Mưy hi’bu c’xêê 7 p’răng pứih cơnh jông cát óih, t’coóh Nguyễn Văn Vận, 65 c’moo ắt cóh chr’val Cổ Đô, chr’hoong Ba Vì, Hà Nội chấc lêy tước ooy Hội zooi zúp zâp pr’loọng đông liệt sĩ nhăn moon zooi zúp chấc lêy cr’liêng xa’nay ooy na noo đoo nắc liệt sĩ Nguyễn Văn Áng, chêết c’moo 1971 đhị chiến trường đắh Nam. T’coóh Vận moon, pr’loọng đông vêy 3 đhi noo zêng lướt bộ đội, na noo n’jứih lâng đha đhi n’jứih âng t’coóh zêng chêết. Râu cr’noọ r’rơơm vêy bơơn lêy k’cắh ping xal na noo dưr n’léh váih cóh anoo bêl anoo năl cr’liêng xa’nay ta xay moon ping xal âng liệt sĩ Nguyễn Văn Áng, chêết bil c’moo 1971 đhị chiến trường miền Nam nắc ơy bơơn đơơng chô tập đhị ping xal liệt sĩ Anh Sơn, tỉnh Nghệ An, ắt đh’rứah lâng kr’bhâu ping xal cắh váih pr’đợc. “Mị anhi na noo lâng đha đhi cu chêết bil ha dợ cắh ma k’điêl k’coon, a mế a ma cung bil đenh ặ. Xoọc đâu nắc mưy acu a’năm ặt chấc lêy, acu cung rơơm bơơn Bộ Lao động-thương binh lâng xã hội, Cục manứih váih c’rơ g’lêếh lâng cách mạng, Hội zooi zúp pr’loọng đông liệt sĩ, zâp cơ quan lêy t’bhlâng bhrợ têng đấh bhiệc xét nghiệm AND, đấh năl gít c’năl pr’đợc liệt sĩ đoọng acu đơơng chô ooy vel đông, cung rơơm đấh bơơn lêy”. T’coóh Nguyễn Văn Vận đoọng năl.

Đơơng đhi noo, bhúh xoọng chô lâng k’tiếc k’căn âng t’coóh Vận cung nắc râu cr’noọ âng k’ha riêng r’bhâu đhi noo, bhúh xoọng liệt sĩ cóh prang k’tiếc k’ruung. Nắc manứih ơy ta luôn chấc lêy ping xal liệt sĩ, chấc lêy đha đhi âng đay, lấh mơ ngai, t’coóh Nguyễn Đình Thường, Phó Chủ tịch Hội zooi zúp pr’loọng đông liệt sĩ năl gít cr’noọ cr’ay bil bal âng bhúh xoọng zâp apêê liệt sĩ. Tất 8 c’moo hanua, Hội cung ơy k’đươi moon zâp prang đhanuôr, lâng râu t’bhlâng âng đay đoọng choom bhrợ têng đợ râu bhiệc liêm chr’nắp, đơơng chô râu bhui har ắt pazưm đoọng ha kr’bhâu pr’loọng đông liệt sĩ lâng bhiệc chấc lêy năl cr’liêng xa’nay, zooi zúp zâp bhúh xoọng apêê liệt sĩ bơơn lêy đhi noo apêê lâng bhiệc lêy cha’mêết AND. Ooy đâu, lấh 800 mẫu AND bơơn ta pay xét nghiệm, vêy 77% mẫu năl gít crêê đhi noo, bhúh xoọng apêê.

Lâng zooi zúp, cher đoọng hun pr’hêl, đông tình nghĩa, sổ k’míah đoọng ha zâp pr’loọng đông liệt sĩ lưm tr’mung zr’nắh k’đhạp... Lêy cha’mêết bấc chu bhui har, yêm loom âng zâp pr’loọng đông liệt sĩ bêl bơơn pa chô apêê liệt sĩ, hân đhơ cơnh đêếc, zêl bêl t’coóh cung cắh mặ p’lơớp g’đêl đác mắt hay chơợ cung cơnh apêê đhi noo, bhúh xoọng liệt sĩ ậh: “Tr’zêl tr’pênh ahay nắc ơy lướt zi’lấh 40 c’moo ơy, n’hang âng apêê liệt sĩ ắt cóh crâng k’coong bấc c’moo, bấc lêy n’hang n’gloọng dzợ ặt váih liêm cung cắh bấc. Hân đhơ cơnh đêếc, bhiệc chấc lêy cung t’bhlâng chấc, âng đơơng chô n’hang apêê liệt sĩ nắc đoo cr’noọ bh’rợ âng Đảng, prang đhanuôr. Hân đhơ mưy cr’puốt k’tiếc, mưy cr’puốt n’hang cung đơơng chô apêê anoo chô lâng vel đông. Nắc đoo bh’rợ lêy bhrợ lâng apêê liệt sĩ”.

Kr’bhâu n’hang apêê liệt sĩ cóh zâp prang k’tiếc k’ruung bơơn k’rong pazưm đhị zâp ping xal cóh prang k’tiếc k’ruung lâng bơơn chô ắt đhị k’tiếc đông lâng đhi noo, bhúh xoọng, nâu đoo nắc vêy râu chrooi đoọng c’rơ g’lêếh bấc âng đợ apêê cựu chiến binh, đồng đội âng zâp apêê liệt sĩ. Lâng râu gr’hoót moon “Ngai dzợ ma mung bêl k’tiếc k’ruung hoà bình nắc t’bhlâng chấc lêy đhi noo ắt bếch cóh chiến trường chô lâng vel bhươl”, t’coóh Phạm Ngọc Mậu, ắt cóh thành phố Hải Phòng nắc ơy 30 c’moo chấc lêy đồng đội lâng t’coóh cắh dzợ mặ năl ha mơ chu ađay lướt vốch, chấc lêy ha mơ bấc n’hang apêê đồng đội. “C’moo 1990, acu chô ooy chiến trường ahay lâng thẻ thương binh lâng zên phụ cấp m’bứi. Lâng thẻ thương binh bêl đêếc, acu nắc doọ ta pay zên tàu xe. Acu moót lưm lêy cớ đồng đội ơy ting por pấh zêl penh bêl ahay đoọng chô chấc lêy cớ đợ đhị bộ đội ắt tớt, đợ đhị tr’zêl tr’penh ga’lấp c’chêết zêng apêê pr’zợc đoọng chấc đơơng chô. Lâng tinh thần nắc bhrợ ha cơnh đồng đội âng đay chô lâng vel đông, bhrợ têng cơnh gr’hoót moon bêl ahay xoọc tr’zêl tr’penh, đợ apêê lính cắh ha mơ choom ha vil”. T’coóh Phạm Ngọc Mậu kiêng rêên lâng moon.

Xoọc đâu prang k’tiếc k’ruung dzợ lấh 200 r’bhâu ping xal liệt sĩ cắh ơy bơơn năl pr’đợc lâng k’ha riêng ping xal vêy pr’đợc hân đhơ cơnh đêếc, đhi noo bhúh xoọng zâp apêê liệt sĩ cắh bơơn lêy. Nâu đoo nắc râu cr’noọ k’ay âng prang đhanuôr hêê.

P’căn Nguyễn Kim Oanh, Phó trưởng Phòng bha ar pa tơ bhúh xoọng liệt sĩ, Cục manứih vêy c’rơ g’lêếh lâng cách mạng, Bộ Lao động-Thương binh lâng xã hội đoọng năl, xoọc đâu vêy 2 c’lâng bh’rợ đoọng năl gít n’hang liệt sĩ cắh ơy năl gít liêm cr’liêng xa’nay, nắc lêy bh’rợ thực chứng lâng xét nghiệm AND. Hân đhơ cơnh đêếc, xoọc đâu bấc mẫu n’hang lấh 40-50 c’moo ắt cóh cr’loọng k’tiếc, k’đhạp bhlâng đắh bhiệc lêy cha’mêết, vêy đoo ta lêy cha’mêết bấc chu nắc vêy năl. Zêng lêy đhi noo, bhúh xoọng liệt sĩ zêng ma t’coóh đhưr nắc bhiệc lêy cha’mêết ting zr’nắh lấh mơ. Cr’noọ bh’rợ lêy cha’mêết bấc, hân đhơ cơnh đêếc, đợ đơn vị pazưm bhrợ lâng Cục manứih vêy c’rơ g’lêếh lâng cách mạng ooy đắh bh’rợ lêy cha’mêết AND cắh ơy liêm crêê zâp mơ cr’noọ. “Azi nắc t’bhlâng pazưm lâng zâp Bộ, ban, ngành, zâp cơ quan hữu quan t’bhlâng bhrợ têng bhiệc lêy cha’mêết cr’liêng xa’nay chô k’rong n’hang liệt sĩ, ping xal liệt sĩ đoọng xay moon ooy pr’loọng đông liệt sĩ. Padưr k’rơ cr’liêng xa’nay xay moon đắh bh’rợ lêy cha’mêết n’hang liệt sĩ cắh liêm zâp cr’liêng xa’nay. Bhiệc nâu chr’nắp tu xoọc đâu bấc pr’loọng đông kiêng chấc lêy n’hang liệt sĩ hân đhơ cơnh đêếc cắh năl lêy tơợp ha đhị, tước lưm cơ quan n’đoo. Azi pa bhlâng rơơm kiêng ooy cr’chăl nâu a’toóh nắc bấc đơn vị vêy bh’rợ đắh đâu lêy cha’mêết AND đh’rứah pấh bhrợ, pazưm têy bhrợ têng bhiệc nâu đoọng padưr đấh công suất lêy cha’mêết gít AND”. P’căn Nguyễn Kim Oanh moon.

Hân đhơ năl c’lâng chấc lêy, k’rong pazưm n’hang liệt sĩ nắc dzợ bấc zr’nắh k’đhạp, hân đhơ cơnh đêếc, lâng loom luônh hay chơợ, trách nhiệm lâng k’tiếc k’ruung, lâng râu cêết bil âng lang apêê a’conh a’bhướp lướt l’lăm, Đảng lâng Nhà nước, đhanuôr Việt Nam nắc cắh ha mơ đhêy bhiệc bhrợ nâu tước bêl zâp apêê anoo liệt sĩ bơơn chô lâng vel đông, k’tiếc k’căn./.

Tìm mộ liệt sĩ: Vượt mọi khó khăn bởi nặng nghĩa tri ân

Chiến tranh đã lùi xa, nhưng nỗi đau còn đó. Biết bao gia đình có người thân ngã xuống vì hòa bình, thống nhất đất nước, vẫn luôn đau đáu niềm trăn trở, khát khao, mong mỏi tìm được mộ người thân hi sinh trong chiến tranh, đưa các anh trở về với quê hương, đất mẹ… Trong hành trình tìm kiếm hơn 40 năm qua, mặc dù gặp muôn vàn khó khăn, vất vả nhưng với tấm lòng tri ân liệt sĩ, Đảng và Nhà nước, những cựu chiến binh, thân nhân và nhân dân quyết tâm bằng mọi cách để trả lại tên cho các anh, cho những người con đất Việt đã ngã xuống vì bình yên tổ quốc.

Một buổi chiều tháng 7 nắng như đổ lửa, ông Nguyễn Văn Vận, 65 tuổi, ở xã Cổ Đô, huyện Ba Vì, Hà Nội tìm đến Hội Hỗ trợ các gia đình liệt sĩ xin được trợ giúp tìm kiếm thông tin về anh trai ông là liệt sỹ Nguyễn Văn Áng, hy sinh năm 1971 tại chiến trường phía Nam. Ông Vận chia sẻ, gia đình ông có 3 anh em trai đều đi bộ đội, anh trai và em trai của ông đều hy sinh. Niềm hy vọng tìm thấy mộ anh trai lại nhen nhóm trong ông khi biết thông tin phần mộ của liệt sĩ Trần Văn Áng, hy sinh năm 1971 tại chiến trường miền Nam đã được quy tập về Nghĩa trang Anh Sơn, tỉnh Nghệ An, lẫn trong hàng nghìn ngôi mộ chưa có tên.”Cả anh và em tôi hy sinh mà không có vợ con, bố mẹ cũng mất lâu rồi. Bây giờ chỉ có mình tôi tiếp tục tìm kiếm, tôi cũng mong muốn được Bộ Lao động-Thương binh và Xã hội, Cục Người có công, Hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ, các cơ quan làm sao cố gắng đẩy nhanh tiến độ xét nghiệm AND, nhanh chóng xác định được danh tính liệt sĩ để tôi đưa về quê, cũng mong càng sớm được thì càng tốt”. Ông Nguyễn Văn Vân cho biêt.

Đưa người thân về với đất mẹ của ông Vận là nỗi niềm của hàng trăm nghìn thân nhân liệt sĩ trên khắp mọi miền Tổ quốc. Từng là người đi tìm mộ liệt sỹ là em trai của mình, hơn ai hết, ông Nguyễn Đình Thường, Phó Chủ tịch Hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ thấu hiểu nỗi đau mất mát của thân nhân các liệt sĩ. Suốt 8 năm qua, Hội đã huy động nguồn lực xã hội, bằng nỗ lực của mình làm nên những điều kỳ diệu đem đến niềm vui đoàn tụ cho hàng nghìn gia đình liệt sĩ bằng việc thu thập thông tin, giúp đỡ các thân nhân tìm được người thân qua phương pháp giám định mẫu ADN. Qua đó, hơn 800 mẫu ADN được lấy đưa đi xét nghiệm, có 77% mẫu xác định đúng thân nhân. Đồng thời, Hội hỗ trợ, tặng quà, nhà tình nghĩa, sổ tiết kiệm cho các gia đình liệt sĩ có hoàn cảnh khó khăn…Chứng kiến biết bao lần niềm vui “xum họp” của các gia đình liệt sĩ nhưng lần nào trong ông cũng trào dâng niềm xúc động như chính người thân của mình.“Chiến tranh đã qua đi hơn 40 năm rồi, hài cốt liệt sĩ nằm ở ngoài rừng, sương gió bao nhiêu năm, hầu như sự tồn tại về xương cốt không còn nhiều. Nhưng việc đi tìm mình vẫn phải tìm, việc đưa hài cốt liệt sĩ về là nguyện vọng, tâm của toàn Đảng, toàn dân. Dù có thể chỉ là nắm đất,nắm xương tàn cũng đưa các anh về với quê mẹ. Đấy mới là nghĩa cử tri ân liệt sĩ”.

Hàng nghìn hài cốt liệt sĩ trên khắp đất nước được quy tập tại các nghĩa trang trên cả nước và được đoàn tụ với thân nhân nơi quê nhà có phần góp sức không nhỏ của những người cựu chiến binh, đồng đội của các liệt sĩ. Với lời hứa “ai còn sống khi đất nước hòa bình thì cố gắng tìm anh em nằm lại chiến trường được về với mẹ”, ông Phạm Ngọc Mậu, ở thành phố Hải Phòng đã có hành trình gần 30 năm đi tìm đồng đội và ông không nhớ hết mình đã đi bao nhiều lần, tìm được bao nhiều hài cốt đồng đội:  “Năm 1990, tôi trở vào chiến trường xưa với thẻ thương binh và với tiền phụ cấp ít ỏi. Với thẻ thương binh thời đó, tôi được miễn giảm tiền tàu xe. Tôi vào gặp lại các đồng đội đã từng tham gia chiến đấu năm xưa để tìm lại các chiến tích, những nơi bộ đội đóng quân, những nơi, những trận chiến đã chôn bạn để tìm bạn mình về. Với tinh thần là làm sao tìm được đồng đội của mình về để trả lại lời hứa mà trước khi ra trận, những người lính không bao giờ quên được”. Ông Phạm Ngọc Mậu chia sẻ.

Hiện cả nước vẫn còn hơn 200 nghìn ngôi mộ liệt sĩ chưa được “trả lại tên” và hàng trăm nghìn ngôi mộ có tên nhưng thân nhân các liệt sĩ chưa tìm thấy. Đó là niềm trăn trở của cả dân tộc.

Bà Nguyễn Kim Oanh, Phó trưởng Phòng Hồ sơ thân nhân liệt sĩ, Cục Người có công, Bộ Lao động-Thương binh và Xã hội cho biết, hiện có 2 phương pháp để xác định hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin, đó là phương pháp thực chứng và xét nghiệm AND. Tuy nhiên, hiện nhiều mẫu hài cốt đã trải qua 40-50 năm nằm dưới lòng đất, rất khó khăn trong công tác giám định, có trường hợp phải giám định nhiều lần mới có kết quả. Hầu hết thân nhân liệt sĩ tuổi đã cao nên việc xác định càng trở nên khó khăn. Nhu cầu giám định lớn nhưng số đơn vị phối hợp với Cục Người có công trong công tác giám định AND chưa đủ đáp ứng. “Chúng tôi tiếp tục phối hợp với các Bộ, ban, ngành, các cơ quan hữu quan tiếp tục thực hiện việc tiếp nhận thông tin về quy tập hài cốt liệt sĩ, mộ liệt sĩ để báo tin về liệt sĩ cho gia đình liệt sĩ. Đẩy mạnh thông tin tuyên truyền về công tác xác định hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin. Việc này rất quan trọng vì hiện nay nhiều gia đình muốn đi tìm hài cốt liệt sĩ nhưng họ chưa biết phải bắt đầu từ đâu, đến gặp cơ quan nào. Chúng tôi rất mong muốn thời gian tới sẽ có nhiều đơn vị có chức năng giám định AND cùng tham gia, chung tay cùng làm việc này để đẩy nhanh công suất giám định AND”. Bà Nguyễn Kim Oanh cho rằng.

Dẫu biết rằng hành trình tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ sẽ tiếp tục phải đối mặt với vô vàn gian nan, khó khăn, thử thách nhưng bằng tấm lòng tri ân, trách nhiệm với Tổ quốc, với sự hy sinh của thế hệ cha anh đi trước, Đảng, Nhà nước và nhân dân Việt Nam sẽ không dừng công việc này cho đến khi tất cả các anh được trở về quê hương, đất mẹ ./.