C’moo 2017 hanua, lướt zi’lấh bấc râu cắh liêm choom moon pa’glúh lâng mưy vel bhươl vêl bấc pr’đơợ pr’ắt tr’mung bh’rợ tr’nêng zr’nắh k’đhạp bhlâng lâng zâp tỉnh cóh zr’lụ Tây Nguyên, Kon Tum nắc ơy bơơn đợ bh’nơơn liêm chr’nắp. G’lúh tr’nơợp tỉnh nâu bhrợ têng xang 14/14 cr’noọ bh’rợ bha’lâng đắh kinh tế, xã hội. Pr’lướt padưr pa’xớc kinh tế bơơn lấh 9% ting lêy lâng c’moo l’lăm ahay, pachô zên nhà nước bơơn lấh 2.200 tỷ đồng dưr zi’lấh 122% ting lêy lâng dự toán, pachô zên mưy cha’nặc mơ 31 ực đồng dzoọc k’noọ 35 ực đồng. Râu k’rang moon liêm chr’nắp lấh mơ nắc pr’ắt tr’mung, bh’rợ tr’nêng âng đhanuôr acoon cóh, nắc lêy bơơn lấh 53% đhanuôr cóh vel đông nắc ơy vêy đợ tr’xăl liêm choom.

C’moo 2017, k’tiếc 3 râu tơơm chr’nóh, pazêng: chóh ha’roo cóh ha’rêê, a’bhoo lâng bo bo âng 89 pr’loọng đhanuôr acoon cóh Sê Đăng cóh vel Đăk Dơn, chr’val pa bhlâng zr’nắh k’đhạp Măng Ri, âng chr;hoong pa bhlâng zr’nắh k’đhạp Tu Mơ Rông, tỉnh Kon Tum zêng xiêr. Anoo A Róc, mưy đhanuôr cóh vel đoọng năl, nâu đoo nắc râu hơnh déh tu zêng lêy đợ k’tiếc ơy bơơn đhanuôr xăl chóh đợ t’nơơm chr’nóh đơơng chô bh’nơơn dal cơnh cà phê k’tiếc chriết, Hồng đẳng sâm, Đương quy... XoỌc đâu đhị zâp pr’loọng đhanuôr cóh vel Đăk Dơn zêng vêy tơợ 1 sào tước lấh 1 hécta cà phê, bhiệc âng bêl ahay cắh ngai pân k’noọ choom bhrợ têng. Bh’nơơn kinh tế pachô tơợ k’tiếc chóh cà phê cr’chăl đâu 4 c’moo ooy hân noo t’mêê bơơn bhrợ bêl đâu ahay nắc ting bhrợ đhanuôr t’bhlâng bhrợ têng cha lâng tin đươi ooy bhiệc xăl chóh liêm crêê c’lâng. Anoo A Róc đoọng năl: “Cà phê đhị k’tiếc chriết liêm glặp cóh chr’val Măng Ri. Cà phê tơợ c’moo 2014 xoọc đâu nắc ơy bơơn pêếh bơơn zêng. Đhanuôr yêm loom t’bil ha ul pa’xiêr đha’rứt tơợ bhiệc chóh cà phê nâu. Acu k’noọ t’nơơm cà phê cóh vel đông chr’val nâu ha y chroo nắc vêy đơơng chô bh’nơơn ha đhanuôr bơơn bấc zên bạc.”

Đh’rứah lâng padưr k’rơ bhiệc xăl chóh tơơm chr’nóh, bh’năn băn, cóh chr’val pa bhlâng zr’nắh k’đhạp Măng Ri, c’moo nua nắc 467 pr’loọng, acoon cóh Sê Đăng cung t’bhlâng pấh bhrợ t’bhứah, zư lêy tơơm zanươu lâng bơr pêê doanh nghiệp ooy k’rong bhrợ cóh vel đông. T’coóh Nguyễn Bá Thành, Chủ tịch UBND chr’val đoọng năl, đhanuôr pa chô liêm chr’nắp, cắh vêy tr’xăl bh’rợ tr’nêng, ta’moóh pachoom bhiệc chóh bhrợ vêy pachô bh’nơơn têêm ngăn: “Pr’loọng đhanuôr acoon cóh cóh vel đông chr’val lấh m’pâng đợ pr’loọng pấh bhrợ zâp bh’rợ chóh t’nơơm zanươu. Tơợ đêếc apêê bơơn đươi zên lương, bơơn zooi zúp đắh pr’đươi pr’dua cung cơnh nắc pr’đươi bhrợ têng, lâng bấc ngai nắc bơơn đươi bảo hiểm xã hội. Apêê vêy zên pachô têêm ngăn. Gít lấh mơ nắc c’moo nua pa’xiêr 8% đợ mơ pr’loọng đha’rứt cóh vel đông chr’val.”

Nắc mưy ooy 62 chr’hoong đha rứt âng prang k’tiếc k’ruung lâng dân số lấh 90% nắc đhanuôr acoon cóh Sê Đăng, c’moo 2017 g’lúh tr’nơợp chr’hoong Tu Mơ Rông, tỉnh Kon Tum pachô ngân sách bơơn 48 tỷ đồng dưr zi’lấh cr’noọ bh’rợ moon pa glúh. K’rang moon lấh mơ nắc đợ mơ pr’loọng đha’rứt ooy c’moo pa’xiêr bơơn 8%, dal lấh mơ lâng cr’noọ âng tỉnh. Ting cơnh t’coóh Vương Văn Mười, Phó Chủ tịch UBND chr’hoong Tu Mơ Rông, đợ cr’noọ bh’rợ kinh tế xã hội âng chr’hoong ơy bơơn ooy c’moo nua đoọng lêy, pr’ắt tr’mung lâng bh’rợ bhrợ têng âng đhanuôr nắc ơy vêy đợ tr’xăl liêm choom: “Ooy c’moo 2017 đợ cr’noọ bh’rợ kinh tế xã hội âng chr’hoong nắc ơy dưr dzoọc liêm gít. Cơnh c’moo 2016 zên pachô mưy cha’nặc 13,5 ực, hân đhơ cơnh đê ếc, tước c’xêê 11 c’moo 2017 nắc mưy cha’nặc bơơn 18 ực đồng đhị mưy c’moo. Râu 2 nắc pazêng đợ bh’nơơn cà phê bơơn pachô ooy c’moo 2017 lấh 3.000 tấn, đhanuôr pachô 20 tỉ đồng, nắc đoo mưy râu hơnh déh. Lấh mơ râu padưr pa’xớc nhâm mâng đắh an ninh ch’na đh’nắh nắc đhanuôr padưr pa’xớc cà phê, pa dưr pa xớc ta’rí cung cơnh 2, 3 t’nơơm zanươu đoọng padưr zên bơơn bhrợ bấc lấh”./.

Dấu ấn kinh tế xã hội năm 2017

 ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số tỉnh Kon Tum

                                                                       Khoa Điềm

Năm 2017 vừa qua, vượt qua nhiều thách thức đặt ra đối với một địa phương có điều kiện kinh tế, xã hội khó khăn nhất so với các tỉnh trong khu vực Tây Nguyên, Kon Tum đã đạt được những kết quả rất ấn tượng. Lần đầu tiên tỉnh này hoàn thành 14/14 chỉ tiêu chủ yếu về kinh tế, xã hội. Tốc độ tăng trưởng kinh tế đạt trên 9% so với năm trước. Điều đáng ghi nhận hơn là cuộc sống, lao động sản xuất của đồng bào dân tộc thiểu số, vốn chiếm hơn 53% dân số địa phương đã có những thay đổi đáng kể.

Năm 2017, diện tích 3 loại cây trồng, gồm: lúa rẫy, ngô và bo bo của 89 hộ, dân tộc thiểu số Sê đăng ở làng Đăk Dơn, xã đặc biệt khó khăn Măng Ri, thuộc huyện đặc biệt khó khăn Tu Mơ Rông, tỉnh Kon Tum đều giảm. Anh A Róc, một người dân trong làng cho biết, đây là điều đáng mừng vì hầu hết diện tích đã được bà con chuyển sang trồng những loại cây cho giá trị kinh tế cao, như: cà phê xứ lạnh, Hồng đẳng sâm, Đương quy.v.v. Hiện tại mỗi hộ dân ở làng Đăk Dơn đều có từ 1 sào đến hơn 1ha cà phê, điều mà trước đây không ai nghĩ có thể làm được. Hiệu quả kinh tế thu được từ diện tích cà phê trồng cách đây 4 năm trong vụ thu hoạch vừa qua càng khiến người dân thêm tích cực lao động sản xuất và vững tin về sự chuyển đổi đúng hướng. Anh A Róc, cho biết: “Cà phê xứ lạnh rất phù hợp khí hậu lạnh của xã Măng Ri. Cà phê từ năm 2014 giờ đã được thu trái bói rồi. Bà con rất phấn khởi xóa đói giảm nghèo nhờ từ cà phê xứ lạnh. Tôi nghĩ rằng riêng cây cà phê xứ lạnh trên địa bàn xã trong tương lai sẽ mang lại cho bà con tăng thu nhập”.       

Cùng với đẩy mạnh chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi, ở xã đặc biệt khó khăn Măng Ri, năm qua 467 hộ dân tộc thiểu số Sê đăng cũng tích cực tham gia liên kết, nhận trồng, chăm sóc cây dược liệu với một số doanh nghiệp vào đầu tư trên địa bàn. Ông Nguyễn Bá Thành, Chủ tịch UBND xã cho biết, người dân thu lợi ích kép vì thay đổi được tác phong lao động, học hỏi được kỹ thuật lại có thu nhập ổn định:“Hộ đồng bào người dân tộc thiểu số trên địa bàn xã hơn 1/3 số hộ tham gia các mô hình trồng cây dược liệu. Từ đó họ được hưởng lương, được hỗ trợ về cơ sở vật chất cũng như là bảo hộ lao động rồi một số được tham gia bảo hiểm xã hội. Họ có nguồn thu nhập cơ bản ổn định. Rõ nét hơn năm vừa qua giảm được 8% tỷ lệ hộ nghèo trên địa bàn xã”.

Là một trong 62 huyện nghèo của cả nước với dân số trên 90% là đồng bào dân tộc thiểu số Sê đăng, năm 2017 lần đầu tiên huyện Tu Mơ Rông, tỉnh Kon Tum thu ngân sách đạt 48 tỷ đồng vượt kế hoạch đề ra. Đáng mừng hơn nữa là tỷ lệ hộ nghèo trong năm giảm được 8%, cao hơn gấp đôi so với kế hoạch của tỉnh. Theo ông Vương Văn Mười, Phó Chủ tịch UBND huyện Tu Mơ Rông, những chỉ tiêu kinh tế xã hội mà huyện đạt được trong năm qua cho thấy, cuộc sống và lao động sản xuất của người dân đã có những thay đổi đáng kể: “Trong năm 2017 những chỉ tiêu kinh tế xã hội của huyện đã được tăng lên rất rõ rệt. Chẳng hạn như năm 2016 thu nhập bình quân đầu người là 13,5 triệu nhưng đến tháng 11 năm 2017 thu nhập bình quân đầu người đã lên được 18 triệu đồng/ người/ năm. Thứ hai là tổng sản lượng cà phê thu hoạch trong năm 2017 trên 3.000 tấn bà con đã thu được 20 tỷ đồng, đó là một dấu hiệu rất mừng. Ngoài sự phát triển bền vững ổn định về an ninh lương thực thì bà con phát triển cây cà phê, phát triển đàn trâu cũng như một số cây dược liệu để mà tăng thu nhập”./.