Ơy lâh 1 c’moo ahay năc zêng zập ngau coh pr’loọng đong t’cooh Zơ Râm Vui, coh cr’noon Prao, thị trấn Prao, chr’hoong Đông Giang, tỉnh Quảng Nam dợ hay ghít râu k’rang k’pân âng đhí boo tuh bhlong số 9 coh x’rịa c’moo ahay bhrợ t’vaih lâng pr’loọng đong đay. T’cooh Zơ Râm Vui xay truih: Đhí boo số 9 lâh năc vaih boo ngân, đác coh tu tọm Tà Lu chô đơơh, đác dưr nong đơơh bhrợ ha đhanuôr coh cr’noon căh loon pa tơơi pr’đươi. Bâc pr’đươi coh đong lâng a ọc, a tứch, axiu năc zêng tuh đơơng pơ loong; máy tính, ti vi, tủ chrộ doọ choom loong năc công ta trọm coh đác đanh t’ngay năc công hư. K’rang k’pân vaih cớ tuh ga măc, năc tơợ tr’nơơp c’moo đâu, t’cooh Zơ Râm Vui ơy pa liêm pa crêê đong xang, bhrợ p’rá coh dal đơc đồ đạc ooy dal lâng ha âu đơc ha roo, ch’neh, zơ nươu tr’hau đoọng zâl cha groong, g’đech ha đhí boo tuh bhlong vaih coh đanh t’ngay: “Hân noo k’nặ tươc, lâh đhí boo coh c’moo 2020, c’moo đâu pr’loỌng đong cu công pa liêm pa mâng đong xang, bhrợ p’xoọng pa ra coh đong đoọng đơc pr’đươi ooy dal, g’đech đhr’năng đác nong. Ha dang tuh pr’hơợc năc p’lih a ọc đoọng doọ tuh choom pơ loong.”

Chr’val Cà Dăng năc muy coh pazêng vel đong đhị chr’hoong Đông Giang crêê râu bil hư ngân xang g’luh đhí boo tuh bhlong dưr vaih coh x’rịa c’moo ahay. T’cooh Phong Thái, Chủ tịch UBND chr’val Cà Dăng xay moon: tươc nâu cơy vel đong ơy bhr’lậ liêm xang pazêng râu bil hư âng đhí boo, tuh bhlong coh c’moo ahay bhrợ t’vaih, pr’ăt tr’mông âng đhanuôr công nhâm mâng. Đoọng zâl cha groong lâng đhí boo tuh bhlong c’moo đâu, chính quyền chr’val ơy bhrợ têng cr’noọ bh’rợ ghít liêm, coh đêêc t’bhlâng pa liêm pa mâng 4 c’bhuh đhị đêêc, t’bhlâng xay moon, pa dưr dal c’năl âng đhanuôr coh bh’rợ zâl cha groong đhí boo, tuh bhlong, trôông dzâc manuyh bhrêy tăh… Chr’năp bhlâng, vel đong ơy ch’mêệt lêy pazêng zr’lụ buôn vaih hr’lang hr’câh, nong tuh đoọng vêy bh’rợ pa tơơi đhanuôr tươc ooy zr’lụ liêm crêê. T’cooh Phong Thái xay moon p’xoọng: “K’tiêc k’bunh coh chr’val Cà Dăng năc zr’năh k’đhap pa bhlâng, muy n’đăh năc da ding k’coong lâng muy n’đăh năc k’ruung, tọm đác, tu cơnh đêêc bh’rợ zâl cha groong đhí boo, tuh bhlong lâng chêêc lêy manuyh bhrêy tăh ta luôn vêy chr’val xay bhrợ k’rơ pa bhlâng. Chr’val ơy bhrợ têng đợ bh’rợ zâl cha groong đhí boo, tuh bhlong ghít bhlâng, zr’lụ hân đoo nong tuh năc đoọng Công an, quân sự ta luôn đương goon lêy căh đoọng manuyh lâng pr’đươi lướt chô, g’đéch râu bil hư ooy manuyh lâng cr’van. L’lăm hân noo đhí boo, tuh bhlong Ban Chỉ huy zâl cha groong đhí boo tuh bhlong lâng chêêc lêy manuyh bhrêy tăh âng chr’val t’bhlâng xay moon đoọng ha đhanuôr n’năl ooy bh’rợ zâl cha groong đhí boo, tuh bhlong lâng chêêc lêy manuyh bhrêy tăh. Cơnh coh bơr chu đhí boo số 5 lâng số 6 bêl đêêc ahay năc ơy pa tơơi đhanuôr tươc ooy zr’lụ liêm crêê, xiêr ooy đong bhrợ bhiệc âng chr’val, bơr năc tươc ooy trường học đoọng g’đech.”

Ting cơnh t’cooh Hồ Quang Minh, Phó Chủ tịch UBND chr’hoong Đông Giang, tỉnh Quảng Nam, vel đong n’nâu bhưah ga măc, da ding k’coong dal, k’ruung, tọm đác hooi hor, đhanuôr ăt mamông coh aral da ding k’coong, tu cơnh đêêc đhr’năng tuh pr’hơợc, nong tuh nong, hr’lang hr’câh k’tiêc năc dưr vaih k’rơ. Đoọng pa xiêr êp bhlâng râu bil hư tu đhí boo tuh bhlong bhrợ pa hư, l’lăm hân noo boo tuh c’moo đâu, chr’hoong ơy bhrợ têng cr’noọ bh’rợ ghít liêm pa bhlâng lâng pa liêm pa mâng Ban Chỉ huy zâl cha groong đhí boo, tuh bhlong lâng chêêc lêy manuyh bhrêy tăh tơợ chr’hoong tươc ooy chr’val, thị trấn. Đh’rưah lâng n’năc, vel đong ta luôn p’too moon pazêng đơn vị chức năng ch’mêệt lêy, xay moon đhr’năng âng pazêng công trình đoọng vêy bh’rợ bhr’lậ pa liêm đơơh loon. Chr’hoong công ơy pác puôn zr’lụ: zr’lụ ếp, zr’lụ m’pâng, zr’lụ thị trấn Prao lâng zr’lụ Cà Dăng, đoọng nhâm mâng xay bhrợ 4 đhị đêêc crêê cơnh lâng đhr’năng âng pazêng zr’lụ công cơnh nhâm mâng ha âu đơc ch’neh, ch’na m’bưi bhlâng coh 10 t’ngay đoọng zâl cha groong đhí boo, tuh bhlong bhrợ t’vaih tr’pac. T’cooh Hồ Quang Minh xay moon: “Đoọng ra văng zâl cha groong đhí boo tuh bhlong coh c’moo 2021, pa chô kinh nghiệm tơợ g’luh boo tuh c’moo 2020, chr’hoong Đông Giang đơơh loon bhrợ têng bh’rợ zâl cha groong đhí boo, tuh bhlong, hr’lang hr’câh k’tiêc nhâm mâng, ghit cơnh đhr’năng âng vel đong, đoọng pa xiêr râu bil hư ooy pr’đươi, pr’ăt tr’mông âng đhanuôr đhị chr’hoong. T’mêê đâu, chr’hoong Đông Giang ơy diễn tập pa choom zâl cha groong đhí boo coh c’moo 2021, tơợ bh’rợ diễn tập n’nâu năc p’xoọng bh’rợ zâl cha groong đhí boo, tuh bhlong âng chr’hoong liêm choom lâh mơ, coh đêêc đh’rưah lâng bh’rợ pa tơơi đhanuôr năc lâng bh’rợ zâl cha groong pr’luh Covid-19. Râu bơr cậ năc bh’rợ xay moon zâl cha groong đhí boo tuh bhlong vêy ta bhrợ coh pr’đươi công nghệ cơnh Zalo, Facebook, tin nhắn, thu âm pa xul coh loa truyền thanh lưu động. Chr’hoong ơy xay bhrợ xa nay pazum bhrợ đh’rưah lâng pazêng ban k’đhơợng lêy a bọc đác thuỷ điện coh chr’hoong, ha dang vêy boo tuh năc ta đang moon apêê ch’hooi đác tuh đoọng g’đech đhr’năng đác tuh nong tươc ooy zr’lụ đhanuôr ăt mamông./.”

Đông Giang - Quảng Nam: Chủ động phòng chống bão lũ

                                                Hôih Nhàn

Huyện miền núi Đông Giang, tỉnh Quảng Nam, địa hình chủ yếu là đồi núi cao, sông suối nhiều, người dân đa phần định cư dưới chân núi nên mỗi khi đến mùa mưa bão thường xảy ra sạt lở núi, lũ quét, lũ ống gây ngập lụt chia cắt kéo dài. Để chủ động ứng phó với diễn biến bất thường của thời tiết, ngay từ đầu năm nay, huyện Đông Giang đã xây dựng phương án phòng chống lụt bão, triển khai đến các thôn bản và phổ biến tới từng người dân.

Đã 1 năm trôi qua nhưng mọi người trong gia đình ông Zơ Râm Vui, ở thôn Prao, thị trấn Prao, huyện Đông Giang, tỉnh Quảng Nam vẫn chưa hết ám ảnh bởi những gì cơn bão số 9 hồi cuối năm ngoái gây ra với gia đình mình. Ông Zơ Râm Vui kể: Cơn bão số 9 đi qua gây mưa lớn, nước thượng nguồn suối Tà Lu bất ngờ đổ về, nước dâng nhanh khiến bà con trong thôn không kịp trở tay. Nhiều vật dụng trong gia đình và đàn gia súc, gia cầm, cá nuôi trong ao bị nước lũ cuốn sạch; máy tính, máy ảnh, ti vi, tủ lạnh không bị trôi thì ngâm nước lâu ngày cũng hư hỏng hết. Lo sợ lặp lại lũ lớn, ngay đầu năm nay, ông Zơ Râm Vui đã chủ động sửa sang nhà cửa, kê dọn đồ đạc lên cao và dự trữ lương thực, thực phẩm, thuốc men để phòng mưa bão ập đến, gây chia cắt dài ngày: “Mùa mưa bão cũng đền gần, qua mưa bão năm 2020, năm nay gia đình tôi đã chằng chống nhà cửa, làm căn gác trong nhà để chuyển các vật dụng lên cao tránh tình trạng ngập dưới nước. Nếu tình huống lũ lên khẩn cấp thì thả đàn lợn ra ngoài để không bị nước lũ cuốn trôi.”

Xã Cà Dăng cũng là một trong những địa phương ở huyện Đông Giang bị thiệt hại nặng nề sau các đợt mưa bão xảy ra liên tiếp hồi cuối năm ngoái.  Ông Phong Thái, Chủ tịch UBND xã Cà Dăng cho biết: đến nay địa phương đã cơ bản khắc phục xong thiệt hại do bão năm ngoái gây ra, cuộc sống của người dân cũng dần ổn định. Để ứng phó với mưa bão năm nay, chính quyền xã đã xây dựng kế hoạch cụ thể, trong đó tập trung kiện toàn lực lượng 4 tại chỗ, đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao ý thức nhân dân trong việc phòng chống thiên tai, cứu nạn, cứu hộ…Đặc biệt, địa phương đã tiến hành kiểm tra, rà soát những điểm xung yếu về ngập lụt, sạt lở chủ động lên phương án sơ tán dân đến nơi an toàn. Ông Phong Thái cho biết thêm: “Địa bàn xã Cà Dằng là địa bàn rất phức tạp, một bên thì đồi núi còn một bên thì sông, suối, cho nên việc phòng chống thiên tai và tìm kiếm cứu nạn luôn được địa phương đặt lên hàng đầu. Xã đã xây dựng phương án phòng chống thiên tai rất cụ thể, những nơi ngập lụt phân công lực lượng Công an, quân sự thường xuyên túc trực không cho phương tiện và người qua lại, tránh thiệt hại về người và tài sản. Trước mùa mưa bão Ban chỉ huy phòng chống thiên tai và tìm kiếm cứu nạn của xã đã tăng cường tuyên truyền cho bà con về công tác phòng chống thiên tai và tìm kiếm cứu nạn. Như vừa rồi có hai cơn bão số 5 và số 6 đã vận động bà con đến nơi an toàn, thứ nhất xuống trụ sở xã, hai là lên trường học để trú tránh.”

Theo ông Hồ Quang Minh, Phó Chủ tịch UBND huyện Đông Giang, tỉnh Quảng Nam, Đông Giang có địa bàn rộng, đồi núi cao, sông suối chảy siết, người dân ở dưới chân núi còn nhiều nên nguy cơ lũ quét, ngập lụt, sạt lở đất vùi lấp là rất lớn. Để hạn chế thấp nhất thiệt hại do thiên tai gây ra, trước mùa mưa bão năm nay, huyện đã xây dựng kế hoạch chi tiết và kiện toàn Ban chỉ huy Phòng chống bão lũ và Tìm kiếm cứu nạn từ huyện đến các xã, thị trấn. Cùng với đó, địa phương thường xuyên đôn đốc các đơn vị chức năng kiểm tra, đánh giá chất lượng các công trình để có phương án sửa chữa kịp thời. Huyện cũng đã phân chia bốn vùng: vùng thấp, vùng giữa, vùng thị trấn Prao và vùng Cà Dăng, để đảm bảo việc thực hiện 4 tại chỗ phù hợp với điều kiện từng vùng cũng như đảm bảo dự trữ lương thực, thực phẩm trong vòng 10 ngày đề phòng mưa lũ gây chia cắt. Ông Hồ Quang Minh cho hay: “Để chuẩn bị phòng chống mưa bão năm 2021, rút kinh nghiệm từ đợt mưa lũ năm 2020, huyện Đông Giang đã chủ động xây dựng phương án phòng chống mưa bão, lũ lụt, sạt lở đất một cách kỹ lưỡng, sát với tình hình thực tế của địa phương, để giảm thiệt hại về cơ sở vật chất, tài sản tính mạng của nhân dân trên địa bàn huyện. Mới đây, huyện Đông Giang đã tổ chức diễn tập phòng chống thiên tai năm 2021, qua diễn tập đã bổ sung thêm các phương án phòng chống thiên tai của huyện tốt hơn, trong đó kết hợp sơ tán nhân dân với phòng chống dịch Covid-19. Thứ hai nữa là công tác tuyên truyền phòng chống thiên tai cũng được thực hiện trên các phương tiện công nghệ như Zalo, Facebook, tin nhắn, thu âm phát trên loa truyền thanh lưu động. Huyện cũng đã xây dựng quy chế phối hợp với các ban quản lý hồ thuỷ điện trên địa bàn huyện, nếu có mưa lũ thì yêu cầu các ban quản lý xả lũ để tránh việc nước lũ dâng lên gây trình trạng ngập lụt đến địa bàn dân cư…/.”