn, n’jưah bhrợ t’vaih đhị cha ơh liêm ta nih ha đha đhâm c’mọor, n’jưah chroi đoọng zư đơc apêê đhr’niêng bh’rợ chr’năp liêm âng acoon coh”.

Zâp bêl bhiêc bhan căh câ hội diễn văn hóa, bh’rợ bơr anhi coon căn pr’căn H’Brơi đh’rưah biểu diễn âi dưr vaih u looih. Đhị xa nul chiing goong chr’va tân đôr vêêl bhươl, ca căn dưr hat đợ pr’hat liêm. Ca coon c’mọor năc dưr múa liêm pr’hay.

Bâc c’moo đăn đâu, c’bhuh văn nghệ chr’val Nâm Nung ta luôn ting pâh bâc hội diễn, giao lưu văn hóa coh prang k’tiêc lâng bơơn bâc ch’ner dal. Lâng pr’căn H’Brơi, amoó H’Như xooc p’zay k’đhơợng zư đơc loom chăp kiêng văn hóa ma nưih M’nông tươc lâng pr’châc p’niên. Pr’căn H’Thương K’nul, Phó Trưởng Ban Văn hóa – Xã hội Hội đồng nhân dân chr’val Nâm Nung, đoọng năl:

“U Nhim (pr’căn H’Brơi) xooc năc trưởng c’bhuh chiing goong – pr’hat pr’múa, ha dợ ca coon n’đil năc k’đhơợng bhrợ c’bhuh múa. Coh bâc c’moo ha nua, bơr coon căn anhi âi ting pâh zư đơc đhr’niêng bh’rợ ma nưih M’nông ha pr’châc p’niên pa bhlâng liêm choom. Coh bâc c’moo ha nua, c’bhuh nghệ nhân văn hóa âng Nghệ nhân H’Brơi k’đơơng k’âng âi vêy tươc pâh bâc g’luh liên hoam, hội diễn coh tỉnh lâng tỉnh n’lơơng. Đhêêng đhị hội diễn văn hóa dân gian bhrợ têng coh Quảng Trị c’moo 2024 ha nua, apêê đoo âi bơơn 9 ch’ner, coh đêêc 4 ch’ner A đh’rưah lâng bâc ch’ner B lâng C”.

Tơợ đhr’nong đong k’tứi vêêl Ja Rah, Nghệ nhân H’Brơi xooc t’bhlâng p’têêt pa dưr đhr’niêng bh’rợ âng pr’loọng đong cơnh lâng bâc bh’rợ liêm crêê ha vêêl bhươl. Ha dang lang a conh a bhươp chroi c’rơ ha cách mạng năc pr’châc p’niên t’ngay đâu xooc chroi đoọng zư đơc lâng pa dưr c’leh bh’rợ n’năc. Tơợ cr’liêng bha dơng âng da dich, ca căn tươc apêê pr’mua âng c’mọor xa dơơr, năc đợ angoọn p’têêt pa dưr văn hóa M’nông dưr vaih mâng nhâm đhị bâc lang, đoọng xa nul chiing, cr’liêng pr’hat ăt chr’va coh m’pâng vêêl bhươl nâu câi./.

NGHỆ NHÂN H’BRƠI - NGƯỜI GÌN GIỮ TRUYỀN THỐNG VĂN HÓA M’NÔNG

Trong căn nhà nhỏ ở bon Ja Rah, xã Nâm Nung, tỉnh Lâm Đồng, Nghệ nhân H’Brơi đang nỗ lực góp sức gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc với những việc làm đầy tâm huyết như truyền dạy dân ca, cồng chiêng M’nông... cho thế hệ trẻ

Trong ngôi nhà gỗ mái ngói đã nhuốm màu thời gian, Nghệ nhân H’Brơi đang nhẹ nhàng đưa võng ru cháu bằng những làn điệu dân ca M’nông quen thuộc. Trên những bức vách gỗ là những tấm bằng khen, giấy khen được gìn giữ qua nhiều thế hệ như minh chứng cho sự tiếp nối của một gia đình giàu truyền thống cách mạng.

Nghệ nhân H'Brơi sinh năm 1975 trong một gia đình cả bố mẹ chồng và bố mẹ đẻ đều tham gia lực lượng dân công hỏa tuyến phục vụ căn cứ cách mạng B4 Nâm Nung trong những năm tháng kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ xâm lược. Sinh ra khi quê hương vừa giải phóng, đất nước thống nhất, lớn lên trong tiếng chiêng của cha, lời dân ca của mẹ, tình yêu văn hóa M'nông đã ngấm vào bà từ nhỏ. Nghệ nhân H’Brơi cho biết:

"Tôi biết và thuộc những làn điệu dân ca này từ nhỏ. Ngày trước, mỗi khi bon có lễ hội, tôi thường theo mẹ đi hát. Ở nhà thì nghe mẹ hát ru con, ru cháu nên dần dần thấm vào mình lúc nào không hay. Học hát dân ca cũng không quá khó, quan trọng là chịu khó lắng nghe, ghi nhớ rồi tập hát theo..."

Đối với người M’nông, dân ca không chỉ là lời ca tiếng hát mà còn lưu giữ lịch sử, phong tục và đạo lý sống của cộng đồng. Từ những bài hát ru, hát đối đáp đến bài hát kể sử thi (Ot Ndrong), tất cả đều gửi gắm lời dạy của ông bà về tình yêu thương, sự đoàn kết và tinh thần lao động. Giờ đây Nghệ nhân H'Brơi truyền tình yêu dân ca cho thế hệ kế tiếp.

Lớn lên trong tiếng hát của mẹ, chị H'Như, con gái bà H'Brơi sớm gắn bó với các hoạt động văn hóa truyền thống của bon làng. Hiện nay, chị là Trưởng nhóm múa dân gian M'nông của xã Nâm Nung.

“Từ nhỏ tôi đã theo mẹ đi tập hát, tập múa cùng các cô chú trong đội văn hóa dân gian của xã. Mẹ là đội trưởng nên tôi thường xuyên được tiếp xúc với các làn điệu dân ca, các điệu múa truyền thống và dần hình thành niềm đam mê với dân ca và điệu múa M’nông mình."

Là Bí thư Chi đoàn thanh niên bon Ja Rah, xã Nâm Nung, chị H'Như xem việc bảo tồn văn hóa dân tộc cũng chính là trách nhiệm của tuổi trẻ. Những buổi sinh hoạt đoàn vào buổi tối không chỉ là nơi đoàn viên trao đổi công tác mà còn trở thành không gian luyện tập múa hát dân gian. Tất cả đoàn viên, thanh niên và thiếu nhi tham gia sinh hoạt Chi đoàn bon Ja Rah có khoảng hơn 30 người, trong đó một số thanh niên được chọn vào đội múa dân gian của xã Nâm Nung do H’Như phụ trách. Chị H’Như chia sẻ.

"Phần lớn thành viên trong đội múa đều là đoàn viên thanh niên trong bon nên việc vận động tham gia tập luyện khá thuận lợi. Chúng tôi thường lồng ghép các buổi tập múa, tập hát vào sinh hoạt chi đoàn, vừa tạo sân chơi lành mạnh cho thanh niên, vừa góp phần bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống."

Mỗi dịp lễ hội hay hội diễn văn hóa dân gian, hình ảnh hai mẹ con bà H'Brơi cùng biểu diễn đã trở nên quen thuộc. Giữa tiếng cồng chiêng vang vọng bon làng, mẹ cất lên những làn điệu dân ca mượt mà, sâu lắng. Người con gái hòa theo bằng những điệu múa uyển chuyển, nhịp nhàng.

Những năm gần đây, nhóm văn nghệ dân gian xã Nâm Nung liên tục tham gia nhiều hội diễn, giao lưu văn hóa trong cả nước và đoạt nhiều giải thưởng cao. Và bà H'Brơi, chị H’Như đang tiếp tục truyền ngọn lửa đam mê văn hóa truyền thống M’nông đến thế hệ trẻ. Bà H'Thương Knul, Phó Trưởng Ban Văn hóa - Xã hội Hội đồng nhân dân xã Nâm Nung, cho biết:

"U Nhim (Bà H'Brơi) hiện là trưởng nhóm cồng chiêng - hát dân ca, còn con gái bà phụ trách nhóm múa dân gian. Trong nhiều năm qua, hai mẹ con đã tích cực tham gia bảo tồn và truyền dạy văn hóa truyền thống cho thế hệ trẻ. Trong những năm qua, đoàn nghệ nhân văn hóa dân gian do Nghệ nhân H'Brơi dẫn đoàn đã có mặt tại nhiều liên hoan, hội diễn trong và ngoài tỉnh. Riêng tại hội diễn văn hóa dân gian tổ chức ở Quảng Trị năm 2024 vừa qua, đoàn đã giành được 9 giải thưởng, trong đó có 4 giải A cùng nhiều giải B và giải C ở các nội dung trình diễn."

Từ mái nhà nhỏ ở bon Ja Rah, Nghệ nhân H’Brơi đang nỗ lực tiếp nối truyền thống của gia đình với những công việc cho ích cho buôn làng. Nếu thế hệ cha ông góp sức cho cách mạng thì thế hệ hôm nay đang góp sức gìn giữ phát huy bản sắc văn hóa dân tộc. Từ lời ru của bà, câu dân ca của mẹ đến những điệu múa của người con gái, mạch nguồn văn hóa M’nông vẫn bền bỉ chảy qua các thế hệ, để tiếng chiêng, lời hát mãi ngân vang giữa bon làng hôm nay./.