Đăk Glei, Tu Mơ Rông lâng Kon Plông nắc pêê chr’hoong zr’lụ Đông Trường Sơn âng tỉnh Kon Tum, lâng bấc bhlâng nắc đhanuôr Sê Đăng, Giẻ - Triêng ắt mamông. Tu đhr’năng âng pleng k’tiếc zr’nắh k’đháp, lâng bh’rợ tr’nêng ha rêê đhuốch cắh lấh liêm choom nắc pr’ắt tr’mông âng đhanuôr dzợ bấc rau zr’nắh k’đháp, đợ pr’loọng đong đharứt cóh pazêng chr’val tước lấh 50%. 4 c’moo ahay tỉnh Kon Tum bhrợ têng xa nay bh’rợ zúp zooi chóh bhrợ t’nơơm cà cóh đhăm k’tiếc cha kêết. Rau t’nơơm chr’nóh t’mêê xoọc xay moon đớc nắc zúp zooi k’r’bhâu pr’loọng đong đhanuôr choom t’bil lơi đharứt nhâm mâng. Bha ar xrặ âng Khoa Điềm, PV Đài P’rá Việt Nam:

Cóh lấh 3 c’moo a noo A thương, cr’noon Đăk Liu, chr’val Hiếu, chr’hoong Kon Plông cắh k’noọ pr’loọng đong đay nắc choom chóh cà phê đhăm k’tiếc cha kêết Arbica, tu pr’loọng đong đharứt cắh vêy zên câl m’ma, phân bón lâng cắh n’năl ooy bh’rợ chóh, zư lêy. C’moo 2015 vêy chính quyền chr’val ta đang moon ting chóh bhrợ t’nơơm cà phê đhăm k’tiếc cha kêết, cóh tr’nơớp công k’rang. Nắc đươi vêy ta luôn vêy cán bộ kỹ thuật p’too pa choom tơợ bh’rợ pếch boọng, bón phân tước ooy bh’rợ zâl cha groong pr’lúh, ting t’ngay cà phê chắt váih liêm, bhrợ ha noo công têêm loom. A noo A Thương bhui har, cóh hân noo bêl đêếc ahay tơợ 3 sào cà phê âng pr’loọng đong a noo bơơn pay pa chô. Pêếh cóh g’lúh tr’nơớp, pa câl đhị ha rêê, a noo bơơn pay pa chô 3 ức đồng:

Chóh cà phê đhăm k’tiếc cha kêết liêm pa bhlâng. T’mêê bêl đêếc ahay pêếh pay p’lêê pa câl mơ 3 ức. Cà phê đhăm k’tiếc cha kêết chóh buôn lấh mơ lâng t’nơơm chr’nóh rau lơơng, crêê lâng đhăm k’tiếc âng chr’val Hiếu. Pr’loọng đong bhui har pa bhlâng lêy bơơn chóh bhrợ t’nơơm cà phê n’nâu nắc vêy thu nhập.

Xa nay bh’rợ zúp zooi pa dưr t’nơơm cà phê đhăm k’tiếc cha kêết Arabica âng tỉnh Kon Tum vêy ta bhrợ têng cóh 7 c’moo, tơợ c’moo 2014 tước c’moo 2020. Pazêng pr’loọng đong đharứt, đăn đharứt bấc bhlâng nắc đhanuôr Sê Đăng, Giẻ - Triêng tơợ chr’val Đăk Blô, Đăk Man… chr’hoong Đăk Glei tước ooy Măng Ri, Ngọc Lây… chr’hoong Tu Mơ Rông lâng tước ooy Pờ Ê, chr’val Hiếu… âng chr’hoong Kon Plông vêy ta zúp zooi 100% t’nơơm chr’nóh, phân bón, h’cơnh chóh bhrợ lâng z’nươu zư lêy t’nơơm chr’nóh cóh 3 c’moo tr’nơớp lâng đợ pậ bhứah đhăm chóh bhrợ âng muy pr’loọng đong tơợ 1 r’bhâu tước 5 r’bhâu m2. Z’lấh đợ rau k’rang, zr’nắh k’đháp cóh tr’nơớp, vêy đợ rau p’too pa choo, zúp zooi k’rơ tơợ chính quyền, cán bộ kỹ thuật, đhanuôr ting t’ngay ting pấh chóh liêm choom lấh mơ. T’coóh Trương Ngọc Tuyền, Phó trưởng Phòng Nông nghiệp lâng pa dưr pa xớc bhươl cr’noon chr’hoong Kon Plong prá:

Cr’noọ bh’rợ âng đhanuôr cóh bh’rợ chóh bhrợ cà phê cóh pazêng c’moo tơớp xay bhrợ zr’nắh k’đháp pa bhlâng. Hân đhơ cơnh đêếc tước c’moo 2015 lâng chr’nắp bhlâng nắc c’moo 2016 cà phê ơy đoọng thu hoạch nắc đhanuôr n’năl ghít lấh mơ ooy rau liêm choom âng t’nơơm cà phê bhrợ t’váih lâng đhanuôr nắc vêy cr’noọ xay bhrợ liêm choom lấh mơ, tu cơnh đêếc đhăm chóh bhrợ âng c’moo t’tun ta luôn bấc lấh mơ lâng c’moo l’lăm. Chr’nắp bhlâng bh’rợ zư lêy bhươn cà phê âng đhanuôr công vêy bấc rau liêm choom. Tơợ đêếc nắc t’nơơm cà phê đhị zr’lụ vel đong chắt váih liêm pa bhlâng.

Tước nâu cơy xang 4 c’moo xay bhrợ, nắc vêy lấh 4.100 pr’loọng đong đharứt cóh pêê chr’hoong Đăk Glei, Tu Mơ Rông lâng Kon Plông âng tỉnh Kon Tum chóh lấh 1 r’bhâu hecta cà phê đhăm k’tiếc cha kêết. Cóh đêếc, chr’hoong Đăk Glei lấh 340 hecta, chr’hoong Tu Mơ Rông 630 hecta lâng chr’hoong Kon Plông lấgh 230 hecta. Rau la lua đoỌng lêy t’nơơm cà phê đhăm k’tiếc cha kêết Arabica crêê pa bhlâng lâng đhăm k’tiếc vêy đợ dal tơợ 1 r’bhâu tước k’dâng 2 r’bhâu m, nắc đợ t’nơơm chắt váih tước 95% lâng dưr váih liêm pa bhlâng. Hân noo cà phê bêl đêếc ahay, 130 hecta cà phê chè 4 c’moo ơy đoọng thu hoạch lâng đợ p’lêê cóh zập hecta nắc tơợ 10- 12 tấn; lấh 230 hecta chóh c’moo g’lúh 3, đoọng đợ rau bơơn pay pa chô lâng đợ bấc tơợ 5- 7 tấn cóh muy hecta.

T’coóh Trần Văn Chương, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp lâng pa dưr pa xớc bhươl cr’noon tỉnh Kon Tum xay moon, cóh c’moo đâu apêê vel đong nắc chóh t’mêê lấh 500 hecta, xay bhrợ crêê cơnh cr’noọ cr’niêng xa nay xay moon nắc zúp zooi  k’dâng 4. 600 pr’loọng đong đharứt lâng đăn đharứt chóh 1.600 hecta cà phê. Đhị đêếc cậ bh’rợ bhrợ t’váih pazêng c’bhúh k’rong bhrợ đh’rứah lâng bhrợ t’váih đhơ nớc la lay đoọng pa dưr dal rau chr’nắp  âng t’nơơm cà phê đhăm k’tiếc cha kêết Arabica âng tỉnh công nắc vêy ta xay moon:

Sở Nông nghiệp lâng pa dưr pa xớc bhươl cr’noon công ơy t’bhlâng bhrợ k’rơ bhrợ t’váih pazêng c’bhúh k’rong bhrợ đh’rứah đoong pa têết lâng doanh nghiệp tơợ bh’rợ bhrợ têng tước ooy bh’rợ chế biến lâng pa câl. Bhrợ t’váih đợ bh’rợ pa bhrợ đoọng pa dưr rau chr’nắp âng t’nơơm cà phê. Tước nâu cơy nắc dưr váih zr’lụ chóh cà phê chè công z’zăng ga mắc bhứah. Xa nay cóh đâu nắc ahêê xay bhrợ đhơ nớc la lay. Nắc ng’bhrợ têng mơ choom đhơ nớc la lay âng cà phê chè zr’lụ Đông Trường Sơn đoọng bhrợ cơnh ooy choom pa dưr rau chr’nắp âng cà phê.

Đh’rứah lâng bh’rợ zúp zooi pr’loọng đong đharứt, đăn đharứt cóh 3 chr’hoong zr’lụ Đông Trường Sơn âng tỉnh Đăk Glei, Tu Mơ Rông lâng Kon Plông pa liêm pra crêê pr’ắt tr’mông, xa nay bh’rợ zúp zooi pa dưr t’nơơm cà phê đhăm k’tiếc cha kêết nắc vêy tỉnh Kon Tum xay bhrợ liêm choom nắc rau xa nay bh’rợ chr’nắp cóh tr’nơớp, xay moon đớc nắc zúp zooi k’r’bhâu pr’loọng đong đharứt, đăn đharứt đhanuôr Sê Đăng, Giẻ- Triêng choom t’bil lơi đharứt nhâm mâng./.

Cà phê xứ lạnh tạo động lực cho hộ nghèo phát triển kinh tế

          Đăk Glei, Tu Mơ Rông và Kon Plông là ba huyện vùng Đông Trường Sơn của tỉnh Kon Tum, với chủ yếu đồng bào dân tộc thiểu số Sê Đăng, Giẻ- Triêng sinh sống. Do điều kiện thời tiết khắc nghiệt, trình độ canh tác lạc hậu nên cuộc sống của bà con còn nhiều khó khăn, tỷ lệ hộ nghèo ở hầu hết các xã tới trên 50%. Sau 4 năm tỉnh Kon Tum triển khai thực hiện Đề án hỗ trợ phát triển cây cà phê xứ lạnh, loại cây trồng mới đang hứa hẹp giúp hàng nghìn hộ dân thoát nghèo bền vững. Bài của Khoa Điềm- PV Đài TNVN:

Cách đây hơn 3 năm anh A Thương, làng Đăk Liu, xã Hiếu, huyện Kon Plông không nghĩ gia đình mình có thể trồng được cây cà phê xứ lạnh Arabica, vì nhà nghèo không có tiền mua cây giống, phân bón lại không biết gì về thuật trồng, chăm sóc. Năm 2015 được chính quyền xã vận động tham gia trồng cây cà phê xứ lạnh, ban đầu anh rất nghi ngại. Thế nhưng nhờ thường xuyên được cán bộ kỹ thuật động viên, tận tình hướng dẫn từ khâu đào hố, bón phân đến phòng bệnh nên cà phê ngày càng xanh tốt khiến anh yên lòng. Anh A Thương phấn khởi, vụ vừa qua 3 sào cà phê của gia đình đã cho thu bói. Hái đợt đầu, bán ngay tại rẫy, anh đã thu được 3 triệu đồng:

“Trồng cà phê xứ lạnh thấy tốt, được, có kết quả. Vừa rồi lần đầu thu hoạch quả mới bán được 3 triệu. Cà phê xứ lạnh trồng dễ hơn các loại cây khác, rất là hợp với địa bàn xã Hiếu. Gia đình rất vui mừng thấy trồng được cà phê này là có thu nhập”.

Đề án hỗ trợ phát triển cây cà phê xứ lạnh Arabica của tỉnh Kon Tum được thực hiện trong 7 năm, từ 2014 đến năm 2020. Các hộ nghèo, cận nghèo chủ yếu là đồng bào dân tộc thiểu số Sê Đăng, Giẻ- Triêng từ xã Đăk Blô, Đăk Man… huyện Đăk Glei đến Măng Ri, Ngọc Lây… huyện Tu Mơ Rông và trải dài qua Pờ Ê, xã Hiếu… của huyện Kon Plông được hỗ trợ 100% cây giống, phân bón, kỹ thuật và thuốc bảo vệ thực vật 3 năm đầu với định mức mỗi hộ từ 1.000 đến 5.000m2. Vượt qua bỡ ngỡ, khó khăn và cả tự ti ban đầu, được sự động viên, hỗ trợ tích cực từ phía chính quyền, cán bộ kỹ thuật, người dân ngày càng tự tin tham gia Đề án. Ông Trương Ngọc Tuyền, Phó trưởng Phòng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn huyện Kon Plông, cho biết:  

 “Ý thức của bà con trong việc phát triển cà phê đối với những năm đầu triển khai tương đối khó khăn. Tuy nhiên đến năm 2015 và đặc biệt 2016 cà phê đã cho thu hoạch thì người dân đã nhận thức rất sâu sắc về hiệu quả của cây cà phê mang lại và người dân đã có được ý thức và có trách nhiệm trong việc trồng, chăm sóc cà phê cho nên diện tích của năm sau luôn luôn tăng hơn so với năm trước. Đặc biệt công tác chăm sóc vườn cà phê của bà con cũng có rất nhiều tiến bộ. Từ đó cho nên cây cà phê ở trên địa bàn sinh trưởng phát triển tốt”.

Đến nay sau 4 năm triển khai, đã có hơn 4.100 hộ nghèo ở ba huyện Đăk Glei, Tu Mơ Rông và Kon Plông của tỉnh Kon Tum trồng được hơn 1.000ha cà phê xứ lạnh. Trong đó, huyện Đăk Glei hơn 340ha, huyện Tu Mơ Rông 630ha và huyện Kon Plông trên 230ha. Thực tế cho thấy cây cà phê xứ lạnh Arabica rất phù hợp với vùng đất có độ cao từ 1.000 đến khoảng 2.000m nên tỷ lệ sống đạt trên 95% và sinh trưởng phát triển tốt. Vụ cà phê vừa qua, 130 ha cà phê chè 4 năm tuổi đã cho thu hoạch với năng suất trung bình mỗi ha từ 10- 12 tấn quả tươi; trên 230 ha trồng năm thứ ba, cho thu bói với năng suất từ 5- 7 tấn một ha.

Ông Trần Văn Chương, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn tỉnh Kon Tum cho biết, trong năm nay các địa phương sẽ trồng mới trên 500ha hoàn thành mục tiêu Đề án đặt ra là giúp khoảng 4.600 hộ nghèo và cận nghèo trồng được 1.600ha cà phê. Bên cạnh đó việc hình thành các tổ hợp tác và xây dựng thương hiệu nhằm nâng cao giá trị cây cà phê xứ lạnh Arabica của tỉnh cũng đã được tính tới: 

  “Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cũng đã đẩy mạnh việc hình thành các tổ hợp tác, hợp tác xã để liên kết với các doanh nghiệp từ khâu sản xuất đến khâu chế biến và tiêu thụ. Hình thành chuỗi sản xuất để nâng cao giá trị gia tăng của cây cà phê. Đến nay đã hình thành vùng cà phê chè cũng khá là lớn rồi. Vấn đề ở đây là chúng ta phải xây dựng thương hiệu. Phải xây dựng được thương hiệu cà phê chè vùng Đông Trường Sơn để làm sao đó nâng cao giá trị của cây cà phê”.

Đề án hỗ trợ phát triển cây cà phê xứ lạnh được tỉnh Kon Tum triển khai thực hiện hiệu qủa là bước khởi đầu quan trọng, hứa hẹn giúp hàng nghìn hộ nghèo, cận nghèo dân tộc thiểu số Sê Đăng, Giẻ- Triêng thoát nghèo bền vững./.