Tơợ ahay, pr’ắt tr’mung đhanuôr Cơ Tu cóh vel Pà Ong, chr’val Cà Dy, chr’hoong k’coong ch’ngai Nam Giang lấh mơ nắc g’nưm ooy bhiệc bhrợ ha rêê. C’moo n’đoo boo đhí liêm crêê nắc đhanuôr vêy râu cha, ha dợ bêl túh bhlong nắc bêl vêy râu cha bêl cắh. Amoó Đinh Thị Trưới, ắt cóh vel Pà Ong moon, k’diịc đấh bil, cóh đông amoó nắc dzợ vêy 2 nhi coon căn ắt ma mung. Amoó t’bhlâng bhrợ têng lâng bhiệc bhrợ ha rêê, đợ bêl doọ râu trơ vâng nắc lướt bhrợ thuê, bhrợ keo hân đhơ cơnh đêếc, pr’loọng đông cung cắh mặ dưr zi lấh đha rứt. C’moo 2019, chr’hoong Nam Giang xay bhrợ bh’rợ lêy băn zư a’tứch a’coon 1 t’nhay tuổi, amoó nhăn pấh bhrợ. Dự án nắc ơy zooi zúp pr’loọng đông amoó 45 p’nong a’tứch ooy cr’chăl lêy băn. Amoó Trưới đoọng năl, băn a’tứch liêm choom lấh mơ bhrợ ha rêê đhuốch: “Bêl ahay pr’loỌng đông bhrợ ha rêê, bêl k’diịc bil nắc vêy chấc pa câl cà phê, đác ôộm.. lâng bh’rợ băn a’tứch acu kiêng bhlâng. Rơơm vêy bấc dự án chr’nắp lâng đhanuôr, lấh mơ nắc apêê cắh pr’đoọng cơnh acu đoọng vêy râu băn pa dưr tr’mung.”

Pr’loọng đông amoó Mến Thị Đồng cóh vel Pà Ong, chr’val Cà Dy cung cắh vêy z’zăng lấh pr’loọng đông amoó Đinh Thị Trưới. Amoó Đồng acoon cóh Bhnong cóh chr’hoong Phước Sơn bơơn k’diịc lâng chô ặt ma mung cóh đâu. Xang bêl chô ắt pazưm đh’rứah, pr’loọng đông amoó nắc bhrợ bh’rợ cắt xọc. Váih k’coon, pr’ắt tr’mung pr’loọng đông ting zr’nắh lấh mơ. Cắh vêy k’tiếc bhrợ cha, pr’ắt tr’mung ting zr’nắh lấh mơ, diịc điêl nắc ting ặt cắh năl cơnh choom bhrợ pa dưr pr’ắt tr’mung, diịc điêl nhi đoo hơnh déh bêl vêy zooi zúp a’tứch đoọng ha pêê đha rứt pa dưr pa xớc pr’ắt tr’mung. Xoọc cóh bhươn amoó vêy 45 p’nong a’tứch lêy băn liêm choom. amoó Mến Thị Đồng rơơm kiêng tơợ bh’rợ nâu, pr’ắt tr’mung pr’loọng đông têêm ngăn lâng vêy zên pa chô z’zăng lấh mơ: “Nhà nước vêy xa nay bh’rợ zooi zúp đoọng ha đhanuôr liêm chr’nắp, tr’nơợp lêy cung liêm choom. M’ma a’tứch nâu buôn băn nắc ha y acu vêy bhrợ t’bhứah lấh mơ dzợ. Ha dang pr’đơợ liêm buôn nắc acu băn pa zưm lâng bồ câu, a’chim iêr pay cr’liêng đoọng ha thị trường đoọng pr’ắt tr’mung têêm ngăn lấh.”

Pr’loọng đông amoó Đinh Thị Trưới lâng Mến Thị Đồng nắc 2 ooy k’ha riêng pr’loọng pấh bhrợ dự án băn a’tứch p’lóh cóh bhươn đhị chr’hoong Nam Giang, tỉnh Quảng Nam. Tu bhrợ têng liêm choom bh’rợ b’băn ting c’lâng moon pa choom âng zâp cán bộ Trung tâm Kỹ thuật Nông nghiệp chr’hoong Nam Giang zêng lêy lâng zâp m’ma a’tứch dưr váih k’rơ liêm. T’coóh Đỗ Thanh Tâm, cán bộ Trung tâm Kỹ thuật Nông nghiệp chr’hoong Nam Giang đoọng năl, ting lêy lâng zâp a’tứch n’lơơng nắc a’tứch nâu k’rơ lấh mơ, doọ buôn váih pr’lúh cr’ay, liêm glặp lâng pr’đơợ plêệng k’tiếc cóh Nam Giang. Ch’na cha âng a’tứch nâu cung ba buôn, buôn chấc bơơn cóh bhươn đông. Đhanuôr nắc lêy k’rong băn zư liêm crêê giờ, tiêm cha groong vắc xin liêm zâp, pa liêm c’roọl bh’năn liêm sạch... Ha dang zư lêy liêm choom nắc mơ 5-6 c’xêê a’tứch nâu lạch cr’liêng ruúh tr’nơợp. M’ma a’tứch nâu hân đhơ k’tứi nắc đợ mơ lạch cr’liêng bấc bhlâng, mơ 15-20 cr’liêng, bấc lấh mơ a’tứch lơơng: “Xang bấc c’moo xay bhrợ, azi lêy m’ma a’tứch nâu pa dưr pa xớc liêm choom, lâng pr’đơợ plêệng k’tiếc cóh đâu. A’tứch băn p’lóh cóh bhươn pa dưr pa xớc đấh. Đợ t’tưn azi t’bhlâng pa dưr pa xớc ting c’lâng c’lâng băn a’tứch liêm sạch lâng bhrợ pa dưr thương hiệu lalay đoọng ha chr’hoong Nam Giang.”

Bh’rợ băn a’tứch p’lóh bhươn bơơn chr’hoong Nam Giang xay bhrợ tơợ c’moo 2018 tước đâu, tơợ dự án âng xa nay bh’rợ pa dưr pa xớc bha lang k’tiếc zooi zúp pr’loọng đông vêy p’niên dứp 5 c’moo, p’niên oom oóch lâng lưm bấc zr’nắh k’đhạp. Xoọc ơy vêy 22 tổ, c’bhúh lâng k’dâng 300 pr’loọng đhanuôr cóh 4 chr’val, thị trấn pấh bhrợ, pa zêng thị trấn Thạnh Mỹ, Cà Dy, Tà Bhing, Tà Pơơ lâng Chà Val. P’căn Doãn Thị Tuyết, Gíam đốc Trung tâm Kỹ thuật Nông nghiệp chr’hoong Nam Giang, tỉnh Quảng Nam Nam đoọng năl: bh’rợ nâu nắc ơy zúp bấc pr’loọng vêy pa chô zên têêm ngăn. Cr’chăl nâu a’tốh, chr’hoong Nam Giang nắc t’bhlâng moon pa choom đhanuôr đươi bhrợ cơnh khoa học kỹ thuật t’mêê ooy bh’rợ băn a’tứch têêm ngăn, đoọng pa dưr dal chất lượng bh’nơơn pr’đươi, ooy đâu chrooi pa xoọng t’bil ha ul pa xiêr đha rứt đhị k’coong ch’ngai: “Xa nay bh’rợ pa dưr pa xớc bha lang k’tiếc zooi zúp đoọng pr’ắt tr’mung ha đhanuôr lêy b’băn, ch’chóh. Lâng bh’rợ băn a’tứch p’lóh cóh bhươn nắc ơy đơơng bh’nơơn liêm choom. acu rơơm đhanuôr t’bhlâng lêy băn chóh, bhrợ têng cha, têêm ngăn pr’ắt tr’mung, oó dzợ đha rứt.”./

Tín hiệu vui từ mô hình nuôi gà thả vườn

 ở vùng cao Nam Giang, Quảng Nam

                                                                                            (K.Cương – A.Sĩ)

Cùng với định hướng phát triển kinh tế từ trồng rừng, tại huyện miền núi Nam Giang, tỉnh Quảng Nam đã xuất hiện nhiều mô hình chăn nuôi cho hiệu quả kinh tế cao, giúp người dân có nguồn thu nhập ổn định. Trong đó, nuôi gà thả vườn là một trong những mô hình hiệu quả đang được địa phương nhân rộng.

Bao đời nay, cuộc sống người dân Cơ Tu ở thôn Pà Ong, xã Cà Dy, huyện miền núi Nam Giang chủ yếu dựa vào nương rẫy. Năm nào “mưa thuận gió hòa” thì bà con có cái ăn, còn bão lũ ập xuống thì bữa đói bữa no là chuyện bình thường. Chị Đinh Thị Trưới, ở thông Pà Ong kể, chồng chị mất sớm, nhà chỉ còn 2 mẹ con nương tựa nhau. Chị nỗ lực sớm trưa với công việc nương rẫy, những lúc nông nhàn thì đi làm cỏ thuê, vác keo nhưng gia đình vẫn không thể thoát cái nghèo. Năm 2019, huyện Nam Giang triển khai mô hình liên kết úm (chăm sóc) gà con 1 ngày tuổi, chị xin tham gia. Dự án đã hỗ trợ gia đình chị 45 gà con cùng sự hướng dẫn kỹ thuật của cán bộ Trung tâm Kỹ thuật Nông nghiệp trong suốt quá trình nuôi. Chị Trưới cho hay, nuôi gà có hiệu quả hơn hẳn so với làm nương rẫy: “Trước đây gia đình chủ yếu làm rẫy, từ khi chồng mất tôi mới chuyển sang buôn bán cà phê, nước giải khát... sống qua ngày. Với mô hình nuôi gà thả vườn tôi rất thích. Tôi mong có nhiều dự án thiết thực đối với bà con, đặc biệt là những chị em không may mắn như tôi để họ được hỗ trợ sinh kế. Sau này tôi sẽ mở rộng quy mô hơn  để 2 mẹ con có cuộc sống tốt đẹp hơn.”

Gia đình chị Mến Thị Đồng ở thôn Pà Ong, xã Cà Dy cũng chẳng khá hơn gia đình chị Đinh Thị Trưới là mấy. Chị Đồng là người dân tộc Bhnong ở huyện Phước Sơn theo chồng về đây sinh sống. Sau khi kết hôn, cuộc sống gia đình chị chỉ dựa vào nghề cắt tóc của chồng. Có con, cuộc sống gia đình chật vật hơn. Không có đất sản xuất, cuộc sống ngày càng khó khăn, vợ chồng chị cứ loay hoay với “bài toán” làm kinh tế mà chẳng biết bắt đầu từ đâu. Khi nghe dự án hỗ trợ gà con cho người ghèo phát triển kinh tế, vợ chồng chị mừng như “bắt được vàng”. Hiện trong vườn nhà chị có 45 con gà ri phát triển rất tốt. Chị Mến Thị Đồng hy vọng từ mô hình này, kinh tế gia đình mình sẽ ổn định và có thu nhập khá hơn: “Nhà nước có chương trình hỗ trợ cho người dân rất thiết thực, bước đầu mang lại hiệu quả rất tốt. Giống gà này dễ nuôi nên sau này tôi sẽ mở rộng thêm nữa. Nếu điều kiện thuận lợi tôi sẽ nuôi kết hợp với chim bồ câu, chim cút lấy trứng cung ứng cho thị trường để cuộc sống ổn định hơn.”

Gia đình Chị Đinh Thị Trưới và Mến Thị Đồng chỉ là hai trong hàng trăm hộ tham gia dự án nuôi gà ri thả vườn tại huyện Nam Giang, tỉnh Quảng Nam. Nhờ thực hiện tốt kỹ thuật chăn nuôi theo hướng dẫn của cán bộ Trung tâm Kỹ thuật Nông nghiệp huyện Nam Giang, hầu hết các mô hình nuôi gà ri của các hộ đều phát triển tốt. Ông Đỗ Thanh Tâm, cán bộ Trung tâm Kỹ thuật Nông nghiệp huyện Nam Giang cho biết, so với các giống gà khác thì gà ri có hệ miễn dịch khá tốt, ít dịch bệnh, phù hợp với điều kiện đất đai, khí hậu ở Nam Giang. Thức ăn của gà cũng đơn giản, hầu như dễ tìm trong vườn nhà. Bà con chỉ cần đầu tư chăm sóc như cho ăn đúng giờ, tiêm phòng vắc xin đầy đủ, vệ sinh chuồng trại sạch sẽ… Nếu chăm sóc tốt thì khoảng 5 đến 6 tháng gà ri đẻ trứng lứa đầu tiên. Giống gà ri tuy nhỏ nhưng số lượng trứng đẻ rất nhiều, từ 15 – 20 quả/chu kỳ đẻ, nhiều hơn so với giống gà khác: “Sau nhiều năm triển khai, chúng tôi nhận thấy giống gà ri này phát triển rất tốt, thích hợp với điều kiện thời tiết, địa hình trên này. Gà chăn thả vườn nên phát triển rất nhanh. Sau này chúng tôi cố gắng phát triển theo hướng chăn nuôi gà sạch và xây dựng thương hiệu gà riêng cho huyện Nam Giang.”  

Mô hình nuôi gà ri thả vườn được huyện Nam Giang triển khai từ năm 2018 đến nay, từ dự án của Chương trình phát triển tầm nhìn thế giới hỗ trợ hộ gia đình có trẻ em dưới 5 tuổi, trẻ em suy dinh dưỡng và gặp nhiều khó khăn. Hiện đã có 22 tổ/nhóm với khoảng 300 hộ dân ở 4 xã, thị trấn tham gia, gồm thị trấn Thạnh Mỹ, Cà Dy, Tà Bhing, Tà Pơ và Chà Val. Bà Doãn Thị Tuyết, Giám đốc Trung tâm Kỹ thuật Nông nghiệp huyện Nam Giang, tỉnh Quảng Nam cho biết: mô hình này đã giúp nhiều hộ có thu nhập ổn định và nâng cao chất lượng cuộc sống. Thời gian tới, huyện Nam Giang sẽ tiếp tục hướng dẫn người dân áp dụng khoa học kỹ thuật mới vào chăn nuôi gà an toàn, nhằm nâng cao chất lượng sản phẩm, qua đó góp phần xóa đói giảm nghèo tại vùng cao: “Chương trình phát triển tầm nhìn thế giới hỗ trợ sinh kế cho người dân chăn nuôi, trồng trọt. Với mô hình gà ri thả vườn đã mang lại hiệu quả rất tốt, tỷ lệ sống rất cao, ít bị dịch bệnh mà rất dễ nuôi. Tôi mong bà con thông qua các chương trình dự án hỗ trợ cây trồng, con vật nuôi... cố gắng tận dụng và chịu khó làm ăn, phát triển kinh tế, ổn định đời sống không phải đói nghèo nữa.”/.