Đhị p’răng rơợng cơnh đía óih coh apêê t’ngay tơơp ch’noọng truih k’tiêc đha rưt miền Trung, coh chr’val Tây Giang, chr’hoong Tây Sơn, tỉnh Bình Định, muy bơr pr’zơc p’niên tươc băt hương, bhrợ pa liêm pa pan bha nuôih a bhươp Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc, ca conh âng Chủ tịch Hồ Chí Minh. Nâu đoo năc c’kir lịch sử câp k’tiêc k’ruung, đhị coon conh bơơn tr’lum g’luh x’ría, đoọng tơợ đêêc Nguyễn Tất Thành bh’dzang moot ooy bh’rợ lươt chơơc c’lâng trông dâc đha nuôr, trông dâc k’tiêc k’ruung. N’đhơ ăt căh mơ đanh  n’đhang đhăm k’tiêc lâng acoon ma nưih coh đâu âi đơc đoọng bâc râu căh choom ha vil coh loom luônh âng Ava. Xang bêl băt hương hay  tươc Ava Hồ, a moó Tài Châu Như Hiền, coh chr’hoong Tây Sơn, tỉnh Bình Định xay moon:“C’moo đâu hơnh deh 130 c’moo t’ngay n’niên âng Chủ tịch Hồ Chí Minh năc pr’châc p’niên zi kiêng pa chăp tươc, hay tươc c’rơ g’lêêh âng Ava âi đơc đoọng ha zi lâng tươc đâu băt hương chăp hay Ava, pa căh loom chăp hơnh Ava. Acu công xơợng bhui har lâng hâng hơnh bêl a cu bơơn n’niên lâng dưr pậ đhị đhăm k’tiêc Tây Sơn, Bình Định lâng p’ghit lâh mơ năc đhăm k’tiêc đhị huyện Đường Bình Khê, đhị a bhươp Nguyễn Sinh Sắc âi ting ma mông lâng bhrợ bhiêc.”

T’ngay 1/7/1909, a bhươp Nguyễn Sinh Sắc bơơn k’đươi bhrợ Tri huyện Bình Khê. Cr’chăl bhrợ năc lâh 6 c’xêê ( tơợ c’xêê 7/1909 tươc c’xêê 1/1910) n’đhang a đoo âi đơc đoọng ha đha nuôr coh đâu muy pr’dưr pr’dzoọng âng muy cha năc quan liêm ta nih, chăp kiêng k’tiêc k’ruung, ca er dha nuôr. T’cooh ta luôn dzoọng n’đăh đha nuôr, ta nơc đha nuôr đha rưt, chơơc lêy ng’cơnh choom zooi đoọng ha ngai chăp kiêng k’tiêc k’ruung tu cơnh đêêc apêê c’bhuh địa chủ dzơơng lêy lâng triều đình rơơt lêy.

C’xêê 01/1910 a bhươp crêê ta tơơng moon “ lạm quyền” cr’đơơng tươc râu chêêt bil âng muy điền chủ lâng crêê triều đình Huế k’đươi chô ooy kinh p’tộ bh’rợ. Xang n’năc, a bhướp moot ooy Nam ma mông lâng bh’rợ pa câl z’nươu lâng dạy học xang năc căh ma mông đhị Cao Lãnh, Đồng Tháp.

Tỉnh Bình Định âi quyết định k’rong bhrợ pa dưr Zr’lụ hay chơớ Nguyễn Sinh Sắc đhị c’kir Huyện đường Bình Khê. Bh’rợ n’nâu pa lưih t’ngay 23/5/2015, đhị đhăm k’tiêc c’kir lịch sử Huyện đường Bình Khê a hay – đhị a bhướp Nguyễn Sinh Sắc âi ting ma mông lâng bhrợ bhiêc. T’cooh Châu Kinh Tú, Giám đoóc Bảo tang Quảng Trung, đơn vị k’đhơợng zư lêy c’kir đoọng năl: Zr’lụ hay chơớ Nguyễn Sinh Sắc bơơn Bộ Văn hóa Thể thao lâng Du lịch ra pă vaih C’kir lịch sử văn hóa cấp k’tiêc k’ruung t’ngay 5/3/2018:“Zâp c’moo a zi công pa zum lâng Phòng Giáo dục chr’hoong xay bhrợ đoọng ha pêê trường coh vel đong bhrợ têng apêê bh’rợ ngoại khóa đoọng p’too moon lịch sử vel đong ha pêê a đhi học sinh. Pa đhang cơnh Hội thi tr’truih ooy Ava Hồ căh cậ ha học sinh ting la lêy, chơớc lêy lịch sử xang năc chiếu phim tư liệu lâng xau moon đoọng ha pêê a đhi học sinh ooy a bhươp Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc, chr’năp âng c’kir lịch sử n’nâu.”

Zâp c’moo, moot ra diu t’ngay 1 tết Nguyên đán, t’ngay n’niên âng Ava, bh’cộ chr’hoong Tây Sơn, chr’val Tây Giang đh’rưah lâng đha nuôr coh zr’lụ âi tươc băt hương, đơc pô đhị zr’lụ chơớ hay Nguyễn Sinh Sắc, pa căh loom chăp hơnh, hay tươc c’rơ g’lêêh âng a bhướp Phó Bảng – ca conh Chủ tịch Hồ Chí Minh. Pa bhlâng năc, moot t’ngay 27/10 âm lịch zâp c’moo, Sở Văn hóa lâng Thể thao tỉnh Bình Định pa zum lâng chr’hoong Tây Sơn bhrợ bhiêc bhan giỗ ting đhr’niêng cơnh lâng ting pâh âng bh’cộ tỉnh, chr’hoong lâng đha nuôr vel đong. T’cooh Huỳnh Hồ Hoài Nam, Phó Bí thư Huyện ủy Tây Sơn, tỉnh Bình Định đoọng năl:“ Nâu đoo năc 1 c’kir n’jưah vêy chr’năp lịch sử ga măc chr’năp, n’jưah năc bh’rợ đoọng bhrợ pa dưr du lịch. Huyện công ta luôn k’rang tươc k’rong bhrợ, xay pa căh. Pa tươc nâu câi ting a cu bh’rợ xay pa căh âng bh’rợ n’nâu công căh âi mă mơ cr’noọ. Công dzợ bâc c’bhuh t’mooi chô ooy đâu vêy ha dợ bơơn năl ca conh Ava Hồ âi ting bhrợ quan Tri huyện coh chr’hoong Tây Sơn, l’lăm a hay năc chr’hoong Bình Khê.”

Tước nâu câi, năc muy đhăm k’tiêc Bình Định vêy tượng đài “ Coon – Conh” năc “Nguyễn Sinh Sắc – Nguyễn Sinh Cung” đơc đhị Quảng trường Trung tâm thành phố Quy Nhơn. Nâu đoo năc đhị chr’năp đoọng zâp bêl vêy t’ngay ga măc chr’năp âng k’tiêc k’ruung, zâp câp chính quyền lâng đha nuôr tươc băt hương, đơc pô, pa căh loom chăp hơnh lâng râu hâng hơnh cơnh lâng Ava Hồ,  ma nưih bh’cộ chăp hơnh âng k’tiêc k’ruung./.

Thăm nơi Bác Hồ gặp phụ thân lần cuối

                                                                 PV Thành Long

 Khi cụ Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc, thân sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh làm quan Tri huyện Bình Khê (tỉnh Bình Định), thì chàng trai Nguyễn Tất Thành rời Huế vào Nam, đến thăm cha. Cụ Nguyễn Sinh Sắc đã hỏi “Con đến đây làm gì?” Nguyễn Tất Thành thưa lại “Con đến đây tìm cha”. Nghe vậy, cụ Sắc nói với con: - “Nước mất không lo đi tìm, tìm cha phỏng có ích gì?”. Câu nói của cha đã thôi thúc chàng trai Nguyễn Tất Thành ra đi tìm đường cứu nước. Huyện đường Bình Khê ngày xưa, nay trở thành địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống yêu nước, tinh thần cách mạng cho thế hệ trẻ.

Cái nắng như đổ lửa, tại xã Tây Giang, huyện Tây Sơn, tỉnh Bình Định, một số bạn trẻ đến thắp hương tại khu tưởng niệm cụ Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc, thân sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh. Đây là di tích lịch sử cấp Quốc gia, nơi cha con Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc có những ngày sum họp trước khi diễn ra cảnh chia tay lịch sử, để rồi Nguyễn Tất Thành bước vào cuộc hành trình vạn dặm ra đi tìm đường cứu nước. Sau khi thắp nén hương tưởng nhớ Bác Hồ, chị Tài Châu Như Hiền, ở huyện Tây Sơn, tỉnh Bình Định bày tỏ:"Năm nay kỷ niệm 130 năm ngày sinh của Chủ tịch Hồ Chí Minh thì thanh niên chúng em muốn hướng đến, tưởng nhớ công ơn Bác đã để lại cho chúng ta và đến nơi này dâng lên Bác nén hương để tỏ lòng thành của mình. Em cũng cảm thấy rất tự hào khi mình được sinh ra và lớn lên trên mảnh đất Tây Sơn, Bình Định và cụ thể hơn đó là mảnh đất tại huyện Đường Bình Khê, nơi cụ Nguyễn Sinh Sắc đã từng sống và làm việc."

Ngày 1/7/1909, cụ Nguyễn Sinh Sắc được bổ nhiệm làm Tri huyện Bình Khê. Làm quan ở đây hơn 6 tháng (từ tháng 7/1909 đến tháng 01/1910) nhưng ông đã để lại trong lòng người dân địa phương hình ảnh một vị quan thanh liêm, đức độ, yêu nước, thương dân. Ông luôn đứng về phía nhân dân, bênh vực người nghèo, tìm cách giúp đỡ những người yêu nước nên bị bọn địa chủ căm ghét và triều đình nghi ngờ. Tháng 01/1910 cụ bị vu tội "lạm quyền" dẫn đến cái chết của một điền chủ và bị triều đình Huế triệu về kinh bãi chức. Sau đó, cụ vào Nam sống bằng nghề bốc thuốc và dạy học rồi qua đời tại Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp.
Tỉnh Bình Định đã đầu tư xây dựng Khu tưởng niệm Nguyễn Sinh Sắc tại di tích Huyện đường Bình Khê. Công trình  khánh thành ngày 23/5/2015, trên chính nền di tích lịch sử Huyện đường Bình Khê xưa- nơi cụ Nguyễn Sinh Sắc đã từng sống và làm việc. Ông Châu Kinh Tú, Giám đốc Bảo tàng Quang Trung, đơn vị quản lý di tích này cho biết, Khu tưởng niệm Nguyễn Sinh Sắc được Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch xếp hạng thành Di tích lịch sử văn hóa cấp Quốc gia ngày 5/3/2018: "Hàng năm chúng tôi cũng phối hợp với Phòng Giáo dục huyện triển khai cho các trường trên địa bàn tổ chức các hoạt động ngoại khóa để giáo dục lịch sử địa phương cho các em học sinh. Ví dụ như Hội thi kể chuyện về Bác Hồ hoặc cho học sinh tham quan, tìm hiểu lịch sử rồi chiếu phim tư liệu và giải đáp cho các em học sinh về cụ Phó Bảng Nguyễn Sinh Sắc, ý nghĩa của di tích lịch sử này."
Hàng năm, vào ngày Mùng 1 Tết Nguyên đán, ngày sinh nhật Bác, lãnh đạo huyện Tây Sơn, xã Tây Giang cùng nhân dân trong khu vực đến viếng hương tại Khu tưởng niệm Nguyễn Sinh Sắc, bày tỏ lòng thành kính, cụ thân sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh. Đặc biệt, vào ngày 27/10 Âm lịch hằng năm, Sở Văn hóa và Thể thao tỉnh Bình Định phối hợp với huyện Tây Sơn tổ chức lễ giỗ theo nghi thức truyền thống với sự tham dự của lãnh đạo tỉnh, huyện và người dân địa phương. Ông Huỳnh Hồ Hoài Nam, Phó Bí thư Huyện ủy Tây Sơn, tỉnh Bình Định cho biết: "Đây là 1 di tích vừa có ý nghĩa lịch sử to lớn, vừa là công trình để phục vụ du lịch. Huyện cũng thường xuyên quan tâm đầu tư, nâng cấp rồi quảng bá. Cho đến nay theo tôi việc quảng bá của công trình này cũng chưa đạt được yêu cầu, mong muốn. Vẫn còn rất nhiều đoàn khách khi về đây mới phát hiện ra là cha Bác Hồ đã từng làm quan Tri huyện ở huyện Tây Sơn, trước kia là huyện Bình Khê."

Đến nay, mảnh đất Bình Định là địa phương duy nhất có tượng đài “Cha-Con” là “Nguyễn Sinh Sắc- Nguyễn Sinh Cung” đặt trang trọng tại Quảng trường trung tâm thành phố Quy Nhơn. Đây cũng là địa chỉ đỏ để mỗi dịp lễ quan trọng của đất nước, các cấp chính quyền và nhân dân đến dâng hương, dâng hoa, tỏ lòng thành kính,tri ân công lao to lớn của Bác Hồ./.