Chùa Chuông nắc muy cóh pazêng đhị ty đanh cóh pazêng zr’lụ c’kir cấp k’tiếc k’ruung chr’nắp Phố Hiến, Hưng Yên. Ha dang Văn Miếu Xích Đằng vêy ta lêy nắc rau chr’nắp pr’hay âng Phố Hiến, Hương Yên, nắc Chùa Chuông, cr’noon Nhân Dục, phường Hiến Nam, nắc Phố Hiến chr’nắp pr’hay pa bhlâng cruung đác đong xang. Cóh chùa nắc dzợ zư đớc bấc rau chr’nắp xay p’cắh rau n’léh váih âng đhăm k’tiếc Phố Hiến ahay lâng đợ pr’đươi ty đanh lịch sử chr’nắp pa bhlâng.

Chùa Chuông nắc muy cóh pazêng đhị cruung đác, đong xang ty ắt cóh zr’lụ c’kir cấp k’tiếc k’ruung chr’nắp Phố Hiến, Hưng Yên. Apêê t’coóh ta ha vel đong xay truíh moon Chùa Chuông vêy ta bhrợ têng tơợ lang bhua Lê, k’dâng thế kỷ 15. Cóh bha ar bha tơ ty đanh xrặ xay moon Chùa Chuông cóh bêl ahay vêy 2 chu ta bhr’lậ pa liêm cóh c’moo 1702 lâng c’moo 1711. A moó Nguyễn Thị Liên, manuýh đương prá xay lâng ta mooi tước la lêy xay moon, Chùa Chuông dzợ vêy đhơ nớc nắc Kim Chung Tự tu pa têết lâng muy lang bh’lêê bh’la cóh ahay: “Lang bh’lêê bh’la ahay xay truíh cóh c’moo mr’nghi đác, đác đơơng p’loong muy bè n’loong, cóh đêếc vêy muy bêệ chuông vàng liêm pa bhlâng. Bè n’loong n’nâu loong bấc ooy nắc cắh đhêy. Cóh muy t’ngay t’tun, bè n’loong n’nâu loong ooy cr’noon Nhân Dục. Đhanuôr cóh pazêng tơợ tước đoọng pay chô đơơng chuông, hân đhơ cơnh đêếc bêl pay nắc cắh mặ pay, tu u clơợng. Rau chr’nắp bhlâng nắc đhiệp apêê t’coóh ta ha cóh chùa vêy mặ chô đơơng chuông n’nâu ooy chùa. Zập ngai bhui har, apêê đoo xay moon nắc Pleng, Phật ơy đoọng chuông vàng lâng đh’rứah chrooi đoọng g’lêếh c’rơ đoọng bhrợ x’rang dzông chuông. Bêl chuông vêy ta t’coọ nắc xa nul chr’va chr’đhố ch’ngai pa bhlâng.”

Pazêng zr’lụ chùa Chuông vêy ta bhrợ têng liêm crêê pa bhlâng, ting cơnh c’rơ âng k’tiếc k’ruung. Chùa vêy ta bhrợ têng crêê cơnh tơợ c’riing Tam quan tước ooy đong bha lâng âng đong Tổ, pazêng vêy: Tam quan, Tiền đường, Thượng điện, đông Tổ, đông Mẫu, đong ng’đớc chuông cóh dal lâng 2 n’đắh c’lâng lướt cóh đong… P’loọng bha lâng âng đong chua nắc ooy Nam. Rau chr’nắp liêm lâng đợ rau pr’chăm, bh’rợ đong xang cóh lang bhua Hậu Lê nắc ghít pa bhlâng ta bhrợ cóh p’loọng c’riing lâng cóh p’bhung âng Tam quan. C’riing vêy ta bhrợ cơnh t’gơn lâng mơ 3 tầng 12 xr’pợ, ng’lêy nắc ga mắc ma bhuy pa bhlâng. Pazêng đong đèn vêy ta pa chăm lâng puôn rau a đhắh chr’nắp lâng bhrư đhâl dzoọng đương goon, p’bhung đong vêy ta bhrợ đớp văng, xay p’cắh rau chr’nắp ma bhuy cóh zr’lụ c’riing chùa. Mót tơợ c’riing Tam quan nắc tước ooy bha nơợc đhâk t’viêng ty vêy ta poong đhị a bóc mắt bh’dưa.

Z’lấh zung nắc tước ooy tang ga mắc vêy ta bhrợ lâng gạch Bát Tràng. Đhị m’pâng nắc c’lâng đhâl t’viêng lướt tíh ooy m’pâng đong Tiền đường. Cóh tang k’tứi đhị m’pâng Tiền đương lâng đhị Thường điện nắc dzợ zư đớc t’nơơm hương đhâl ty, chr’nắp pa bhlâng đhị Phố Hiến, Hưng Yên, vêy ta bhrợ tơợ c’moo 1702, vêy ta coóch pazêng rau pr’chăm cóh ty đanh ahay. T’nơơm hương đhâl nắc dzợ vêy ta đớc nắc Thạch trụ, dzợ ng’năl cơnh lơơng nắc pa têết bhlưa pleng k’tiếc, đoọng xay moon rau cr’noọ cr’niêng âng acoon manuýh tước ooy abhô dang.

Rau chr’nắp pr’hay pa bhlâng âng Chùa Chuông ga mắc liêm apêê ta mooi zập n’đắh cắh choom cắh tước nắc tr’ngâl Phật vêy đớc bơr n’đắh c’lâng lướt cóh chùa. Tơợ tang ng’mót nắc n’loong vêy ta coóch bhrợ Thập điện Diêm vương, cơnh đêếc nắc 10 p’loọng c’riing acoon manuýh z’lấh cóh lang a bhuy. Xang n’nắc tước ooy tr’ngâl Tứ Thiên Vương, Bát bộ Kim cương lâng Thập Bát La Hán cóh pazêng cơnh ắt tợt la lay cơnh, bran mặt công la lay cơnh, xay p’cắh apêê n’nâu xoọc kiêng chêếc lêy c’lâng trôông dzấc pazêng acoon manuýh lum zr’nắh k’đháp. Cóh đêếc, đợ tr’ngâl Thập bát La Hán vêy ta bhrợ lâng k’tiếc têệt âng Chùa Chuông nắc muy cóh pazêng tr’ngâl liêm pa bhlâng âng Việt Nam, vêy ta bhrợ têng tơợ thế kỷ 16. Cóh Chùa Chuông, pazêng rau pr’đươi cơnh chuông, a pậ, đhâk, pazêng rau pr’đươi đoọng p’bhuốih công cơnh pazêng tr’ngâl Phật nắc lứch xay p’cắh ghít rau chr’nắp pr’hay âng Phố Hiến ahay. Muy cóh pazêng pr’đươi vêy chr’nắp pa bhlâng dzợ vêy ta zư đớc cóh chùa nắc t’clắh đhâl đhị c’lâng lướt cóh đong chùa tơợ a tước. Manuýh đương prá xay ooy ta mooi Nguyễn Thị Liên prá p’xoọng: “Chùa vêy t’clắh tr’ngâl đhâl, t’clắh tr’ngâl đhâl ty chr’nắp đhị Chùa Chuông, vêy ta bhrợ têng cóh c’moo 1711. T’clắh tr’ngâl đhâl n’nâu vêy 2 mặt, cóh l’lăm nắc crặ cr’liêng chữ: Kim Chung Thạch Tự Bi Ký, vêy bài thơ haanh déh rau chr’nắp pr’hay âng Chùa Chuông. Cóh hoọng nắc xrặ: Nhân Dục Xã Cổ Tích Truyền, xay truíh bh’rợ tr’câl tr’bhlêy bấc ơl pa bhlâng cóh ch’nang đác âng Phố Hiến bêl ahay. Xoọc đêếc kinh thành Thăng Long – Hà Nội vêy tước 36 phố phường nắc Hưng Yên tước 23 phố phường, 36 chợ, lấh 50 zr’lụ cóh prang k’tiếc k’ruung tước ooy đâu tr’câl tr’bhlêy. Apêê tr’câl tr’bhlêy tơợ k’tiếc k’ruung n’lơơng công tước ooy đâu đoọng tr’câl tr’bhlêy bấc pa bhlâng.”

Cóh pazêng t’ngay c’xêê tr’cuôl, t’ngay muy âm lịch cóh zập c’xêê, cắh cậ bêl Đại lễ Phật đản cóh zập c’moo , Chùa Chuông vêy bấc pa bhlâng đhanuôr cóh zr’lụ lâng ta mooi cóh prang k’tiếc k’ruung chô ooy đâu. Tước ooy bhiệc bhan Phật lâng lướt lêy chùa chr’nắp ma bhuy, zập cha nắc nắc ngoọ cơnh choom t’bil lơi rau zr’nắh k’đháp cóh pr’ắt tr’mông, chêếc đhị zr’lụ têêm ngăn cóh cr’noọ cr’niêng. T’coóh Đinh Trần Nam, đhanuôr Phố Hiến, Hưng Yên prá: “Nâu đoo nắc c’cir lịch sử công nắc rau tr’haanh đoọng ha zi. Rơơm kiêng k’coon ch’chau zi lâng pazêng đhanuôr zư lêy c’cir lịch sử n’nâu.”

Lâng rau chr’nắp ga mắc ooy lịch sử, đong xang la liêm đh’rứah lâng pazêng tr’ngâl ty chr’nắp, chùa Chuông nắc zr’lụ tước la lêy lâng du lịch a bhô dang chr’nắp pa bhlâng nắc ta mooi cắh choom cắh tước bêl tước ooy tỉnh Hưng Yên./.

Cổ kính Chùa Chuông - Phố Hiến

(VOV5)

Chùa Chuông là một trong những danh lam cổ nằm trong quần thể khu di tích cấp quốc gia đặc biệt Phố Hiến, Hưng Yên. Nếu như Văn Miếu Xích Đằng được xem là biểu trưng của Phố Hiến, Hưng Yên, thì Chùa Chuông, thôn Nhân Dục, phường Hiến Nam, chính là "Phố Hiến đệ nhất danh lam". Tại chùa vẫn còn lưu giữ đậm nét những dấu tích của vùng đất Phố Hiến xưa với những hiện vật lịch sử quý giá.

Chùa Chuông là một trong những danh lam cổ nằm trong quần thể khu di tích cấp quốc gia đặc biệt Phố Hiến, Hưng Yên. Các bậc cao niên địa phương truyền lại rằng Chùa Chuông được khởi dựng từ thời Lê, khoảng thế kỷ 15. Sử sách ghi chép lại rằng Chùa Chuông từng được trùng tu 2 lần vào năm 1702 và năm 1711. Chị Nguyễn Thị Liên, hướng dẫn viên, cho biết Chùa Chuông còn có tên là Kim Chung Tự bởi gắn với một truyền thuyết cổ xưa: "Truyền thuyết kể lại rằng vào năm đại hồng thủy, dòng nước cuốn theo một bè gỗ, ở trên có ngự một quả chuông vàng rất đẹp. Bè gỗ đi qua rất nhiều nơi nhưng không dừng lại. Một ngày nọ, bè gỗ dạt vào thôn Nhân Dục. Người dân khắp nơi đua nhau đến để đưa chuông về nhưng quả chuông không nhúc nhích. Điều đặc biệt là chỉ có các bô lão trong ngôi chùa mới có thể đưa được quả chuông về chùa. Mọi người rất phấn khởi, vui mừng và cho rằng Trời, Phật đã ban chuông vàng và cùng nhau góp công góp của để làm gác treo chuông. Khi chuông ngân lên thì âm thanh vang xa ngàn vạn dặm."

Quần thể kiến trúc chùa Chuông có bố cục hài hòa theo kiểu liên hoàn. Chùa được bố trí cân xứng trên một trục từ cổng Tam quan tới nhà Tổ, bao gồm các hạng mục: Tam quan, Tiền đường, Thượng điện, nhà Tổ, nhà Mẫu, lầu chuông và 2 dãy hành lang... Mặt tiền chùa quay hướng Nam. Nét cổ kính và những hoa văn, kiến trúc thời Hậu Lê được in dấu rõ rệt trên cánh cổng và mái Tam quan. Cửa có lối kiến trúc chồng diêm 3 tầng 12 mái, dáng vẻ uy nghi, hài hòa. Các ô lồng đèn đắp nổi hình tứ linh và hình con nghê đá đứng chầu, mái đao cong vút thể hiện sự linh thiêng nơi cổng chùa. Qua cổng Tam quan là tới ba nhịp cầu đá xanh cổ bắc ngang qua ao Mắt Rồng.

Qua cầu là khoảng sân rộng được lát bằng gạch Bát Tràng. Chính giữa là con đường đá xanh dẫn thẳng đến nhà Tiền đường. Tại khoảng sân nhỏ giữa nhà Tiền đường và tòa Thượng điện còn lưu giữ cây hương đá cổ, quý hiếm nhất tại Phố Hiến, Hưng Yên, có từ năm 1702, chạm khắc các hoa văn cổ xưa. Cây hương đá còn được gọi là Thạch trụ, tức là trục vũ trụ nối giữa trời và đất, nhằm truyền lại ước vọng của con người đối với đấng thiêng liêng.

Nét đặc sắc của ngôi Chùa Chuông cổ kính mà khách thập phương không thể bỏ qua là hệ thống các pho tượng Phật độc đáo được bố trí cân xứng nhau tại hai bên hành lang chùa. Từ ngoài vào là bức phù điêu gỗ Thập điện Diêm vương, tức 10 cửa điện mà con người phải trải qua nơi âm giới. Tiếp đến là hệ thống tượng Tứ Thiên Vương, Bát bộ Kim cương và Thập Bát La Hán ở các tư thế khác nhau, vẻ mặt khác nhau, thể hiện các vị đang muốn tìm ra con đường cứu khổ cho chúng sinh. Trong đó, bộ “Thập bát La Hán” (18 VỊ La Hán) bằng đất sét mộc của Chùa Chuông là một trong những bộ tượng đẹp nhất Việt Nam, được chế tác từ thế kỷ 16. Trong Chùa Chuông, các hiện vật như chuông, khánh, đá, các đồ tế tự cũng như hệ thống tượng Phật đều mang đậm dấu ấn của Phố Hiến xưa. Một trong những hiện vật có giá trị nhất còn được lưu lại ở chùa là tấm bia đá nằm tại hành lang bên phải phía trong chùa. Hướng dẫn viên Nguyễn Thị Liên giải trình: "Chùa có tấm bia đá, là tấm bia cổ quý giá tại Chùa Chuông, được dựng vào năm 1711. Tấm bia có 2 mặt, mặt trước khắc chữ "Kim Chung Thạch Tự Bi Ký", có bài thơ ca ngợi cảnh đẹp của ngôi Chùa Chuông. Mặt sau của bia có nhan đề "Nhân Dục Xã Cổ Tích Truyền" ghi lại cảnh buôn bán sầm uất trên bến dưới thuyền của Phố Hiến xưa. Lúc đó kinh thành Thăng Long - Hà Nội có 36 phố phường thì Hưng Yên cũng có tới 23 phố phường, 36 chợ, trên 50 nơi trên cả nước đến đây buôn bán. Thương gia nước ngoài đến đây buôn bán rất đông."

Vào các ngày rằm, mùng một âm lịch hàng tháng hay dịp Đại lễ Phật đản hàng năm, Chùa Chuông thu hút đông đảo nhân dân trong vùng và du khách thập phương về chiêm bái. Tới lễ Phật và vãn cảnh chùa thanh tịnh, mỗi người như gột bỏ được những bộn bề, lo toan của cuộc sống, tìm được sự bình an trong tâm. Ông Đinh Trần Nam, người dân Phố Hiến, Hưng Yên, nói:"Đây là di tích lịch sử cũng là niềm vinh dự cho chúng tôi. Mong là con cháu chúng tôi và các toàn thể dân gìn giữ di tích lịch sử này."

Với bề dày lịch sử, kiến trúc đẹp cùng hệ thống các pho tượng cổ độc đáo, chùa Chuông là điểm tham quan và du lịch tâm linh hấp dẫn mà du khách không thể bỏ qua khi đến với tỉnh Hưng Yên./.