Manuýh tr’nơớp tơớp chóh bhrợ t’nơơm chr’nóh a băng n’nâu chô ooy Quảng Ngãi nắc t’coóh Trương Anh Tuấn. T’coóh Tuấn lơi zên đoỌng k’rong bhrợ cóh tr’nơớp chóh a băng tây t’viêng xay moon đớc lấh 1,3 tỷ đồng. Bêl bhrợ têng bh’rợ n’nâu, t’coóh Tuấn công k’rang bấc pa bhlâng, hân đhơ cơnh đêếc xang cr’chăl zư lêy ting t’ngay lêy 2 hecta a băng tây dưr váih liêm, ađoo bhui har pa bhlâng lâng xay moon bh’rợ n’nâu liêm choom lâng đhăm k’tiếc cóh toor k’ruung Rin đhị chr’hoong da ding k’coong Sơn Hà, tỉnh Quảng Ngãi. Lêy t’nơơm a băng tây chắt váih liêm, t’coÓh Trương Anh Tuấn bhui har pa bhlâng: “Nắc acu t’bhlâng bhrợ têng, lêy t’nơơm chr’nóh chắt váih liêm nắc bhui har pa bhlâng. T’mêê chô đơơng m’bứi a năm, dal k’dâng mơ 1 ch’đa têy. Apêê chuyên gia xay moon liêm choom nắc bhui har pa bhlâng”.

Cóh tr’nơớp bh’rợ chóh a băng tây t’viêng âng a noo Trương Anh Tuấn bấc ngai k’rang k’pân cắh choom chắt váih. Ha dzợ đoo bêl lêy t’nơơm a băng tây t’viêng chắt váih liêm, muy bơr pr’loọng đong cóh zr’lụ xăl tơợ t’nơơm atao nắc chóh t’nơơm chr’nóh t’mêê n’nâu. A moó Nguyễn Thị Bình, ắt cóh chr’val Sơn Trung, chr’hoong Sơn Hà xay moon, pr’loỌng đong vêy 3 sào a tao nâu cơy nắc xăl chóh t’nơơm a băng tây t’viêng: “Ha dang bh’rợ n’nâu liêm choom nắc acu công ting xay bhrợ đh’rứah lâng công ty a băng m’bứi đoọng a đay bơơn ting bhrợ têng cóh đêếc”.

A băng tây t’viêng vêy ta lêy nắc muy rau r’véh chr’nắp, vêy bấc rau pr’đươi. A băng nhuum buôn đươi đoọng bhrợ pr’dzăm, đoong, a xậ nắc đươi bhrợ cha năm, bha lâng lâng riáh nắc đươi bhrợ z’nươu, pr’đươi pa chăm. A băng tây t’viêng vêy đợ dinh dưỡng bấc pa bhlâng, a băng vêy pr’đươi đoọng pa dứah đhr’năng k’ăy luônh, loom, đhó glúh đương, ch’chiêl, zâl đhr’năng đơớh t’coóh… Chr’nắp bhlâng, đhanuôr bêl chóh chr’nóh n’nâu doọ đươi z’nươu lêệng c’chêết bh’ruy, đhiệp đươi z’nươu sinh học ma bhrợ têng đươi dua pr’đươi ng’bơơn tơợ crâng k’coong, tu cơnh đêếc nắc liêm crêê pa bhlâng. Xoọc đâu, a băng tây t’viêng vêy chr’nắp pa câl tơợ 150 r’bhâu đồng tước 180 r’bhâu đồng 1 kg t’đui ooy t’nơơm a băng. Ting n’nắc, rau liêm choom nắc bấc lấh mơ ting t’ngay c’xêê, 1 t’ngay vêy cơnh pay pa chô mơ 100 kg a băng lâng tước c’moo g’lúh 2 vêy cơnh ng’bơơn 1 t’ngay tước 200kg. Đợ c’xêê c’moo choom đươi dua tơợ 8- 10 c’moo, ting n’nắc zr’lụ pa câl công nhâm mâng. Cắh muy bhrợ t’váih thu nhập nhâm mâng đoọng ha manuýh chóh, bh’rợ n’nâu nắc dzợ bhrợ t’váih bh’rợ tr’nêng đoọng ha đhanuôr. T’coóh Phùng Tô Long, Phó Chủ tịch UBND chr’hoong Sơn Hà xay moon, pa dưr t’nơơm a băng tây liêm choom lấh mơ t’nơơm a rong, t’nơơm atao. Doọ rau bil bal bấc ooy g’lêếh c’rơ bhrợ têng. Ha dzợ t’nơơm atao, t’nơơm a rong chr’nắp cắh nhâm mâng, bấc bêl cắh vêy lạ. Đhị pr’đơợ chóh liêm choom t’nơơm a băng tây t’viêng n’nâu nắc chr’hoong Sơn Hà vêy c’lâng bh’rợ bhrợ t’váih zr’lụ chóh t’nơơm a băng tây t’viêng cóh zr’lụ n’nâu. T’coóh Phùng Tô Long, Phó Chủ tịch UBND chr’hoong Sơn Hà prá p’xoọng: “C’lâng bh’rợ bhrợ têng âng chr’hoong Sơn Hà nắc ting c’lâng liêm crêê. Tơợ bh’rợ n’nâu nắc bhrợ t’bhứah tước ooyb 12 pr’loọng đong chóh r’véh liêm crêê cóh chr’val Sơn Trung. Chr’hoong ơy zúp zooi câl m’ma, pr’đươi đoọng bhrợ têng”.

Tơợ rau liêm choom cóh tr’nơớp ooy đhr’năng choom chắt váih t’nơơm a băng tây, đhanuôr cóh zr’lụ da ding k’coong Quảng Ngãi rơơm kiêng ooy muy hân noo ch’chóh vêy bấc rau bơơn pay pa chô, đoọng t’bhlâng bhrợ têng cớ, bhrợ t’bhứah a băng tây t’viêng đhị zr’lụ./.

Trồng cây măng tây xanh-

 hướng mở phát triển kinh tế ở miền núi Quảng Ngãi

  Anh Vinh

Măng tây xanh là một loại rau cao cấp, chứa nhiều dưỡng chất có lợi cho sức khỏe, được thị trường ưa chuộng, mang lại giá trị kinh tế cao. Lần đầu tiên, loại rau này được trồng tại xã Sơn Trung, huyện Sơn Hà, tỉnh Quảng Ngãi. Thực tế cho thấy, rau măng tây xanh khá phù hợp với điều kiện tự nhiên nơi đây và trở thành cây trồng tiềm năng đối với nông dân Quảng Ngãi.

Người đầu tiên tiên phong đưa mô hình này về Quảng Ngãi là ông Trương Anh Tuấn. Ông Tuấn bỏ vốn đầu tư ban đầu để trồng măng tây xanh ước tính 1,3 tỷ đồng. Khi thực hiện mô hình này, ông Tuấn không khỏi băn khoăn nhưng sau thời gian tận tay chăm sóc từng ngày, chứng kiến 2 ha măng tây sinh trưởng và phát triển tốt, ông phấn khởi vô cùng và khẳng định, mô hình này hoàn toàn phù hợp, thuận tiện với những nơi đất nằm ven sông Rin ở huyện miền núi Sơn Hà, tỉnh Quảng Ngãi. Thấy cây măng tây phát triển tốt, ông Trương Anh Tuấn không dấu được niềm vui: “Mình thì cứ làm hoài thôi nhưng cơ bản thấy cây vầy cũng mừng. Mớ về xíu thôi, cao có 1gang. Các chuyên gia đánh giá được rất là mừng”.

Lúc đầu, mô hình trồng măng tây xanh của anh Trương Anh Tuấn nhiều người nghi ngại. Nhưng khi thấy cây măng tây xanh phát triển tốt một số hộ trong vùng chuyển từ cây mía sang trồng loại cây mới này. Chị Nguyễn Thị Bình, ở xã Sơn Trung, huyện Sơn Hà cho biết, gia đình có 3 sào mía nay chuyển sang làm cây măng tây xanh: “Nếu mô hình này thành công thì em sẽ góp sức vô công ty măng một phần nào đó để mình gắn bó làm luôn”.

Măng tây xanh được biết đến là một loại rau cao cấp, có nhiều công dụng. Măng non thường được dùng làm thực phẩm, cành lá thì dùng làm kiểng, thân và rễ dùng dược liệu, mỹ phẩm. Măng tây xanh có hàm lượng dinh dưỡng cao, măng có tác dụng điều trị bệnh đường tiêu hóa, gan, tiểu đường, thận, chống lão hóa. Đặc biệt, người dân khi trồng loại rau này không dùng đến thuốc trừ sâu, chỉ dùng thuốc sinh học tự chế từ thiên nhiên nên sản phầm thành phẩm rất an toàn. Hiện nay, sản phẩm măng tây xanh hiện có giá bán giao động từ 150 nghìn đến 180 nghìn đồng/1kg tùy loại. Trong khi đó, năng suất tăng dần theo thời gian, 1 ngày có thể thu hoạch được 100kg măng và đến năm thứ 2 có thể tăng 1 ngày 200kg. Thời gian khai thác kéo dài từ 8- 10 năm, lại bao tiêu đầu ra. Không chỉ mang lại nguồn thu nhập ổn định cho người trồng, mô hình này còn tạo công ăn việc làm ổn định cho nông dân. Ông Phùng Tô Long, Phó Chủ tịch UBND huyện Sơn Hà cho biết, phát triển trồng cây măng tây tốt hơn so với cây mì, cây mía. Giải quyết được công lao động cho nông dân. Trong khi đó,  cây mía, cây mì giá cả bấp bênh, nhiều khi không có lãi. Trên cơ sở trồng thành công cây măng tây xanh này thì huyện Sơn Hà có hướng sẽ thành lập vùng chuyên canh cây măng tây xanh ở vùng này. Ông Phùng Tô Long, Phó Chủ tịch UBND huyện Sơn Hà cho biết thêm: “Hướng sản xuất của huyện Sơn Hà theo hướng sản xuất an toàn. Từ mô hình này đã nhân rộng ra 12 hộ dân trồng rau an toàn ở xã Sơn Trung. Huyện đã hỗ trợ mua giống, vật tư đã sản xuất...”

  Từ tiềm năng, hiệu quả bước đầu về khả năng thích nghi của măng tây xanh, nông dân ở miền núi Quảng Ngãi kỳ vọng về  một mùa bội thu, để tiếp tục triển khai, nhân rộng trên địa bàn./.