Đhị zr’lụ Quảng trường thị trấn A Lưới, n’lung ra pặ bh’nơơn tr’naanh âng Hợp tác xã taanh íh n’đoóh a doóh thị trấn A Lưới lâng Hợp tác xã taanh íh chr’val Nhâm, chr’hoong A Lưới bơơn pa cắh đợ bh’nơơn cơnh: áo dài, khăn cúuc, ch’đhung, zấp cơnh pr’hoọm. Cóh c’rloọng n’lung ra pặ, bấc pân đil Tà Ôi xoọc tợt t’taanh, bhrợ t’váih đợ ta la n’đoóh a doóh liêm. N’jứah taanh bhrợ, a moó Lê Thị Kim Thoại, Chủ nhiệm Hợp tác xã t’taanh chr’val Nhâm n’jứah xay moon đoọng ma nứih lêy bơơn năl apêê bh’rợ bhrợ t’váih muy ta la n’đoóh liêm, hân noo xập doó u púih lâng clấp cr’hố, hân noo ha ọt xập nắc ngăn: “Taanh Zèng nắc bhrợ ga lêếh bhlâng, z’lấh bấc bh’rợ nắc ta la n’đoóh vêy choom mâng liêm. L’lăm,. Pân đil Tà Ôi ra văng k’páih, l’lương lâng taanh bil t’tuần, pa bhlâng nắc ta la Zèng vêy t’boọ a rác nắc bhrợ k’đháp lấh. nâu đoo công nắc râu liêm pr’hay la lay âng bh’rợ taanh zèng, bhrợ t’váih x’rắ lâng a rắc, cắh veye lâng k’páih pr’hoọm, cơnh tr’naanh âng apêê acoon cóh n’lơơng. Lấh bhrợ t’váih x’rắ lâng a rác, pân đil Tà Ôi công năl bhrợ t’váih p’xoọng cơnh x’rắ, pô, ha la, a chịm a đhắh cơnh lâng bấc pr’hoọm bhrôông, bhoóc, t’viêng, rơớc…”

 A moó Mai Thị Hợp, Chủ nhiệm Hợp tác xã taanh íh tr’naanh thị trấn A Lưới, ma nứih pân đil chroi đơơng đoọng bh’nơơn tr’naanh âng ma nứih Tà Ôi tước bha lang k’tiếc xay moon: Cơnh lâng ma nứih Tà Ôi cóh zr’lụ A Lưới, taanh Zèng nắc muy c’léh văn hóa âi vêy tơợ đanh. Cóh pr’loọng đong, ca căn nắc ma nứih pa choom đoọng ha ca coon n’đil, đoọng bêl ca coon n’đil dưr pậ, lướt pay k’díc nắc năl taanh đợ ta la zèng liêm đoọng ha đong k’díc. Nâu câi, bh’rợ taanh zèng xoọc r’dợ bơơn bhrợ pa dưr, bh’nơơn zèng công doó dzợ muy ặt đhị vel bhươl nắc âi tước lâng k’tiếc k’ruung n’lơơng. Ting pấh taanh pa cắh  zèng cóh T’ngay hội Văn hóa, Thể thao lâng du lịch apêê acoon cóh g’lúh n’nâu công nắc bêl đoọng a moó Mai Thị Hợp lâng apêê nghệ nhân taanh zèng xay trúih tước t’mooi ch’ngai đăn c’léh liêm âng văn hóa ty đanh âng đha nuôr Tà Ôi: “Acu bhui har bhlâng bơơn ting pấh T’ngay bhiệc bhan n’nâu đoọng xay trúih p’cắh bh’rợ taanh zèng âng ma nứih Tà Ôi tước lâng t’mooi. Cơnh lâng pân đil Tà Ôi nắc tơợ 12 c’moo âi năl taanh zèng, tước 60 c’moo công dzợ taanh. A zi xơợng bhrợ liêm ta níh tu nâu đoo nắc bh’rợ tơợ đanh. Đhị bhiệc bhan n’nâu, a cu rơơm kiêng bh’rợ taanh zèng ting t’ngay ting bơơn bấc ngai năl tước, bh’nơơn âng zi cắh muy pa câl cóh k’tiếc hêê nắc dzợ bơơn pa câl ooy k’tiếc k’ruung n’lơơng. Pa bhlâng nắc cóh ha dum văn nghệ lâng pa cắh xa nập a zi âi bơơn xay trúih bh’rợ taanh zèng lâng bh’nơơn zèng tước lâng zấp ngai”.

Cóh zr’lụ crâng ca coong Trường Sơn, pr’dưr pr’dzoọng pân đil Tà Ôi ặt tợt t’taanh liêm cơnh ta la tranh. Bêl đâu, apêê a moó âi la lua dưr víah ma nứih t’bách z’hai đhị tr’pang têy. Xa nul ra clóc ra cléc hr’lúc lâng p’rá cr’chăng bhui har âng apêê a moó âi k’đhơợng dzung t’mooi ặt lâng n’lung bh’nơn tr’naanh. A moó Hồ Thị Lý, ặt cóh thị xã Ba Đồn, tỉnh Quảng Bình đoọng năl: A moó pa bhlâng lêy pr’hay bêl lêy pân đil Tà Ôi tợt taanh zèng: “Đha lum bêl đâu, tước lâng A Lưới cha ớh, pr’loọng đong cu bơơn hoọm tran đác A Nôrm lêy pa cắh xa nập lâng cha đợ ch’na âng ma nưuíh acoon cóh. N’đhơ cơnh đêếc, a cu công lêy liêm pr’hay bhlâng nắc bêl bơơn lêy pân đil Tà Ôi tânh zèng. Pr’dưr pr’dzoọng âng apêê đoo tợt taanh pa bhlâng liêm. Apêê đoô âi la lua t’bách z’hai đoọng taanh t’váih đợ ta la Zèng liêm. Đợ ta la zèng n’nâu cắh muy đươi dua zấp t’ngay nắc dzợ văn hóa âng đha nuôr”.

Ha lúh c’moo 2017, bh’rợ taanh Zèng âng đha nuôr Tà Ôi âi bơơn Bộ Văn hóa Thể thao lâng Du lịch xay moon nắc C’kir Văn hóa phi vật thể cấp k’tiếc k’ruung. Nâu đoo nắc pr’đơợ đoọng chính quyền lâng dha nuôr chr’hoong da ding ca coong A Lưới zư đớc lâng pa dưr bh’rợ taanh Zèng, đoọng bh’nơơn Zèng âng đha nuôr Tà Ôi ting t’ngay ting bơơn bấc ngai năl tước./.

Về A Lưới xem phụ nữ Tà Ôi trình diễn dệt Zèng

Kim Thu

        Tại Ngày hội Văn hóa Thể thao và Du lịch các dân tộc thiểu số A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế năm 2018 vừa diễn ra vào những ngày cuối tháng 4, đông đảo người dân, du khách trong và ngoài nước được tận mắt chứng kiến hoạt động trình diễn dệt Zèng (thổ cẩm) truyền thống của đồng bào dân tộc Tà Ôi. Hình ảnh người phụ nữ Tà Ôi với bàn tay khéo léo, chăm chỉ quay sợi, kết cườm bên khung dệt đã để lại những ấn tượng khó quên trong lòng du khách.

Tại khu vực Quảng trường thị trấn A Lưới, gian hàng trưng bày sản phẩm của Hợp tác xã dệt may thổ cẩm thị trấn A Lưới và Hợp tác xã dệt may thổ cẩm xã Nhâm, huyện A Lưới được trang trí bằng những mặt hàng như: áo dài, khăn quàng, túi xách, ví đầy màu sắc. Bên trong gian hàng, những người phụ nữ Tà Ôi đang cắm cúi bên khung dệt, chăm chỉ quay sợi, kết cườm, tạo nên những tấm thổ cẩm đẹp mắt. Vừa luôn tay quay sợi, chị Lê Thị Kim Thoại, Chủ nhiệm Hợp tác xã dệt thổ cẩm xã Nhâm vừa giải thích để người xem hiểu được các công đoạn tạo nên một tấm thổ cẩm chất lượng, mùa hè mặc mát và hút mồ hôi, mùa đông thì ấm. “Nghề dệt Zèng phải làm công phu, trải qua nhiều công đoạn thì tấm vải mới đạt chất lượng. Trước hết, người phụ nữ Tà Ôi phải chuẩn bị sợi, lên khuôn và dệt vải phải mất đến cả tuần, nhất là vải Zèng có đính hạt cườm thì phải làm rất công phu, tỉ mỉ. Đây cũng chính là nét độc đáo và riêng biệt của dệt zèng, tạo hoa văn bằng cườm, không bằng chỉ màu như dệt thổ cẩm ở các nơi khác. Ngoài tạo hoa văn bằng cườm, phụ nữ Tà Ôi cũng sáng tạo thêm nhiều hoa văn khác trên tấm vải thổ cẩm như: hoa lá, thú vật, chim muông trong truyền thuyết với những màu sắc chủ đạo là đỏ, trắng, xanh lá cây, xanh lục, vàng....”.

      Chị Mai Thị Hợp, Chủ nhiệm Hợp tác xã dệt may thổ cẩm thị trấn A Lưới, người phụ nữ góp phần đưa sản phẩm thổ cẩm của người Tà Ôi ra thế giới chia sẻ: Đối với người Tà Ôi ở vùng cao A Lưới, dệt Zèng là một nét văn hóa truyền thống có từ lâu đời. Trong gia đình, Mẹ là người truyền nghề cho con gái, để khi con gái lớn lên, đi làm dâu biết dệt tấm zèng đẹp tặng gia đình chồng. Ngày nay, nghề dệt Zèng đang dần được phục hồi, sản phẩm Zèng cũng không còn bó hẹp trong cộng đồng người bản địa nữa mà đã đến với thị trường trong nước và thế giới. Tham gia trình diễn dệt Zèng trong Ngày hội Văn hóa Thể thao và du lịch các dân tộc thiểu số lần này cũng là dịp để chị Mai Thị Hợp và các nghệ nhân dệt Zèng giới thiệu đến du khách gần xa nét văn hóa truyền thống lâu đời của đồng bào Tà Ôi: “Tôi rất vinh dự và tự hào được tham gia Ngày hội này để giới thiệu nghề dệt Zèng truyền thống của người Tà Ôi đến với khách du lịch. Đối với phụ nữ Tà Ôi thì từ 12 tuổi đã biết dệt Zèng, đến 60 tuổi vẫn còn dệt. Chúng tôi hưởng ứng nhiệt tình vì đây là một nghề truyền thống có từ lâu đời. Qua lễ hội này, tôi mong muốn nghề dệt Zèng ngày càng được nhiều người biết đến, sản phẩm của mình không chỉ bán được trong nước mà còn cả nước ngoài. Đặc biệt trong đêm diễn văn nghệ và trình diễn thời trang chúng tôi đã giới thiệu được nghề dệt Zèng và sản phẩm Zèng đến với công chúng”.

       Trong không gian mênh mang của núi rừng Trường Sơn, hình ảnh người phụ nữ Tà Ôi cần mẫn bên khung dệt đẹp như một bức tranh. Lúc này, các chị đã thực sự trở thành người nghệ sĩ với đôi bàn tay khéo léo lướt trên những phím đàn. Tiếng lách cách thoi đưa hòa lẫn tiếng cười nói vui vẻ, sự thân thiện, gần gũi của các chị đã níu chân du khách ở lại với gian hàng thổ cẩm. Chị Hồ Thị Lý, ở thị xã Ba Đồn, tỉnh Quảng Bình cho biết: Chị thật sự ấn tượng và thích thú khi được xem người phụ nữ Tà Ôi trình diễn dệt Zèng: “Dịp lễ này, đến A Lưới du lịch, gia đình tôi được tắm thác A Nô, xem trình diễn thời trang và thưởng thức nhiều món ăn truyền thống của người dân tộc thiểu số. Tuy nhiên, tôi vẫn ấn tượng nhất khi được xem phụ nữ Tà Ôi dệt Zèng. Hình ảnh của họ khi ngồi dệt thật là đẹp. Họ đã dùng sự khéo tay, kỹ năng của mình để dệt nên những tấm Zèng rất là đẹp. Những tấm Zèng này không chỉ dùng trong sinh hoạt mà còn là văn hóa của bà con”.

        Đầu năm 2017, nghề dệt Zèng của đồng bào Tà Ôi đã được Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia. Đây chính là cơ sở, là động lực để chính quyền và người dân huyện miền núi A Lưới bảo tồn, gìn giữ và phát huy nghề dệt Zèng, để sản phẩm Zèng của đồng bào Tà Ôi ngày càng được nhiều người dân trong và ngoài nước biết đến./.