Crâng ta zư đớc a bóc thuỷ điện Da Mi, tỉnh Bình Thuận xoọc crêê ta bhrợ pa hư ha lêêng. Bh’rợ pa hư crâng dưr váih k’rơ cóh 2 c’xêê ha nua. N’đhơ cơnh đêếc apêê đơn vị k’đhơợng lêy, zư lêy crâng lâng chính quyền vel đong gr’zọ zêê trách nhiệm lâng k’dâng lêy nắc cắh bhrợ păng, cắh vêy c’lâng bh’rợ cha groong k’đhơợng loon đơớh. đha nuôr lâng pr’zớc đh’rứah chơớc năl bh’rợ cắh vêy trách nhiệm n’nâu đhị phóng sự âng Việt Quốc, Phóng viên Cơ quan thường trú đhị thành phố Hồ Chí Minh:
Ặt n’đắh a đai c’lâng pút 55 chô tước Bình Thuận lướt Lâm ĐỒng, a bốc thuỷ điện Đa Mi bơơn ga ving lâng apêê bha lang crâng. Cóh a ral da ding dal ch’ngoọp lêy, đhị mắt azi nắc muy ta la tranh liêm pr’hay. Lêy cóh nguôi, hắt ngai năl cóh cr’loọng a bóc, crâng Đa Mu xoọc crêê ta pa hư
Đoọng bơơn tước moọt lêy, ra diu 20/11 ha nua, azi vặ xuống méy tơợ toọm Đa Bo lướt moọt ooy cr’loọng a bóc. Cóh đâu xơợng ngoÓp ngáp, nắc muy xơợng xa nul xuồng máy lâng xa nul a chịm xul chr’va crâng. Apêê ma nứih k’đơơng c’lâng moon, nắc đhêêng bêl đơớh ra diu lâng đăn ha bu vêy bơơn xơợng đợ xa nul máy cưa. Muy cha nắc căh đoọng năl đh’nớc đoọng năl:
Buôn nắc moọt bêl đơớh ra diu apêê đoo tơợp lướt tơợ 4-7 giờ ra diu, ha bu nắc tơợ 4 – 7 giờ ha bu. Cưa nắc zêng cưa lâng máy. Acu công cắh năl ngai dzoọng n’đắh hoọng đoọng za đêr cha groong, nắc apêê cán bộ lâm trường, cán bộ kiểm lâm cắh pân bhrợ râu rí.
Đha luônh lấh 1 cây số, azi cắh mặ đươi ooy mắt đay: pa zêng bha lang crâng n’nâu tước crâng n’lơơng zêng crêê ta pa hư ha lêêng. Lướt trúih toor n’đắh a đai, azi bơơn lêy apêê acoon c’lâng đha đấc ooy apêê bha lâng crâng zêng ta pa hư. Đhị đâu, tơơm ga mắc, k’tứi c’lâm li bhrươm zấp ooy. Muy bơr zr’lụ âi lấh crêê ta óch, nắc ta chơợng đớc muy tr’ngâl bha lâng lấh cát. Muy zr’lụ crâng đhị Trạm k’đhơợng lêy crâng số 3, âng Ban k’đhợơng zư crâng ta zư đớc Hàm Thuận- Đa Mi dâng 600 mét ting c’lâng a chim păr, bấc ơl bha lâng n’loong ga mắc crêê lấh ta col, cưa bhrợ ting c’nặt, apêê đoo cắh âi loon glụ chô đơơng ooy đong.
Ting đha nuôr vel đong, crâng crêê pa hư 2 c’xêê ha nua, nắc âng muy c’bhúh proọng grô cóh chr’val Đa Mi k’đhơơng a cọ, vặ k’zệt cha nắc cóh Lộc Nam, tỉnh Lâm ĐỒng lâng Tánh Linh tước đâu col pa hư. Lấh mơ pay đợ bha lâng n’loong pa câl, apêê n’nâu dzợ pa hư crâng cơnh lâng cr’noọ nắc pay đoọng k’tiếc lệt x âny ha pêê ngai ca van ca bhố tơợ xuôi đấc. k’dâng lêy vêy dâng 20-30 hecta crâng cóh đâu ta pa hư. Muy cha nắc đha nuôr năl ghít đhr’năng cóh vel đong xay trúih:
Bấc ngai moọt ting c’bhúh dâng 20-30 cha nắc moọt ooy đâu, col pay zr’lụ n’nâu. Bơr, pêê t’ngay apêê đoo moọt muy cu, bơr pêê t’ngay nắc pêê dưr chô cậ….
Đăn lâng zr’lụ apêê bha lang crâng crêê ta pa hư vêy 2 trạm k’đhơợng zư lêy crâng, muy âng Ban k’đhơợng lêy crâng zư đớc La Ngà lâng muy bơr âng Ban k’đhơợng zư lêy crâng ta zư đớc Hàm Thuận- Đa Mi. Đoọng năl ghít c’la crâng âng đơn vị n’đoo, azi bil bấc t’ngay xay moon lâng bhrợ bhiệc trực tiếp lâng záp đơn vị.
Ra diu 24/11, azi tước lâng Ban k’đhơợng zư lêy crâng ta zư đớc La Ngà ặt đhị chr’vl Bắc Ruộng, chr’hoong Tánh Linh. Bh’cộ Ban k’đươi t’coóh Hồ Quang Đạo, Trưởng trạm k’đhơợng zư lêy crâng Đa Mi âng Ban k’đhơợng zư lêy crâng zư đớc La Ngà xay trúih xa nay. T’coóh Đạo đoọng nưl, đăn đâu cóh cr’chăl ch’mêệt lêy, c’bhúh âng đơn vị t’coóh xơợng xa nul cưa, lâng vêy bơơn lêy apêê đhị pa hư crâng cóh cha nụp lâng video azi âi bhrợ. N’đhơ cóh pa bhlâng đăn, n’đhơ cơnh đêếc cắh vêy nắc đhăm crâng âng Ban k’đhơợng zư lêy crâng zư đớc La Ngà, tu cơnh đêếc đơn vị cắh choom k’đhơợng xay. T’coóh Đạo âi t’đang điện xay trúih đhr’năng đoọng ha pêê cơ quan k’đhơợng zư lêy crâng âng chr’hoong Hàm Thuận Bắc. T’coóh Hồ Quang Đạo moon ghít:
Zr’lụ n’nâu ặt crêê đhị c’noong bhlưa bơr chr’hoong, ha dợ ặt crêê n’đắh Hàm Thuận Bắc. zr’lụ crêê pa hư n’nâu ặt đhị đhăm k’tiếc âng chr’hoong Thuận Bắc dâng lấh 150 mét đăn lâng c’noong âng bơr chr’hoong: Doó bhrợ crêê đhăm crâng âng tiểu khu 337 công cơnh 333 âng Ban k’đhơợng zư lêy crâng La Ngà.
Azi rạch đha đấc ooy Hàm Thuận Bắc. xay prá lâng Phóng viên Đài P’rá Việt
Đhị số liệu âng cán bộ kỹ thuật lướt đăng, n’đhặ t’nil, xrắ bhrợ sơ đồ, cán bộ kỹ thuật moon cắh vêy crâng âng đay k’đhơợng lêy, cắh ặt đhị c’bhúh tiểu khu âng đơn vị k’đhơợng lêy. Râu đêếc nắc âng chr’val k’đhơợng lêy.
Đhị bêl đêếc, t’coóh Huỳnh An Vũ, Chủ tịch UBND chr’val Đa Mi nắc đoọng năl cớ, cắh âi bơơn lêy zr’lụ crêê ta pa hư tu cơnh đêếc cắh năl nắc đoo crêê âng chr’val k’đhơợng lêy hay cắh; n’đhơ cơnh đêếc âi nắc crâng nắc choom âng Ban k’đhơợng zư lêy crâng Hàm Thuận- Đa Mi k’đhơợng lêy, cắh vêy âng UBND chr’val, chính quyền chr’val nắc muy pa zum bhrợ đhị muy bơr bh’rợ chr’nắp.
Tước nâu câi, công cắh âi vêy đơn vị n’đoo dzoọng k’đhơợng trách nhiệm ooy bh’rợ đoọng dưr váih đhr’năng pa hư crâng. N’zau, đợ bha lang crâng crêê ta pa hư ha lêêng cóh cr’loọng a bóc thuỷ điện Đa Mi nắc cắh vêy ma c’la? Ha dang cơnh đêếc, nắc đoo pr’đơợ đoọng apêê pa hư crâng bhrợ pa hư mơ đho’mặ, pa hư nhoonh crâng chr’nắp x’ría hơớ âng tỉnh Bình Thuận!./.
RỪNG BỊ TÀN PHÁ NHƯNG KHÔNG AI NHẬN TRÁCH NHIỆ
Rừng phòng hộ hồ thủy điện Đa Mi, tỉnh Bình Thuận đang bị tàn phá nghiêm trọng. Hoạt động phá rừng diễn ra rầm rộ suốt 2 tháng qua, nhưng các đơn vị quản lý, bảo vệ rừng và chính quyền địa phương đùn đẩy trách nhiệm cho nhau và dường như làm ngơ, không có biện pháp ngăn chặn kịp thời.
Nằm bên trái Quốc lộ 55 hướng Bình Thuận đi Lâm Đồng, hồ thủy điện Đa Mi được bao bọc bởi những cánh rừng trùng điệp. Trên đèo cao nhìn xuống, trước mắt chúng tôi là một bức tranh sơn thủy hữu tình. Nhìn bên ngoài, ít ai biết bên trong lòng hồ, rừng Đa Mi đang bị phá nát.
Để tiếp cận hiện trường, sáng 20/11 vừa qua, chúng tôi thuê xuồng máy từ suối Đa Bo xuôi vào giữa lòng hồ. Không gian im ắng, chỉ nghe tiếng xuồng máy và tiếng chim hót dội ra từ rừng. Những người dẫn đường bảo rằng chỉ lúc sáng sớm và xế chiều mới có thể nghe tiếng máy cưa. Một người giấu tên cho biết:
Thường thường vào buổi sáng các đối tượng đi phát từ 4 giờ đến 7 giờ sáng, buổi chiều thì phát từ 4 giờ chiều đến 7 giờ tối. Cưa hạ toàn bằng cưa máy. Tôi cũng chẳng hiểu ai đứng đằng ra ở đằng sau để bao che, mà cán bộ lâm trường, cán bộ kiểm lâm không ai biết hết.)
Xuôi hơn 1 cây số, chúng tôi không thể tin vào mắt mình: hết cánh rừng này đến cánh rừng khác bị triệt hạ nằm la liệt. Mem theo bờ bên trái, chúng tôi tìm thấy các lối mòn lên những khu vực bị phá trắng. Tại hiện trường, cây lớn, cây nhỏ nằm ngổn ngang. Một số khu vực đã bị đốt, trơ lại những gốc đen cháy xém. Một khu rừng cách Trạm quản lý bảo vệ rừng số 3, thuộc Ban quản lý rừng phòng hộ Hàm Thuận – Đa Mi chừng 600 mét theo đường chim bay, hàng loạt cây lớn bị hạ, cưa thành khúc, các đối tượng chưa kịp đưa ra khỏi rừng.
Theo người dân địa phương, rừng bị phá suốt 2 tháng qua, do một nhóm người “có máu mặt” ở xã Đa Mi cầm đầu, thuê mướn hàng chục người ở Lộc
Những người phát là nhóm chừng 20-30 người vào đây, phát khu vực này. Hai ba ngày người ta vào, rồi hai ba ngày người ta lại ra…)
Gần khu vực các cánh rừng bị phá có 2 trạm quản lý bảo vệ rừng, một của Ban quản lý rừng phòng hộ La Ngà và một của Ban quản lý rừng phòng hộ Hàm Thuận – Đa Mi. Để xác định chủ rừng thuộc về đơn vị nào, chúng tôi mất nhiều ngày liên hệ và làm việc trực tiếp với từng đơn vị.
Sáng 24/11, chúng đến Ban quản lý rừng phòng hộ La Ngà đóng tại xã Bắc Ruộng, huyện Tánh Linh. Lãnh đạo Ban cử ông Hồ Quang Đạo, Trưởng trạm quản lý bảo vệ rừng Đa Mi thuộc Ban quản lý rừng phòng hộ La Ngà cung cấp thông tin. Ông Đạo cho biết, gần đây trong quá trình tuần tra, lực lượng của đơn vị ông nghe tiếng máy cưa, và có phát hiện những nơi bị phá như trong hình ảnh và video chúng tôi ghi lại. Mặc dù ở rất gần, nhưng đó không phải là lâm phận của Ban quản lý rừng phòng hộ La Ngà, nên đơn vị không thể can thiệp. Ông Đạo đã gọi điện thông báo tình hình cho các cơ quan quản lý bảo vệ rừng ở huyện Hàm Thuận Bắc. Ông Hồ Quang Đạo khẳng định:
Cái vùng này nằm cách ranh giới giữa hai huyện, mà thuộc về bên Hàm Thuận Bắc. Vùng bị phá này nằm trên đất của huyện Hàm Thuận Bắc khoảng hơn 150 mét gần ranh giới hai huyện; không đụng đến lâm phận tiểu khu 337 cũng như tiểu khu 333 của Ban quản lý rừng phòng hộ La Ngà.)
Chúng tôi lại ngược lên Hàm Thuận Bắc. Trao đổi với phóng viên Đài Tiếng nói Việt
Qua số liệu của cán bộ kỹ thuật đi đo, bấm về vẽ sơ đồ ra, cán bộ kỹ thuật nói không phải rừng của mình quản lý, ngoài hệ thống tiểu khu của đơn vị quản lý. Cái đó thì thuộc về của xã quản lý.)
Trong khi đó, ông Huỳnh Anh Vũ, Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Đa Mi lại cho rằng, chưa tận mắt thấy khu vực bị chặt phá nên không biết đó có thuộc xã quản lý hay không; tuy nhiên đã là rừng thì phải do Ban quản lý rừng phòng hộ Hàm Thuận – Đa Mi quản lý, chứ Ủy ban nhân dân xã không bao giờ quản lý rừng, chính quyền xã chỉ phối hợp khi cần thiết trong một số công tác.
Đến nay, vẫn không có đơn vị nào đứng ra nhận trách nhiệm về việc để xảy ra tình trạng phá rừng. Phải chăng, những cánh rừng bị tàn phá nghiêm trọng trong lòng hồ thủy điện Đa Mi là vô chủ? Nếu như vậy, thì đó là cơ hội để các đối tượng phá rừng tiếp tục tung hoành, phá nát những cánh rừng quý giá còn lại của tỉnh Bình Thuận./.
Viết bình luận