A moó H’Son Lao ặt đhị chr’al Ea Wer, chr’hoong Buôn Đôn, tỉnh Đắc Lắc bơơn k’diic ơy 12 c’moo lâng n’niên 4 p’nong coon. Pr’ặt tr’mông pr’loọng đong a moó nắc za nươr tợơ bhrợ têng ha rêê lâng bhrợ thuê đoọng ha pêê. Pr’ặt tr’mông căh tệêm ngăn, ta bhuch cha prang c’moo tu cơnh đếêc zên 4 p’nong ca coon lưch oom ooch. A moó H’Son Lao đoọng năl: “Pr’lọong đong lưm k’đhap k’ra nắcỉch’na đh’năh âng pr’loọng đong cung căh rau vêy yêm, hau rau vêy nắc cha rau đếêc. Mắm bhooh cung hắt vêy, ta bhuch zập rau. Ch’na cha căh zập chất nắc zập đoo p’niên zêng oom ooch.”

Xọoc đâu, đhị apêê vel đong k’đhap zr’năh đhị zr’lụ Tây Nguyên, đhr’năng p’niên oom ooch cơnh ca coon âng a moó H’Son Lao dzợ bấc. Zập g’luh cha cha âng bấc pr’loọng đong nắc căh zập chất dinh dưỡng. Nâu đoo nắc rau tu bhrợ vaih đh’reh cr’ay, oom ooch dưr vaih đhị apêê p’niên k’tứi. Bác sỹ Trần Thị Thuý Minh, Trưởng khoa Nhi Tổng hợp, Bệnh viện Đa khoa zr’lụ Tây Nguyên đoọng năl: “Ting cơnh pa chăp cha mệêt lêy đhị đăn đâu coh zr’lụ Tây Nguyên đăh đợ p’niên oom ooch nắc tợơ 30-40% coh zr’lụ vel bhươl. Lâh mơ tu a chắc apêê k’tứi nắc bấc p’niên căh zập chất Protein, pa bhlầng nắc p’niên k’tứi. Rau đâu dưr vaih coh pr’loọng đong lưm k’đhap đha rựt, p’niên căh zập chất dinh dưỡng. Đăh lơơng, coh đhr’năng băn cacoon nắc apêê caconh ca căn đoọng cha căh crêê cơnh, bhrợ ha p’niên căh choom pậ banh liêm. Nắc rau tu đơ bhlầng bhrợ vaih đhr’năng p’niên oom ooch.”

Đhị apêê vel bhươl đhanuôr acoon coh zr’lụ Tây Bắc, đhr’năng p’niên oom ooch cung bấc bhlầng. Mèo Vạc nắc muy coh pazêng chr’hoong đha rựt âng tỉnh Hà Giang vêy đợ p’niên oom ooch bấc bhlầng coh zr’lụ. Bấc chr’val coh vel đong chr’hoong Mèo Vạc, đợ p’niên dứp 5 c’moo oom ooch ting đợ clợơng pay tợơ 20-23%; oom ooch ting đợ pậ dal pay 40-45%. Ting cơnh a moó Đặng Thị Quẩy, cán bộ k’đhợơng lêy c’rơ tr’mông lâng dinh dưỡng, Trạm Y tế chr’val Tát Ngà, chr’hoong Mèo Vạc, dưr vaih p’niên oom ooch k’tứi tu căh zập chr’na cha, cha căh zập bửa, p’niên lơi toh ca căn đâh, ch’na căh zập dinh dưỡng, n’niên bấc ca coon,… a moó Đặng Thị Quẩy đoọng năl, Trạm Y tế Tát Ngà ta luôn xay moon, t’pâh aconh căn pa ghit lâh mơ tước k’rang lêy acoon a đhi, pa bhlầng nắc pa liêm zập g’luh cha cha, đươi tợơ đếêc nắc đợ p’niên oom ooch coh zr’lụ nắc ơy xiêr dứp 20%. “Zập c’xêê, Trạm y tế chr’val ta luôn xay moon đoọng ha pêê pa căn năl lâng ra pặ p’niên ting cơnh biểu đồ âng Viện dinh dưỡng, zooi apêê ca căn năl ghit đhr’năng âng p’niên dưr pậ cơnh ooy. Ha dang ca coon căh zập chất nắc đâh pa xoọng. Pa  bhlầng nắc xay moon đoọng ha pêê ca căn năl rau chr’năp âng dinh dưỡng căh muy zooi đoọng ha p’nniên dưr pậ c’rơ liêm nắc dzợ pa xiêr đhr’năng cr’ay jeh. Zập c’moo Trạm lướt t’pâh, k’dua apêê ca căn đơơng ca coon lướt tiêm phòng, k’chệêt mreh coh luônh, âm vitamin A đoọng ha p’niên 6 c’xêê lâng 12 c’xêê zập zêng.”

Bhrợ têng xa nay bh’rợ dinh dưỡng k’tiếc k’ruung bơơn Chính phủ pa căh tợơ c’moo 2001, prang k’tiếc k’ruung nắc ơy moon pa căh zập c’moo xiêr 1,5%. Cr’chăl hay, apêê bộ ngành, vel đong ơy pa zay pa xiêr đợ p’niên oom ooch pa tệêt lâng pa dưr kinh tế, xã hội ơy n’leh rau liêm choom. Đhơ cơnh đếêc, đợ p’niên oom ooch dứp 5 c’moo âng k’tiếc k’ruung hêê moọt c’moo 2020 nắc dzợ ặt đhị đhr’năng dal lâh 12%. Đọong pa liêm đhr’năng nâu, pa chăp xợơng nắc lêy vêy rau k’rong bhrợ têng bhlưa apêê ngành, ta bhưah apêê bh’rợ k’đhơợng bhrợ đhị apêê vel đong k’đhap k’ra, pa bhlầng nắc zr’lụ đhanuôr acoon coh lâng dading ca coong, g’đech k’rong bhrợ ta bhưah, bhrợ bấc ooy đoọng vêy đơơng chô bh’nơơn tanih liêm./.

Phòng chống suy dinh dưỡng trẻ em

vùng đồng bào dân tộc thiểu số còn nhiều khó khăn

                                                                                VOV4

Thời gian qua, Chính phủ và các bộ, ngành đã có nhiều chương trình, dự án phòng, chống suy dinh dưỡng trẻ em và đã đạt được những kết quả đáng kể. Tuy nhiên hiện nay, tỷ lệ trẻ em suy dinh dưỡng vùng đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS) và miền núi vẫn chiếm tỉ lệ cao so với trung bình cả nước.   

Chị H’Son Lao ở xã Ea Wer, huyện Buôn Đôn, tỉnh Đắc Lắc lấy chồng được 12 năm và sinh được 4 người con. Kinh tế gia đình chị chủ yếu dựa vào làm nương rẫy và làm thuê trong vùng. Kinh tế không ổn định, thiếu ăn quanh năm nên 4 người con của chị đều bị suy dinh dưỡng. Chị H’Son Lao cho biết: “Gia đình khó khăn nên bữa cơm gia đình rất đơn giản, có chi ăn nấy. Gia vị mắm, muối cũng hiếm có được, thiếu thốn đủ thứ. Ăn không đủ chất nên đứa nào cũng gầy gò ốm yếu.”

Hiện, tại các buôn, làng khó khăn ở khu vực Tây Nguyên, tình trạng trẻ em suy dinh dưỡng thấp còi như gia đình chị H’Son Lao còn nhiều. Các bữa ăn của nhiều gia đình nghèo không đảm bảo về cả chất lẫn khẩu phẩn ăn. Đây chính là nguyên nhân của nhiều loại bệnh tật, suy dinh dưỡng xảy ra ở trẻ em. Bác sỹ Trần Thị Thúy Minh, Trưởng khoa Nhi Tổng hợp, Bệnh viện Đa khoa khu vực Tây Nguyên cho biết: “Theo nghiên cứu gần đây ở vùng Tây Nguyên về tỷ lệ suy dinh dưỡng trong cộng đồng chiếm từ 30 đến 40%. Ngoài nguyên nhân về cơ địa thì đa phần các em bị thiếu chất Protein, nhất là ở trẻ em. Điều này xảy ra trong các gia đình điều kiện kinh tế khó khăn, trẻ em ăn không đủ chất dinh dưỡng. Phần khác, trong cách nuôi dạy con cái, cha mẹ nuôi sai cách, kiến cho trẻ em bị thiếu các dưỡng chất cần thiết trong quá trình phát triển của trẻ. Đó là những nguyên nhân phổ biến dẫn đến trẻ suy dinh dưỡng.”

Tại các bản vùng đồng bào DTTS khu vực Tây Bắc, tình trạng trẻ suy dinh dưỡng cũng rất phổ biến. Mèo Vạc là một trong những huyện nghèo của   tỉnh Hà Giang có tỷ lệ trẻ suy dinh dưỡng cao trong vùng. Nhiều xã trên địa bàn huyện Mèo Vạc, tỷ lệ trẻ em dưới 5 tuổi suy dinh dưỡng theo cân nặng chiếm từ 20-23%; suy dinh dưỡng theo chiều cao chiếm 40-45%. Theo chị Đặng Thị Quẩy, cán bộ chuyên trách Sức khỏe sinh sản và dinh dưỡng, Trạm Y tế xã Tát Ngà, huyện Mèo Vạc, nguyên nhân trẻ thấp, còi do thiếu ăn, ăn không đủ bữa, trẻ bị cai sữa sớm, khẩu phần ăn không đa dạng, sinh nhiều, sinh dày con... chị Đặng Thị Quẩy cho biết, Trạm Y tế Tát Ngà thương xuyên tuyên truyền, vận động cha mẹ chú trọng hơn đến chăm sóc con cái, nhất là cải thiện bữa ăn đủ chất, nhờ đó tỷ lệ trẻ suy dinh dưỡng trong vùng đã giảm dưới 20%: “Hàng tháng, Trạm Y tế xã thường xuyên tư vấn cho các mẹ nhận biết và phân loại trẻ theo biểu đồ của Viện dinh dưỡng, giúp các mẹ nắm tình hình con trẻ phát triển như thế nào. Nếu con bị thiếu chất sớm bù đắp, cải thiện khẩu phần ăn cho trẻ. Đặc biệt, tuyên truyền cho các mẹ hiểu được tầm quan trọng của dinh dưỡng không chỉ giúp trẻ phát triển khỏe mạnh, duy trì nòi giống tốt mà còn giảm thiểu được các loại bệnh tật. Hằng năm, Trạm đi vận động các mẹ đưa con đến tiêm phòng, tẩy giun, nhỏ vitamin A cho trẻ 6 tháng và 12 tháng tuổi đều đặn.”

Thực hiện Chiến lược phát triển dinh dưỡng Quốc gia được Chính phủ ban hành từ năm 2001, cả nước đặt mục tiêu mỗi năm giảm 1,5%. Thời gian qua, các bộ ngành, địa phương đã nỗ lực phấn đấu hạ thấp tỷ lệ trẻ suy dinh dưỡng gắn với mục tiêu phát triển kinh tế, xã hội đạt được tín hiệu khả quan. Tuy nhiên, tỷ lệ suy dinh dưỡng thể thấp còi và tỷ lệ suy dinh dưỡng thể nhẹ cân ở trẻ em dưới 5 tuổi của nước ta vào năm 2020 vẫn còn ở mức hơn 12%. Để cải thiện tình trạng này, thiết nghĩ cần phải có sự đầu tư liên ngành, mở rộng các mức can thiệp tại các địa phương khó khăn, nhất là vùng đồng bào DTTS và miền núi, tránh đầu tư dàn trải để mang lại hiệu quả thiết thực. /.

Ảnh:baodantoc.vn