Vel gốm Vĩnh Hồng t’ngay lứch hân noo c’loọt c’lâng chô moót ooy vel đông nắc ting xơợng nặ âng k’tiếc ta bóh bhrợ tơợ lò gốm xoọc bhrông óih. Cóh tang đông, đợ pr’đươi gốm, sứ, p’ngan đhia, zợ, bấc râu ra pặ đợc bấc ơl.

Apêê t’coóh t’ha moon: Bh’rợ gốm âng vel đông ơy váih tơợ thế kỷ 18, ting dzung đợ apêê thợ bhrợ têng tơợ zr’lụ Gia Lâm-Hà Nội chô ặt cóh đâu. Hân đhơ cắh vêy đenh đắh lịch sử cơnh zâp vel bhươl gốm chr’nắp lơơng cơnh Bát Tràng-Hà Nội, Hương Canh-Vĩnh Phúc, Chu Đậu-Hải Dương... hân đhơ cơnh đêếc, đợ pr’đươi gốm Vĩnh Hồng vêy âng đơơng mưy râu chr’nắp lalay tu đợ cơnh bhrợ pa chăm liêm nhâm, dzợ zư bhrợ cơnh bhiệc bhrợ gốm lâng óih. Anoo Nguyễn Xuân Thống, c’la mưy đông bhrợ têng gốm ty chr’nắp cóh Vĩnh Hồng đoọng năl: “Boọng óih nâu zêệ bhrợ bấc râu pr’đươi, cơnh mưy đhị boọng nâi âng zi choom bhrợ mơ k’ha riêng bêệ pr’đươi. Zêệ bhrợ lâng óih nắc pr’đươi nhâm mâng tu cóh boọng ta luôn ủ nhiệt, ha dợ zên pa glúh đươi doọ bấc ting lêy lâng boọng ga. Boọng ga cắh choom bóh bhrợ bấc pr’đươi ga mắc, zâp boọng ga nắc choom lêy bhrợ mơ 2, 3 zệt pr’đươi, hân đhơ cơnh đêếc lâng boọng đươi lâng óih nắc bhrợ bấc pr’đươi chr’nắp ga mắc, zên pa câl doọ lấh dal lâng manứih đươi dua.”

Ting cơnh nghệ nhân Nguyễn Đình Cầu, gốm cóh đâu bơơn bhrợ toong t’ngay hi dưm lâng nhiệt độ mơ 1200-1300 độ C, ha dợ bấc vel đông ty chr’nắp lalay cóh zr’lụ đhanuôr đồng bằng Bắc Bộ nắc lêy bhrợ cóh nhiệt độ 800 độ C. pr’đươi nâu bêl xang bhrợ nắc nhâm mâng, cơợng, doọ buôn cr’đoóh lâng pr’chăm pr’hoọm đoọ choom bil tu ơy boọc bhrợ trực tiếp ooy pr’đươi bh’rợ nâu, cắh vêy xrặ bhrợ t’tưn. Đoọng bhrợ t’váih đợ pr’đươi gốm liêm nhâm, chr’nắp lấh mơ nắc bhiệc bhrợ khuôn. Ha dang bhrợ khuôn cắh liêm tíh cắh cậ đác xúah cắh liêm crêê nắc bêl t’moót bóh bhrợ buôn cr’đoóh hư. Nghệ nhân Nguyễn Đình Cầu moon: “Bhiệc bhrợ khuôn nắc đoo bh’rợ tr’nơợp lâng chr’nắp, ha dang kiêng pr’đươi bh’rợ liêm nhâm nắc tu manứih bhrợ khuôn lâng bhrợ pr’chăm ha cơnh, ơy bhrợ liêm nắc vêy choom bhrợ t’váih liêm. râu 2 nắc bhrợ mưy khuôn lêy liêm nhâm, vêy choom dziếu pa glúh đác, ha dang cắh tíh liêm nắc bhrợ cắh liêm, bhrợ liêm chr’năp cơnh cr’noọ bh’rợ âng vel gốm Vĩnh Hồng.”

L’lăm ahay, prang vel Vĩnh Hồng zêng bhrợ gốm, hân đhơ cơnh đêếc, cung vêy cr’chăl đenh vel gốm độp ngoọp tu cắh zâp đợ pr’đươi pr’dua t’mêê, chr’nắp lalay. 2, 3 pr’loọng đông bhrợ têng nắc lêy xăl bhrợ bhiệc lơơng nắc dzợ vêy 17 pr’loọng ting bhrợ dzợ. T’coóh Phạm Văn Thắng, Bí thư chi bộ gốm sứ Vĩnh Hồng, Gíam đốc Công ty TNHH Thắng Lan đoọng năl, vel đông ơy xăl bhrợ zâp pr’đươi pr’dua cơnh zợ ga mắc đoọng đợc búah, đác mắm, cha nêếh... râu tr’xăl nâu âng đơơng liêm buôn đoọng ha zâp pr’loọng tơợ 20-30 ực đồng đhị mưy c’xêê, bhrợ pa dưr đợ mơ zên pa chô têêm ngăn tơợ 7-8 ực đồng đhị 1 c’xêê ooy mưy cha nặc đoọng ha k’ha riêng apêê pa bhrợ: “Azi cung ơy vêy đợ g’lúh prá xay đoọng pa chô kinh nghiệm tơợ c’lâng bh’rợ bhrợ têng cung cơnh nắc zâp c’lâng bh’rợ pa câl gốm, ooy đâu ta moóh lưm lêy đh’rứah. C’la cu cung bơơn pa choom bhrợ bấc râu pr’hay chr’nắp âng pr’loọng đhanuôr cóh đâu lâng zâp pr’loọng cóh đâu cung ta moóh pa choom bhiệc bhrợ gốm âng zi. Tu cơnh đêếc, ooy cr’chăl hanua, đhị đhr’năng pr’lúh cr’ay dưr váih k’rơ bấc, hân đhơ cơnh đêếc, azi cung ơy zư đợc têêm ngăn pr’đươi bh’rợ lâng pa câl liêm choom.”

Đợ pr’đươi pr’dua bơơn bhrợ tơợ vel gốm Vĩnh Hồng cắh mưy bhrợ đoọng ha cr’noọ bh’rợ âng đhanuôr cóh cr’loọng k’tiếc k’ruung nắc dzợ bhrợ pa cala ooy k’tiếc k’ruung lơơng. Zâp pr’loọng bhrợ cóh đâu dzợ pazưm đh’rứah bâc pr’loọng bhrợ gốm k’tứi la lêếh đhị zâp vel đông zr’lụ đâu đoọng bhrợ pa dưr Hiệp hội gốm sứ Đông Triều, zooi zúp đh’rứah pa dưr pa xơc ooy cr’chăl bhrợ têng, pa câl. T’coóh Lê Văn Tình, Phó trưởng phòng kinh tế Thị xã Đông Triều đoọng năl: “Ooy cr’chăl hanua năc slâng bh’rợ gốm sứ Đông Triều, azi cung năl ghít nâu đoo nắc bh’rợ chr’nắp lêy vêy đợ c’lâng bh’rợ zư lêy pa dưr. Tr’nơợp nắc azi cung xay bhrợ kiện toàn hiệp hội gốm sứ Đông Triều lâng bhrợ pa dưr nhãn hiệu zr’nưm gốm sứ Đông Triều. Râu 2, azi pazưm lâng Sở Khoa học công nghệ đoọng bhrợ pa dưr trung tâm ươm bhrợ gốm sứ cóh vel đông, zooi zúp bhrợ pr’đơợ đoọng zâp doanh nghiệp cung cơnh pr’loọng bhrợ âng đơơng pr’đươi gốm âng đay pấh bhrợ ooy xa nay bh’rợ pa dưr pa xớc thương mại.”

Râu tr’xăl liêm choom âng gốm Vĩnh Hồng đoọng liêm glặp lâng pr’ắt tr’mung xoọc đâu cung đoọng lêy râu bhriêl ta bách âng đhanuôr cóh đâu, đoọng cắh mưy zư lêy bh’rợ tr’nêng, ta pưn bhrợ pa dưr, nắc dzợ âng đơơng đợ râu chr’nắp liêm âng bh’rợ gốm, đơơng pr’hoọm văn hoá acoon cóh chô tước bấc ơl đhanuôr pr’zợc cóh bha lang k’tiếc./.

Thăm làng gốm cổ Vĩnh Hồng 

Thành Nam- CTV Đài TNVN

        Làng gốm Vĩnh Hồng (nay thuộc phường Vĩnh Hồng, thị xã Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh) là làng gốm cổ duy nhất ở vùng “đất mỏ”. Nơi đây không chỉ làm ra các sản phẩm gốm độc đáo mà còn tạo công ăn việc làm cho hàng trăm hộ dân tại địa phương. Thành Nam, CTV Đài TNVN có bài viết về làng gốm hơn 200 năm này.

       Làng gốm Vĩnh Hồng ngày cuối thu. Đường vào làng ngai ngái mùi đất nung từ những lò gốm đang đỏ lửa.Trong sân nhà dân, những sản phẩm gốm, sứ, bát đĩa, chum sành, vại sành bày la liệt.  

        Các cụ cao niên kể rằng: Nghề gốm của làng có từ thế  kỷ XVIII, theo chân những thợ lành nghề từ vùng Gia Lâm (Hà Nội) di dân đến đây. Tuy không có bề dày lịch sử như các làng gốm nổi tiếng Bát Tràng (Hà Nội), Hương Canh (Vĩnh Phúc), Chu Đậu (Hải Dương),... thế nhưng sản phẩm gốm Vĩnh Hồng mang một nét đặc trưng riêng bởi mẫu mã đẹp, độ bền cao, khả năng chịu va đập và độ bền men sứ tốt. Đặc biệt, làng gốm truyền thống này đến nay vẫn còn giữ được cách nung gốm bằng củi. Anh Nguyễn Xuân Thống, chủ một cơ sở sản xuất gốm truyền thống ở Vĩnh Hồng cho biết:"Lò củi này đun được nhiều hàng lắm, ví dụ như 1 bầu của chúng tôi có thể đun được vài trăm chiếc sản phẩm. Đun bằng củi thì hàng rất bền vì lò luôn được ủ nhiệt, mà chi phí lại rẻ hơn rất nhiều so với lò ga. Lò ga vốn không đun được nhiều hàng to, mỗi lò ga chỉ chứa được vài chục sản phẩm nhưng lò bầu, lò đun củi lại làm được nhiều sản phẩm to và giá thành hợp lí với người tiêu dùng".

        Theo nghệ nhân Nguyễn Đình Cầu, gốm ở đây được nung suốt 24 giờ với nhiệt độ dao động từ 1200-1300 độ C, trong khi nhiều làng gốm truyền thống khác ở vùng đồng bằng Bắc Bộ chỉ nung ở nhiệt độ 800 độ C. Sản phẩm khi ra lò sẽ có độ bền cao, dày, ít bị nứt vỡ và hoa văn không phai màu do được chạm khắc trực tiếp vào sản phẩm chứ không phải vẽ trên men. Để làm ra một sản phẩm gốm có chất lượng tốt, khâu quan trọng nhất là làm khuôn. Nếu làm khuôn không tốt, bị méo hoặc nước tráng không phù hợp thì sản phẩm khi đưa vào lò nung sẽ nứt vỡ ngay lập tức. Nghệ nhân Nguyễn Đình Cầu nói:"Việc đổ khuôn là khâu đầu tiên rất quan trọng, nếu muốn sản phẩm đẹp thì trước mắt phải do người làm khuôn và tạo mẫu mã, mẫu mã có đẹp thì sản phẩm ra mới đẹp được. Thứ hai là làm một cái khuôn phải chất lượng, độ hút nước, độ cứng của khuôn không vênh méo thì sản phẩm lấy ra mới đẹp, nhẵn và đạt tiêu chuẩn của làng nghề gốm Vĩnh Hồng".

        Trước đây, cả làng Vĩnh Hồng đều làm gốm nhưng cũng có thời gian dài, làng gốm rơi vào tình trạng “nguội lửa” do thiếu những sản phẩm mới, đặc trưng. Một số hộ sản xuất chuyển sang công việc khác nên chỉ còn lại 17 hộ theo nghề. Ông Phạm Văn Thắng, Bí thư chi bộ gốm sứ Vĩnh Hồng, Giám đốc Công ty TNHH Thắng Lan cho biết, làng đã chuyển sang sản xuất các sản phẩm chum vại lớn để đựng rượu, nước mắm, gạo... Sự thay đổi này đem lại lợi nhuận bình quân cho mỗi hộ từ 20-30 triệu đồng/1 tháng; tạo mức thu nhập ổn định từ 7-8 triệu đồng/1 tháng một người cho hàng trăm lao động:"Chúng tôi cũng đã có những buổi giao lưu để trao đổi kinh nghiệm từ phương án sản xuất cũng như là các phương án tiêu thụ gốm, qua đó học hỏi lẫn nhau. Bản thân tôi cũng học hỏi những ý tưởng hay của hộ gia đình xung quanh và các hộ cũng học hỏi kinh nghiệm trong cách làm gốm của chúng tôi. Do vậy mà trong thời gian vừa qua, đứng trước tình hình dịch bệnh diễn biến rất phức tạp nhưng chúng tôi cũng đã duy trì để ổn định được sản xuất và tiêu thụ".

        Những sản phẩm được làm từ làng gốm Vĩnh Hồng không chỉ phục vụ cho nhu cầu của người dân trong nước mà còn được xuất khẩu sang nước ngoài. Các hộ sản xuất ở đây còn liên kết với nhiều hộ sản xuất gốm nhỏ lẻ tại các địa phương xung quanh để thành lập Hiệp hội gốm sứ Đông Triều, giúp đỡ nhau cùng phát triển trong quá trình sản xuất, tiêu thụ. Ông Lê Văn Tình, Phó trưởng phòng kinh tế Thị xã Đông Triều, cho biết: “Trong thời gian vừa qua thì đối với ngành nghề gốm sứ Đông Triều, chúng tôi cũng xác định đây là ngành nghề tương đối đặc trưng cần thiết phải có những biện pháp bảo tồn và phát huy. Thứ nhất chúng tôi cũng đã triển khai việc kiện toàn hiệp hội gốm sứ Đông Triều và xây dựng được nhãn hiệu tập thể gốm sứ Đông Triều. Thứ hai, chúng tôi phối hợp với Sở Khoa học công nghệ để thực hiện hình thành trung tâm ươm tạo gốm sứ trên địa bàn, hỗ trợ tạo điều kiện cho các doanh nghiệp cũng như hộ sản xuất đưa được sản phẩm của mình tham gia vào những chương trình xúc tiến thương mại.

        Sự chuyển mình của gốm Vĩnh Hồng để thích nghi với nhịp sống hiện đại cũng cho thấy sự năng động của người dân làng nghề, để không chỉ giữ được nghề, theo được nghề, mà còn đưa tinh hoa nghề gốm, đưa sắc màu văn hóa dân tộc tới đông đảo bạn bè quốc tế./.