Coh pazêng g’luh đhí boo, tuh bhlong, hr’lang hr’câh k’tiêc ta luôn dưr vaih coh c’xêê 9 lâng 10 bêl đêêc ahay, bhrợ bil hư ngân ooy manuyh lâng cr’van coh zr’lụ miền Trung. Bhrợ têng cơnh ooy đoọng đhanuôr ăt mamông liêm crêê, doọ crêê râu căh liêm crêê âng pleng k’tiêc pa hư năc xa nay xay moon đhị bh’rợ prá xay: Đong xang zâl cha groong đhí boo tuh bhlong, hr’lang hr’câh k’tiêc năc Viện Kiến trúc, Hội Kiến trúc sư Việt Nam t’mêê bhrợ têng đhị thành phố Hội An, tỉnh Quảng Nam.

Đhị bh’rợ prá xay, pazêng apêê chuyên gia, apêê bhrợ bh’rợ pa chăp ch’mêệt lêy, apêê k’đhơợng lêy xay moon đợ bh’rợ tr’nêng, kinh nghiệm, đhr’năng đong xang ooy bh’rợ zâl cha groong đhí boo tuh bhlong, hr’lang hr’câh k’tiêc liêm choom cơnh: Zr’lụ đhanuôr ăt mamông z’lâh tuh, đong g’đech tuh, đong zâl đhí k’rơ… Muy râu xa nay vêy apêê đại biểu k’rang prá xay năc bhrợ têng cơnh ooy đong choom g’đéch đhr’năng hr’lang hr’câh k’tiêc, tuh pr’hơợc? Giáo sư, Tiến sĩ- Kiến trúc sư Nguyễn Quốc Thông xay moon, năc ch’mêệt lêy đhr’nanưg zâl cha groong đoọng ăt mamông đh’rưah lâng đhí boo, tuh bhlong. Lâng đhí k’rơ, tuh năc choom ăt mamông liêm crêê đươi vêy đợ bh’rợ bhrợ têng công trình, lâng tuh pr’hơợc, hr’lang hr’câh k’tiêc, bh’rợ liêm choom bhlâng năc g’đéch. Ting cơnh t’cooh Nguyễn Quốc Thông, đoọng choom xay bhrợ bh’rợ n’nâu năc xay moon liêm choom bhlâng đhr’năng âng k’tiêc lâng xay moon xa nay pa rơợt đơơh bhlâng: “Pazêng apêê bhrợ bh’rợ khoa học năc ch’mêệt lêy ghít, bhrợ bản đồ sữ liệu ooy zr’lụ vêy đhr’năng hr’lang hr’câh, ahêê năc xay moon pa rơợt. Ba bi cơnh, đhanuôr lâh ơy bhrợ đong coh m’pâng da ding vêy đhr’năng hr’lang hr’câh, vêy cơnh bêl ahay năc doọ, nâu cơy năc vaih đhr’năng hr’lang hr’câh k’rơ bhlâng năc ng’p’too moon lâng năc ng’zup zooi đoọng ha đhanuôr đoọng tơơi ooy lơơng. Năc đhiệp muy bh’rợ bha lâng năc ng’năl ghit đhr’năng hr’lang hr’câh”.

Phó Giáo sư- Tiến sĩ- Kiến trúc sư Lưu Đức Cường, Viện Trưởng Viện Quy hoạch Đô thị lâng bhươl cr’noon k’tiêc k’ruung – Bộ Xây dựng xay moon, quy hoạch xây dựng năc bh’rợ chr’năp pa bhlâng, ting pa xiêr râu căh liêm crêê âng đhí boo, tuh bhlong bhrợ t’vaih. Tơợ đanh ahây, pazêng xa nay xay moon ooy quy hoạch xây dựng năc lứch ơy xay moon pa rơợt, năc bh’rợ quy hoạch zâl cha groong tuh pr’hơợc lâng hr’lang hr’câh k’tiêc coh miền Trung căh ơy vêy ta xay bhrợ liêm choom. Tu cơnh đêêc, chính quyền vel đong, cơ quan k’đhơợng xay nhà nước, đợ manuyh bhrợ têng bh’rợ quy hoạch, kiến trúc năc k’rang lâh mơ ooy xa nay bh’rợ n’nâu. Ting cơnh t’cooh Lưu Đức Cường, lâng zr’lụ buôn vaih tuh pr’hơợc, hr’lang hr’câh k’tiêc, năc ng’ch’mêệt lêy, xay moon zr’lụ vêy đhr’nanưg vaih râu căh liêm crêê đoọng đơơh ng’moon pa rơợt lâng bhrợ têng zr’lụ ăt mamông t’mêê liêm crêê ha đhanuôr./.

Tìm giải pháp kiến trúc ứng phó với sạt lở đất

Những trận bão, lũ, sạt lở đất liên tiếp xảy ra trong tháng 9 và 10 vừa qua, gây thiệt hại nặng nề về người và tài sản tại khu vực miền Trung. Làm sao để người dân sống an toàn, tránh được thảm họa thiên tai là vấn đề được đặt ra tại Hội thảo “Kiến trúc ứng phó với thiên tai” do Viện Kiến Trúc, Hội Kiến trúc sư Việt Nam vừa tổ chức tại thành phố Hội An, tỉnh Quảng Nam.

Tại hội thảo, các chuyên gia, nhà nghiên cứu, nhà quản lý chia sẻ những giải pháp, kinh nghiệm, mô hình về phòng tránh thiên tai an toàn như: khu dân cư vượt lũ, nhà tránh lũ, nhà chống bão… Một vấn đề được các đại biểu quan tâm là làm sao tránh được thảm họa rủi ro thiên tai do sạt lở đất, lũ quét?. Giáo  sư - Tiến sỹ - Kiến trúc sư Nguyễn Quốc Thông cho rằng, cần xem xét khả năng phòng chống để sống chung với thiên tai. Đối với bão, lũ có thể sống chung an toàn nhờ các giải pháp xây dựng công trình, riêng với lũ quét, sạt lở đất, giải pháp thông minh là phải né tránh, di chuyển ra khỏi khu vực sạt lở đến khu tái định cư an toàn. Theo ông Nguyễn Quốc Thông, để làm được điều này cần đánh giá chính xác chi tiết bản đồ hiện trạng sạt lở đất và đưa ra cảnh báo sớm:“Các nhà khoa học phải tính toán, lập bản đồ dữ liệu về vùng nguy cơ, mình dứt khoát phải khuyến cáo. Thí dụ, bà con đã trót làm nhà ở vùng sườn đồi rơi vào nguy cơ, có thể ngày xưa thì không, bây giờ rơi vào địa điểm có nguy cơ cao thì phải khuyến cáo và tìm cách hỗ trợ cho bà con để di chuyển đi. Chỉ có giải pháp duy nhất là phải biết rõ nguy cơ sạt lở.”

Phó Giáo sư - Tiến sĩ - Kiến trúc sư Lưu Đức Cường, Viện Trưởng Viện Quy hoạch Đô thị và Nông thôn Quốc gia - Bộ Xây dựng cho rằng, quy hoạch xây dựng là công tác rất quan trọng, góp phần hạn chế rủi ro thiên tai. Lâu nay, các quy định, quy chuẩn về quy hoạch xây dựng đều được khuyến cáo cụ thể, nhưng việc quy hoạch phòng tránh lũ quét và sạt lở đất ở miền Trung chưa được quan tâm đúng mức. Vì vậy, chính quyền địa phương, cơ quan quản lý nhà nước, những người làm công tác quy hoạch, kiến trúc cần quan tâm vấn đề này. Theo ông Lưu Đức Cường, đối với vùng thường xảy ra lũ quét, sạt lở đất, cần phải điều tra, đánh giá và xác định vùng khả năng xảy ra rủi ro để đưa ra cảnh báo sớm và xây dựng các điểm dân cư mới an toàn./.