C’rọol băn bé, cừu âng pr’loọng đong a noo Nguyễn Xem, acoon cóh Chăm đhị vel Nho Lâm, chr’val Phước Nam, chr’hoong Thuận Nam, tỉnh Ninh Thuận zăng tr’haanh cóh zr’lụ. A noo Xem vêy cr’năn bé, cừu m’ma 300 p’nong, cóh đếêc, cừu m’ma 200 p’nong, bé m’ma 100 p’nong. Đươi vêy cr’năn m’ma nâu, nắc zập c’moo âng chô k’ ha riêng ức đồng, tợơ đếêc nắc tr’mung tr’méh âng pr’loọng đong anoo Xem nắc dưr ca van ca bhộ lấh. c’moo 2006, a noo ơy chóh bhrợ đong ắt chr’nắp k’tỷ đồng, bhứah 500m2 đoọng tệêm ngăn tr’mung tr’méh. Cóh c’nắt t’ruíh “ jưn jứah xay moon h’cơnh choom bhrợ cha” t’ngay đâu, đhanuôr lâng pr’zợc đh’rứah tước lưm lêy c’roọl b’băn âng a noo Xem đoọng năl ghít lấh mơ đắh cr’noọ bh’rợ nâu.

Tỉnh Ninh  Thuận pleng k’tiếc mốp bênh bhlầng, pleng p’răng pưíh prang c’moo, đhơ cơnh đếêc nắc liêm buôn bhlầng đoọng ha cr’năn bé, cừu ha dưr. Đươi bh’năn nâu nắc bấc pr’loọng z’lấh đha rựt lâng váih nắc ma nuýh ca van ca bhộ lấh.

Bé, cừu nắc bh’năn băn ơy vêy tợơ lalăm a hay cóh zr’lụ k’tiếc Ninh Thuận, lâng m’ma cừu bơơn đhanuôr acoon cóh Chăm âng chô tợơ Ấn Độ k’ha riêng c’moo đâu ơy. XoỌc tợơp nắc âng chô đoọng băn đươi dua đhị bhuốih cáih cóh apêê bhiệc  bhan ty đanh âng đhanuôr Chăm lâng cừu nắc choom mamông đhị đhăm k’tiếc nâu.

Lâng đhr’năng pleng k’tiếc p’răng pứih prang c’moo, boo m’bứi đanh mơ 3 c’xêê ( tợơ c’xêê 9-11 zập c’moo) tu cơnh đếêc nắc liêm choom bhlầng đoọng bé, cừu mamông lâng dưr pậ. Tu cơnh đếêc cr’nă bé, cừu âng đhăm k’tiếc pứih páih ơy ha dưr đấh hân; chr’nắp bhlầng nắc tợơ bêl Ninh Thuận pác tỉnh moọt pazêng c’moo 1990.

Tợơ bơr pêê p’nong xoọc tr’nợơp, tợơ lấh k’zệt c’moo ha dưr, vêy cr’chăl pazêng cr’năn bé, cừu đhị Ninh Thuận tước 200.000 p’nong lâng cr’chăl ha dưr bấc bhlânngf nắc ta luôn zư liêm dâng 150.000 p’nong, cóh đếêc cừu pay 60-70% pazêng cr’năn.

Đhr’năng lalua đhị Ninh Thuận ơy n’léh bấc c’rọol băn bé, cừu chr’nắp k’tỷ đồng zên lâng cr’noọ bh’rợ băn 300-500 p’nong, bấc pr’loọng nắc ơy z’lấh đha rựt; vêy ngai dưr ca van ca bhộ. Cr’năn bé, cừu đấh dưr pậ cơnh đếêc nắc tu buôn băn, doó buốn váih pr’lúh cr’ay, chr’nắp pa câl cung dal…

Azi nắc tước lêy c’rọol băn bé, cừu âng pr’loọng đong a noo Nguyễn Xem, ma nuýh Chăm đhị vel Nho Lâm, chr’val Phước Nam, chr’hoong Thuận Nam. A noo vêy cr’năn bé, cừu m’ma 300 p’nong, cóh đếêc cừu m’ma 200 p’nong, bé m’ma 100 p’nong. Đươi vêy cr’năn m’ma nâu, nắc zập c’moo âng chô k’ ha riêng ức đồng, tợơ đếêc nắc tr’mung tr’méh âng pr’loọng đong anoo Xem nắc dưr ca van ca bhộ lấh. đhr’nong đong chr’nắp k’tỷ đồng, bhứah 500m2 bơơn a noo chóh bhrợ moọt c’moo 2006 nắc râu lalua đoọng lêy.

Anoo đoọng lêy, a noo băn bé, cừu tợơ c’moo 1998, xoọc tr’nợơp cắh vêy zên nắc câl 7 p’nong bé m’ma âng chô băn, đoọng rứah t’bấc cr’năn. Tước c’moo 2000 bêl bé tợơp pa câl, a noo vắ pa xoọng câl 15 p’nong cừu. Z’lấh bấc râu zr’nắh k’đháp, bêl pa câl zập p’nong bé 4-5 ức đồng, bêl nắc dzợ 100.000đ/p’nong tu cắh ngai câl.

N’đhơ chr’nắp ếp nắc a noo cung pa zay băn bé, cừu lâng dzợ câl pa xoọng m’ma đoọng t’bấc cr’năn băn. Tợơ c’moo 2009 tước nâu kêi, bêl chr’nắp bé, cừu tệêm ngăn đhị mức zăng dal nắc a noo ơy vêy 300 p’nong rứah.

A noo Nguyễn Xem đoọng năl, t’ping lâng băn k’roọc nắc băn bé, cừu nắc bh’năn băn buôn lấh mơ, chr’na bh’năn zêng bhơi k’tang, xương rồng cung choom cha. đhơ đhị tợơ đồng bằng tước da ding k’coong bh’năn nâu mặ mamông.

Tu cơnh đếêc, bhiệc p’lóh băn cung ba buôn, đấh ra diu a noo nắc p’lóh đoọng bh’năn đấc ooy da ding cha cha, tước hi bu k’năm nắc p’tang chô. Zập pr’lúh cr’ay cóh bé, cừu cung doó bấc. Cr’ay ta luôn lưm nắc tụ huyết trùng, viêm xoọh nhiềm trùng a ham… buôn dưr váih bêl pleng k’tiếc xăl hân noo lâng cóh hân noo boo, ha dang bơơn lêy nắc pa dứah đoọng đấh.

Đắh lơơng nắc tiêm đương zêl cha groong nắc doó váih pr’lúh cr’ay. Râu chr’nắp bhlầng nắc c’roọl băn lêy áih liêm, vêy p’răng clá đoọng ngăn c’rọol k’chệêt apêê vi khuẩn t’váih pr’lúh cr’ay.

Cr’chăl “ liêm choom bhlầng” âng bé, cừu đhị Ninh Thuận nắc tợơ c’moo 2003-2005, cr’chăl nâu zập p’nong bé, cừu căn bhrợ m’ma vêy chr’nắp tợơ 4-5 ức đồng, vêy ngai pa câl nắc 8-9 ức đồng, tu cơnh đếêc ma nuýh câl đấh dưr ca van.

Cung tu cơnh đếêc nắc đhị đau ơy bhrợ váih đhr’năng zập ngai cung băn cừu, băn bé. Ha dợ tước c’moo 2006 bé, cừu nắc h’tộ chr’nắp, pa bhlầng nắc c’moo 2007 zập p’nong xăl mơ chr’nắp 1 p’nong a tứch lệê. Dưr váih đhr’năng nâu nắc tu bé, cừu dưr váih lalấh bấc, ma nuýh đươi dua nắc cắh ơy lóih lâng zập pr’dzăm nâu lâng váih đhr’năng u xưa.

Tợơ c’moo 2009 tứoc nâu kêi, bêl lệê bé, cừu ơy bấc ngai đươi dua nắc pa câl cóh tỉnh lâng apêê tỉnh đắh nam nắc dưr  đấh k’rơ bhlầng, tu cơnh đếêc nắc chr’nắp dưr dzoọc dal lâng tệêm ngăn đhị mức dal. XoỌc đâu, bé vêy chr’nắp 100.000đ/kh lệê, cừu 90.000đ/kg, tu cơnh đếêc nắc ma nuýh b’băn vêy âng chô bh’nơơn.

A noo Nguyễn Nam, muy c’la c’rọol băn cừu bhứah 20ha, pazêng cr’năn 700 p’nong cừu m’ma đhị vel Ba Tháp, chr’val Bắc Phong, chr’hoong Thuận Bắc zập c’moo nắc pa câl cừu m’ma âng chô k’tỷ đồng.

Tợơp  dưr váih  âng  anoo Nam nắc tợơ 20ha k’tiếc goóh gooi zêng n’jăng lâng xương rồng chắt váih, t’tun đếêc nắc ơy pa liêm k’tiếc chóh a bhoo, a tuông, ha roo… C’moo 1993 tu cắh vêy bấc zên k’rong bhrợ têng, a noo k’rong câl bơr pêê p’nong k’roọc lâng cừu chô p’lóh băn cóh ha rêê.

T’tun đếêc cừu rứah, n’đoo p’nong bhong nắc pa câl, căn nắc đớc đoọng rứah, r’dợ nắc cừu cung dưr bấc tước bơr pêê zệt p’nong. Tước c’moo 2003 bêl bé, cừu tợơp dưr dzoọc chr’nắp dal, zập p’nong chr’nắp bơr pêê ức đồng, cr’chăl đâu nắc cừu rứah tước ooy, nắc pa câl m’ma tước đếêc, zập c’moo bh’nơơn âng chô k’ha riêng ức đồng.

Vêy zên, a noo Nam bhrợ ta bhứah c’rọol băn tước 500 p’nong. Bêl chr’nắp bé, cừu dưr dzoọc dal, a noo nắc bhrợ ta bhứah cr’noọ bh’rợ tước 700 p’nong, lâng băn tệêm ngăn tước nâu kêi.

Ting cơnh a noo Nam, zập c’moo bé, cừu rứah 2 rúh, zập rúh nắc 1 p’nong, nắc râu liêm choom đhị đâu nắc rứah k’rong đhị muy cr’chăl ếp. Bele rứah nắc rứah đh’rứah, tu cơnh đếêc doó bil bấc c’rơ k’rang lêy. Cừu nắc bh’năn dưr pậ đấh pa bhlầng, mơ 8-9 c’xêê nắc tợơp rứah. Ha dợ băn pay lệê nắc 5-6 c’xêê ơy pậ lâng clợơng 20kg nắc choom pa câl…./.

 

Mô hình kinh tế tiền tỷ của anh Xem

                                                 Theo Báo Nông nghiệp Việt Nam

 

Trang trại dê, cừu của gia đình anh Nguyễn Xem, dân tộc Chăm ở thôn Nho Lâm, xã Phước Nam, huyện Thuận Nam, tỉnh Ninh Thuận khá nổi tiếng trong vùng. Anh Xem có đàn dê, cừu giống 300 con, trong đó, cừu giống 200 con, dê giống 100 con. Từ đàn giống này, mỗi năm thu lãi cả trăm triệu đồng, nhờ đó, cuộc sống của gia đình anh Xem đã trở nên khá giả. Năm 2006, anh đã cất căn nhà trị giá bạc tỷ rộng 500 m2 để ổn định cuộc sống. Trong  tiết mục “ Cùng nhau bàn cách làm ăn” hôm nay, bà con và các bạn cùng đến thăm trang trại của anh Xem để hiểu hơn về mô hình kinh tế này.

Tỉnh Ninh Thuận có khí hậu khắc nghiệt nhất nước, nắng nóng quanh năm, song lại là điều kiện thuận lợi để con dê, cừu phát triển. Nhờ vật nuôi này nhiều hộ thoát nghèo và trở thành tỷ phú.

Dê, cừu là vật nuôi có mặt từ rất sớm trên vùng đất Ninh Thuận, riêng giống cừu được đồng bào dân tộc Chăm du nhập từ Ấn Độ cách đây trên trăm năm. Ban đầu nhập nội với mục đích nuôi phục vụ cúng tế trong các lễ hội truyền thống của đồng bào Chăm và con cừu đã nhanh chóng thích nghi với vùng đất này.

Với khí hậu nắng nóng quanh năm, lượng mưa thấp, chỉ kéo dài khoảng 3 tháng (từ tháng 9 - 11 hàng năm) nên rất thích hợp để dê, cừu sinh trưởng và phát triển. Chính vì vậy đàn dê, cừu của xứ nóng đã phát triển nhanh chóng; đặc biệt từ khi Ninh Thuận tách tỉnh vào đầu những năm 1990.

Từ ban đầu số lượng vài ngàn con, sau hơn chục năm phát triển, có thời điểm tổng đàn dê, cừu ở Ninh Thuận đạt ngưỡng 200.000 con và sau thời kỳ phát triển "nóng" đã luôn duy trì ổn định khoảng 150.000 con, trong đó cừu chiếm 60 - 70% tổng đàn.

Thực tế ở Ninh Thuận đã xuất hiện nhiều trang trại nuôi dê, cừu trị giá hàng tỷ đồng với quy mô từ 300 - 500 con, nhiều hộ dân đã thoát nghèo; thậm chí vươn lên làm giàu. Sở dĩ đàn dê, cừu phát triển mạnh là do dễ nuôi, ít bị bệnh, giá cả hấp dẫn…

Chúng tôi đến thăm trang trại dê, cừu gia đình anh Nguyễn Xem, người dân tộc Chăm ở thôn Nho Lâm, xã Phước Nam, huyện Thuận Nam. Anh có đàn dê, cừu giống 300 con, trong đó cừu giống 200 con, dê giống 100 con. Nhờ đàn giống này mỗi năm thu lãi cả trăm triệu đồng, từ đó cuộc sống của anh Xem đã trở nên khá giả; căn nhà trị giá bạc tỷ rộng 500 m2 được anh xây năm 2006 là một minh chứng.

Anh Xem cho biết, anh nuôi dê, cừu từ năm 1998, ban đầu không có vốn chỉ mua được 7 con dê giống về cho sinh sản nhân đàn. Đến năm 2000 khi dê bắt đầu xuất bán, anh vay mượn thêm mua 15 con cừu. Trải qua nhiều thăng trầm, có lúc mỗi con dê, cừu trị giá 4 - 5 triệu đồng, nhưng có lúc chỉ còn 100.000 đồng/con do không có đầu ra.

Tuy giá rẻ anh vẫn gắn bó với con dê, cừu và còn mua thêm con giống về để nhân đàn. Từ năm 2009 đến nay, khi giá dê, cừu luôn ổn định ở mức khá cao thì anh đã có 300 con sinh sản.

Anh Nguyễn Xem cho biết: So với chăn nuôi bò thì dê, cừu là vật nuôi dễ tính hơn, thức ăn chủ yếu là cỏ và cây bụi, chúng ăn được nhiều loại cây cỏ; kể cả cây xương rồng có trong thiên nhiên hoang dã. Chúng còn thích nghi với mọi địa hình từ đồng bằng đến vùng đồi núi.

Do vậy, việc chăn thả cũng rất đơn giản, buổi sáng anh thả ra để chúng lên núi kiếm ăn, đến tối mới lùa về chuồng. Các loại dịch bệnh trên dê, cừu cũng rất ít. Bệnh thường gặp là tụ huyết trùng, viêm phổi, nhiễm trùng máu… thường xuất hiện khi thời tiết chuyển mùa và trong mùa mưa, nếu phát hiện sớm là chữa trị dứt điểm.

Mặt khác phải tiêm phòng đủ liều định kỳ thì sẽ không bị dịch bệnh. Điều quan trong nhất là chuồng trại phải làm nơi thoáng mát, ánh sáng đầy đủ để ngăn chặn các loại vi khuẩn ủ bệnh.

Thời kỳ “vàng son” nhất của con dê, cừu tại Ninh Thuận là từ năm 2003 - 2005, giai đoạn này mỗi con dê, cừu cái làm giống có giá 4 - 5 triệu đồng, thậm chí có người bán được 8 - 9 triệu đồng, do vậy người nuôi nhanh chóng trở lên giàu có.

Cũng vì lý do đó mà tại đây đã tạo ra cơn lốc người người nuôi cừu, nhà nhà nuôi dê. Tuy nhiên sang năm 2006 dê, cừu bắt đầu giảm giá, đỉnh điểm là năm 2007 khi mỗi con quy đổi ra chỉ bằng giá 1 con gà thịt. Nguyên nhân là do đàn dê, cừu phát triển quá nóng, người tiêu dùng chưa quen với loại thực phẩm này đã dẫn tới dư thừa.

Từ năm 2009 đến nay khi thịt dê, cừu đã trở lên phổ biến là thực phẩm thông thường được tiêu thụ mạnh trong tỉnh cũng như các tỉnh phía Nam, do vậy giá lại liên tục tăng và ổn định ở mức khá cao. Hiện dê có giá 100.000 đồng/kg hơi, cừu 90.000 đồng/kg, do vậy người chăn nuôi lại lãi lớn.

Anh Nguyễn Nam, một chủ trang trại chăn nuôi cừu với quy mô rộng 20 ha, tổng đàn 700 con cừu giống tại thôn Ba Tháp, xã Bắc Phong, huyện Thuận Bắc mỗi năm bán cừu giống thu hàng tỷ đồng.

Xuất phát điểm của anh Nam từ 20 ha đất khô cằn chỉ có cây bụi và xương rồng, sau đó cải tạo trồng cây bắp, đậu, lúa cạn... Năm 1993 do ít vốn anh mua vài con bò và cừu về chăn thả trong rẫy tận dụng nguồn thức ăn sẵn có.

Sau đó đàn cừu sinh sản dần, con đực thì bán còn con cái anh giữ lại làm giống, dần dần đàn cừu cũng tăng lên được vài chục con. Đến năm 2003 khi dê, cừu bắt đầu sốt giá, mỗi con trị giá vài triệu đồng, thời điểm này cừu sinh sản đến đâu bán giống đến đó, mỗi năm thu lãi hàng trăm triệu đồng.

Có tiền anh Nam mở rộng quy mô xây dựng chuồng trại lên 500 con. Khi giá dê cừu lao dốc, anh tiếp tục đầu tư mở rộng quy mô xây dựng trang trại nuôi cừu lên 700 con, và nuôi ổn định đến nay.

Theo anh Nam, mỗi năm dê cừu sinh sản 2 lứa, mỗi lứa 1 con, nhưng cái hay ở chỗ là sinh sản tập trung trong thời gian ngắn. Khi đẻ là đẻ đồng loạt nên không tốn nhiều công chăm sóc con nhỏ. Cừu là gia súc có thời gian sinh trưởng rất nhanh, chỉ sau 8 - 9 tháng là bắt đầu sinh. Còn nuôi thương phẩm thì chỉ 5 - 6 tháng đạt trọng lượng khoảng 20 kg là có thể xuất bán...

---------------