Coh pazêng t’ngay ahay, manuyh choh cam coh chr’hoong Nam Đông, tỉnh Thừa Thiên Huế t’bhlâng pêêh p’lêê cam hân noo cam c’moo 2021. C’moo đâu, cam Nam Đông boong bâc, p’lêê pậ, yêm năc lum zr’năh k’đhap đhị zr’lụ pa câl, chr’năp xiêr êp t’piing lâng c’moo ahay. T’cooh Đặng TRợ, coh chr’val Thượng Quảng, chr’hoong Nam Đông xay moon, coh bơr pêê t’ngay n’nâu, pr’loọng đong đoo pêê cam đơc bâc pa bhlâng coh tang, bhươn năc căh lâh vêy apêê tươc câl. Tu crêê tươc âng pr’luh cr’ăy Covid-19, đhr’năng lươt chô zr’năh k’đhap năc đhanuôr căh bơơn chêêc zr’lụ pa câl, chr’năp cam apêê pay câl đhị bhươn công tơợ 15- 15 r’bhâu đồng muy kg, êp tơợ 5 tươc 10 r’bhâu đồng muy kg t’piing lâng pazêng c’moo ahay: “Cam Nam Đông acu năc manuyh choh công đanh bhlâng. C’moo đâu cam boọng bâc năc tu pr’luh cr’ăy năc k’đhap ng’pa câl, xe cộ căh choom lươt chô năc hàng hoá pa câl zih bhlâng, chr’năp xiêr. Ha dang đhr’năng n’nâu vaih đanh đươnh cơnh đâu năc cam công k’đhap đoọng choom pa câl.”

Bâc c’moo đăn đâu, cam Nam Đông vêy apêê coh tỉnh lâng tơợ tinh n’lơơng nhăn câl. Pazêng pr’loọng đong coh cam đhị chr’hoong công xay bhrợ bâc cơnh bh’rợ choh bhrợ crêê cơnh năc tơơm cam chặt vaih liêm, p’lêê cam ng’pêêh coh c’xêê 9, c’xêê 10 coh zập c’moo. Bâc pr’loong đong choh cam zập c’moo vêy đợ zên bơơn pay pa chô tơợ bơr pêê ha riêng ức đồng tươc k’tỷ đồng. Nâu đoo năc râu bhui har đoọng đhanuôr choh cam t’bhlâng choh t’bâc, ting pa dưr thu nhập, xay bhrợ liêm choom cr’noọ bh’rợ pa dưr tơơm cam âng chr’hoong Nam Đông. T’cooh Phan Gia Bảo, c’la zr’lụ choh cam Gia Bảo, chr’val Hương Xuân, chr’hoong Nam Đông xay moon: “Ooy râu đơ chr’năp âng cam Nam Đông năc đhanuôr lâng pazêng pr’loong đong choh cam đh’rưah pazum tếy zư lêy. Azi choh bhrợ crêê cơnh xa nay coh cam hữu cơ. Cam Nam Đông công năc vêy ta clặ tem đoọng g’đéch hàng g’lớc, hàng căh liêm lâng ting t’ngay căh tươc ooy manuyh đươi dua.”

Chr’hoong Nam  Đông xoọc vêy k’nặ 200 héc ta cam, bâc bhlâng năc coh apêê chr’val Hương Lộc, Hương Xuân, Hương Phú, Thượng Quảng… coh đêêc, lâh 100 ơy choom pêêh pay p’lêê. C’moo 2019, cam Nam Đông vêy Cục k’đhơợng lêy tr’béch g’lăng âng Bộ Khoa học lâng Công nghệ đoọng bha ar xay moon: Nhãn hiệu zazum. T’mêê đâu, chr’hoong Nam Đông pazum đh’rưah lâng Viện khoa học kỹ thuật nông nghiệp Bắc Trung bộ lâng Sở Khoa học lâng Công nghệ tỉnh Thừa Thiên Huế ơy bhrợ têng dự án: Bhrợ têng bh’rợ choh Cam Nam Đông  liêm choom cơnh xa nay bh’rợ VietGap. T’cooh Nguyễn Thái Hà, Chủ tịch Hội Nông dân chr’hoong Nam Đông xay moon, bâc apêê choh bhrợ cam ơy bhrợ têng zr’lụ choh bhrợ cam ga măc lâng nhăn ting pâh nhãn hiệu zazum cam Nam Đông đoọng vêy tem chêêc lêy zr’lụ choh bhrợ: “Coh ha y chroo, đoọng k’đhơợng lêy nhâm mâng râu chr’năp âng cam zazum công cơnh nhâm mâng tem chêêc zr’lụ choh bhrợ, Hội pazum lâng pazêng phòng chức năng k’đhơợng lêy, pa choom đhanuôr coh cr’chăl pa bhrợ têng, nhâm mâng đợ pr’loọng đong choh cam sạch liêm lâng vêy ta đoọng tem. Lâng pazêng hội viên choh m’bứi, năc ta đang moon pa choom apêê đoo ting pâh HTX, c’bhuh hợp tác đoọng choom bhrợ têng bh’rợ k’đhơợng lêy râu liêm choom công cơnh pa choom ooy bh’rợ choh liêm choom lâh mơ.”

Xoọc đâu, bâc vel đong coh prang k’tiêc k’ruung bhrợ têng nhâm mâng pazêng bh’rợ zâh cha groong pr’luh Covid-19 năc bh’rợ chở đơơng, lướt chô zr’năh k’đhap, crêê tươc ooy bh’rợ đơơng âng cam Nam Đông gluh ooy thị trường tỉnh n’lơơng pa câl. Lâng đhr’năng n’năc, chr’hoong Nam Đông ta đang moon bâc c’bhuh, cha năc manuyh pazum têy xay p’căh cam Nam Đông coh pazêng thông tin, mạng xã hội, youtube, zalo… đoọng ta mooi bơơn lêy lâng câl đoọng ha đhanuôr choh cam. Ngành Nông nghiệp chr’hoong công t’bhlâng pa choom đhanuôr choh cam ting cơnh xa nay VietGap, k’đhơợng lêy bh’rợ choh bhrợ tơợ bh’rợ bhrợ m’ma, zư lêy, bón phân, zâl cha groong pr’luh, pêêh p’lêê, zư đơc lâng pa câl. T’cooh Trần Quốc Phụng, Chủ tịch UBND chr’hoong Nam Đông xay moon: “Râu la lua, tơơm cam choh coh Nam Đông ơy vêy râu liêm choom ooy kinh tế bâc pa bhlâng. Tơơm cam công năc t’nơơm k’đhap coh bh’rợ zư lêy, zâl t’bil pr’luh, năc chr’hoong công zooi đhanuôr ooy bh’rợ choh, zư lêy ting cơnh bh’rợ VietGap. Azi công ơy bhrợ pa dưr nhãn hiệu zazum đoọng ha cam Nam Đông đoỌng đhanuôr mâng loom bhrợ t’bhưah đhăm choh, nhâm mâng cr’noọ bh’rợ pa dưr tơơm cam âng chr’hoong./.”

Cam Nam Đông – Khó khăn thị trường đầu ra

CTV Tiến Dũng

Tại huyện miền núi Nam Đông, tỉnh Thừa Thiên Huế, trong những năm qua, cây cam cho hiệu quả kinh tế vượt trội so với nhiều loại cây trồng khác như dứa, chuối, gấc…Từ hiệu quả của việc trồng cam, chính quyền địa phương tiếp tục hỗ trợ và khuyến khích người dân mở rộng diện tích, dán tem truy xuất nguồn gốc, nâng cao chất lượng, uy tín thương hiệu cam Nam Đông, tiến tới “Xây dựng mô hình sản xuất Cam Nam Đông đạt tiêu chuẩn VietGap”. Năm nay, cây cam được mùa, tuy nhiên do ảnh hưởng của dịch bệnh Covid-19, giá cam thấp hơn so với những năm trước, đầu ra hạn chế, khiến người trồng cam ở huyện Nam Đông gặp nhiều khó khăn.

Những ngày qua, người trồng cam ở huyện Nam Đông, tỉnh Thừa Thiên Huế tập trung thu hoạch vụ cam năm 2021. Năm nay, cam Nam Đông được mùa, quả to, ngọt nhưng khó khăn về đầu ra, giá xuống thấp so với năm trước. Ông Đặng Trợ, ở xã Thượng Quảng, huyện Nam Đông cho biết, mấy ngày nay, gia đình ông thu hoạch cam để đầy sân, vườn nhưng ít thương lái đến mua. Ảnh hưởng của dịch bệnh Covid-19, điều kiện đi lại khó khăn nên bà con không tìm được nơi tiêu thụ, giá cam thu mua tại vườn dao động từ 15-25 ngàn đồng/kg, thấp hơn từ 5 đến 10 ngàn đồng/kg so với những năm trước:“Cam Nam Đông tôi là người trồng có thâm niên rồi. Năm nay cam được mùa, quả nhiều nhưng do dịch bệnh nên thị trường khó tiêu thụ, xe cộ không được thông thương nên hàng hóa bán chậm, giá cả thấp. Nếu tình hình mà còn kéo dài như thế này nữa thì cam cũng không tiêu thụ được.”

Nhiều năm trở lại đây, cam Nam Đông được khách hàng trong và ngoài tỉnh tin cậy. Các hộ trồng cam trên địa bàn huyện đã áp dụng các kỹ thuật canh tác phù hợp nên cây sinh trưởng khỏe, cho năng suất cao, thu hoạch vào tháng 9, tháng 10 hàng năm. Nhiều hộ trồng cam mỗi năm có thu nhập từ vài trăm triệu đồng đến cả tỷ đồng. Đây là tín hiệu vui để người trồng cam tiếp tục mở rộng diện tích, góp phần tăng thu nhập, thực hiện hiệu quả kế hoạch phát triển cây cam của huyện Nam Đông. Ông Phan Gia Bảo, Chủ trang trại cam Gia bảo, xã Hương Xuân, huyện Nam Đông cho biết: “Về thương hiệu cam Nam Đông thì bà con và các hộ trồng cam cùng nhau chung tay bảo vệ. Chúng tôi sản xuất đúng theo quy trình trồng cam hữu cơ. Cam Nam Đông cũng sẽ được dán tem để tránh hàng giả, hàng nhái và ngày càng đi xa hơn đến người tiêu dùng.”

Huyện Nam Đông hiện có gần 200 héc ta cam, tập trung ở các xã Hương Lộc, Hương Xuân, Hương Phú, Thượng Quảng…, trong đó, hơn 100 héc ta đã cho thu hoạch. Năm 2019, cam Nam Đông được Cục sở hữu trí tuệ thuộc Bộ khoa học và công nghệ cấp giấy chứng nhận “Nhãn hiệu tập thể”. Mới đây, huyện Nam Đông phối hợp với Viện khoa học kỹ thuật nông nghiệp Bắc Trung bộ và Sở khoa học và Công nghệ tỉnh Thừa Thiên Huế triển khai Dự án: “Xây dựng mô hình sản xuất Cam Nam Đông đạt tiêu chuẩn VietGap”. Ông Nguyễn Thái Hà, Chủ tịch Hội Nông dân huyện Nam Đông cho biết, nhiều hội viên nông dân đã mạnh dạn đầu tư xây dựng các trang trại cam lớn và đăng ký tham gia nhãn hiệu tập thể cam Nam Đông để có tem truy xuất nguồn gốc:“Trong thời gian tới, để quản lý chặt chẽ nhãn hiệu tập thể cũng như đảm bảo tem truy xuất, Hội sẽ phối hợp với các phòng chức năng quản lý, hướng dẫn bà con trong quá trình sản xuất, đảm bảo những hộ trồng cam sạch và chất lượng sẽ được cấp tem. Đối với những hội viên trồng nhỏ lẻ, xen ghép thì vận động, hướng dẫn họ tham gia HTX, tổ hợp tác để có thể thực hiện quy trình quản lý chất lượng sản phẩm cũng như hướng dẫn quy trình kỹ thuật đảm bảo hơn.”

Hiện, nhiều địa phương trong cả nước đang thực hiện chặt chẽ các biện pháp phòng chống dịch Covid-19 nên phương tiện vận tải đi lại khó khăn, ảnh hưởng đến việc đưa cam Nam Đông ra các thị trường ngoài tỉnh tiêu thụ. Trước tình hình đó, huyện Nam Đông đã kêu gọi nhiều tổ chức, cá nhân chung tay quảng bá thương hiệu cam Nam Đông trên các trang thông tin, mạng xã hội youtube, facebook, zalo…để khách hàng tiếp cận và ủng hộ bà con trồng cam. Ngành Nông nghiệp huyện cũng tiếp tục hướng dẫn người trồng cam theo tiêu chuẩn VietGap, quản lý chặt chẽ qui trình sản xuất từ khâu sản xuất giống, chăm sóc, bón phân, phòng trừ sâu bệnh, thu hoạch, bảo quản và tiêu thụ sản phẩm. Ông Trần Quốc Phụng, Chủ tịch UBND huyện Nam Đông cho biết:“Thực tế, cây cam trồng ở Nam Đông đã có hiệu quả kinh tế rất cao. Cây cam cũng là loại cây khá khó trong việc chăm sóc, xử lý sâu bệnh nên huyện cũng hỗ trợ bà con về kỹ thuật trồng, chăm sóc theo quy trình VietGap. Chúng tôi cũng đã xây dựng nhãn hiệu tập thể cho cam Nam Đông để bà con tin tưởng mở rộng diện tích, đảm bảo kế hoạch phát triển cây cam của huyện/.”