Ắt mamông đanh đươnh đhị đhăm k’tiêc Ngọc Linh, t’cooh bhươl Hồ Văn Du coh cr’noon 2, chr’val Trà Linh vêy ta n’năl tươc năc manuyh vêy đhăm choh sâm Ngọc Linh ga măc pa bhlâng đhị chr’hoong da ding k’coong Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam. Tơợ t’ngay vêy c’lâng bê tông tươc ooy bhươl cr’noon, lâh bh’rợ câl ô tô lướt chô, t’cooh bhươl Hồ Văn Du dợ bhrợ têng đhr’nong đong nhâm mâng ting cơnh đong ty đanh âng đhanuôr Xê Đăng. T’cooh Hồ Văn Du xay moon, bâc pr’loọng đong đhanuôr Xê Đăng coh đâu ơy bơơn zên tỷ đươi choh tơơm sâm Ngọc Linh: “K’nặ 3 tỷ, pa câl m’ma, a pul, đh’rưah muy ruuh, k’rong đoọng pa câl bhrợ đong ắt. Coh đâu công bâc pr’loọng đong vêy xe ô tô.”

Bâc bhươl cr’noon coh da ding Ngọc Linh, chr’hoong Nam Trà My vêy ta bi cơnh bhươl cr’noon âng manuyh k’van. C’lâng ô tô tươc ooy c’riing, bâc đhr’nong đong ga măc dal, liêm mâng vêy ta choh bhrợ cơnh muy thị trấn k’tứi. Căh muy đhanuôr coh đâu, coh pazêng c’moo ahay, bâc manuyh tơợ lơơng tươc ơy đh’rưah lâng đhanuôr Xê Đăng đoọng choh sâm Ngọc Linh.

Năc kỹ sư nông nghiệp lâng lâh 10 c’moo choh bhrợ lêy tơơm sâm Ngọc Linh, t’cooh Trần Đăng Tiến đh’rưah lâng ta đhâm c’mor coh đâu năc vặ 6 héc ta k’tiêc môi trường crâng đoọng choh pa dưr tơơm sâm Ngọc Linh. Ađoo ơy vêy k’r’bhâu tơơm sâm tơợ 1 tươc 6 c’moo vêy ta bhrợ m’ma đhị đâu. Ting cơnh t’cooh Trần Đăng Tiến, manuyh choh sâm Ngọc Linh nắc n’năl ghít râu đơ chr’năp âng tơơm sâm bhrợ t’vaih, tơợ đêếc cr’noọ zư lêy lâng pa dưr tơơm sâm Ngọc Linh năc liêm choom lâh mơ: “Tơơm sâm Ngọc Linh dưr vaih, chô đơơng râu liêm choom bâc pa bhlâng căh muy ha đay năc dợ ha bac pr’loọng đong đhanuôr coh đâu. Ting cơnh c’lâng bh’rợ âng tỉnh Quảng Nam, đoọng pa dưr râu chr’năp liêm âng sâm Ngọc Linh- sâm Việt Nam năc ng’zư lêy gen chr’năp đhị chr’noong Nam Trà My. Đhanuôr t’bhlâng zư lêy tơơm sâm đoọng pa dưr t’bâc lâh mơ coh cr’chăl ha y.”

Ting cơnh ch’mêệt lêy, muy héc ta Sâm Ngọc Linh, xang 5 c’moo choh năc bơơn pay pa chô tơợ 50 tươc 70 tỷ đồng. Đhăm choh sâm dưr bâc lâh mơ, đợ pr’loọng đong đharựt xiêr bâc pa bhlâng, coh 5 c’moo ahay, chr’hoong Nam Trà My vêy lâh 2.300 pr’loọng đong ơy choom t’bil lơi đharựt. Ha dang coh c’moo 2014, prang chr’hoong Nam Trà My năc đhiệp 150 héc ta choh sâm Ngọc Linh, năc nâu cơy ơy vêy lâh 1600 héc ta. T’cooh Trần Út, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp lâng pa dưr bhươl cr’noon tỉnh Quảng Nam xay moon, đoỌng t’bhlâng pa dưr tơơm sâm Ngọc Linh coh pazêng c’moo ha y, tỉnh t’bhlâng pa chăp ch’mêệt lêy, zư lêy gen chr’năp lâng pa dưr tơơm m’ma sâm: “Pa chăp ch’mêệt lêy đoọng bhrợ bh’rợ bhrợ m’ma liêm choom lâh mơ. Tước nâu cơy năc ahêê ơy choh bhrợ m’ma, đợ m’ma vêy ta bhrợ t’vaih năc chặt vaih liêm pa bhlâng. Tơơm sâm m’ma bha lâng coh bhươn năc choom vaih cr’liêng, đhr’năng chặt vaih k’rơ, dưr chăt vaih liêm coh pazêng c’moo.”

Tỉnh Quảng Nam ơy vêy bha ar pa gơi ooy Thủ tướng Chính phủ ta đang moon bhrợ têng lâng xay bhrợ cr’noọ xa nay âng k’tiêc k’ruung pa dưr Sâm Ngọc Linh (Sâm Việt Nam) cr’chăl c’moo 2021- 2030 lâng c’lâng bh’rợ tươc c’moo 2045. T’cooh Phan Việt Cường, Bí thư Tỉnh uỷ Quảng Nam xay moon, tỉnh xoọc xay moon cr’noọ pa dưr tơơm Sâm Ngọc Linh dưr vaih bh’rợ kinh tế bha lâng âng k’tiêc k’ruung coh cr’chăl c’moo 2025- 2030, t’hươc ooy xa nay bhrợ t’vaih ma mơ lâng bh’rợ bhrợ têng sâm Hàn Quốc: “Azi t’bhlâng ta đang moon apêê doanh nghiệp đoọng k’rong bhrợ liêm choom lâh mơ đoọng pa dưr tơơm sâm Ngọc Linh lâng azi công bhrợ têng tơợ sâm Ngọc Linh đợ pr’đươi chr’năp ooy thị trường đoọng pa dưr râu chr’năp âng tơơm sâm năc căh muy ng’đươi cơnh xoọc đâu. Năc ng’bhrợ têng đợ pr’đươi cơnh lơơng đoọng pa dưr p’xoọng râu chr’năp âng tơơm Sâm.”/.

Giấc mơ tỷ phú từ cây sâm Ngọc Linh

Long Phi/ VOV miền Trung

Huyện miền núi cao Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam từng là một trong số những huyện nghèo nhất cả nước ở thời điểm năm 2003. Đến cuối năm 2020, tỷ lệ hộ nghèo của Nam Trà My đã giảm xuống còn hơn 31%. Nhờ cây sâm Ngọc Linh, người dân nơi đây đã thoát nghèo, vươn lên làm giàu, nhiều hộ thu cả tiền tỷ từ loại cây này. Giấc mơ tỷ phú từ cây sâm Ngọc Linh không còn quá xa vời khi mới đây tỉnh Quảng Nam đã có Tờ trình gửi Thủ tướng Chính phủ đề nghị xây dựng và phê duyệt "Chương trình Quốc gia phát triển Sâm Ngọc Linh (Sâm Việt Nam), đặt mục tiêu phát triển cây Sâm Ngọc Linh trở thành ngành kinh tế mũi nhọn của đất nước.

Gần hai phần ba đời người gắn bó với vùng đất Ngọc Linh, già làng Hồ Văn Du ở thôn 2, xã Trà Linh được biết đến là người có diện tích trồng sâm Ngọc Linh lớn nhất tại huyện miền núi Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam. Từ ngày có đường bê tông đến làng, ngoài việc mua ô tô đi lại, già làng Hồ Văn Du còn xây ngôi nhà kiên cố theo mô hình truyền thống của người Xê Đăng. Ông Hồ Văn Du cho biết, nhiều hộ dân Xê Đăng nơi đây đã kiếm tiền tỷ nhờ trồng sâm Ngọc Linh:“Gần 3 tỷ, bán cả cây con, cả củ, cùng một loại tuổi, gom lại để bán làm nhà. Ở đây cũng có nhiều gia đình có ô tô.”

Nhiều ngôi làng trên núi Ngọc Linh, huyện Nam Trà My được ví von là "làng tỷ phú". Đường ô tô vào đến tận ngõ, nhiều ngôi nhà cao tầng, khang trang mọc lên như một thị trấn thu nhỏ. Không chỉ có người bản địa, những năm qua, nhiều người từ nơi khác đã liên kết với bà con Xê Đăng để trồng sâm Ngọc Linh.

Là một kỹ sư nông nghiệp với hơn 10 năm gắn bó với cây sâm Ngọc Linh, ông Trần Đăng Tiến cùng nhiều thanh niên mạnh dạn thuê 6 héc ta môi trường rừng để phát triển cây sâm Ngọc Linh. Đã có hàng nghìn cây sâm từ 1 đến 6 năm tuổi được nhân giống tại đây. Theo ông Trần Đăng Tiến, người trồng sâm Ngọc Linh phải hiểu đúng những giá trị to lớn mà cây sâm mang lại, từ đó có trách nhiệm bảo tồn và phát triển cây sâm Ngọc Linh:“Cây sâm Ngọc Linh phát triển, đem lại nguồn lợi rất lớn không chỉ cho mình mà còn cho nhiều hộ dân tại đây. Theo chủ trương của tỉnh Quảng Nam, để phát triển được thương hiệu sâm Ngọc Linh- sâm Việt Nam thì phải giữ cho được nguồn gen quý hiếm tại huyện Nam Trà My. Người dân cần tiếp tục bảo vệ và chăm sóc cây sâm để phát triển trong thời gian đến.”

Theo tính toán, một héc ta Sâm Ngọc Linh, sau 5 năm trồng có thể cho thu nhập từ 50 đến 70 tỷ đồng. Diện tích trồng sâm tăng lên, tỷ lệ hộ nghèo giảm số đáng kể, trong 5 năm qua, huyện Nam Trà My có hơn 2.300 hộ thoát nghèo bền vững. Nếu như năm 2014, toàn huyện Nam Trà My chỉ có 150 héc ta trồng sâm Ngọc Linh, thì nay đã tăng lên hơn 1600 héc ta. Ông Trần Út, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Quảng Nam cho biết, để tiếp tục phát triển cây sâm Ngọc Linh trong những năm đến, tỉnh tập trung nghiên cứu, bảo tồn nguồn gen quý hiểm và phát triển cây sâm giống:“Nghiên cứu để thực hiện quy trình nhân giống đạt hiệu quả cao nhất. Đến bây giờ thì chúng ta có thể làm chủ được việc sản xuất cây giống, cho ra cây giống đạt tỷ lệ cao, đảm bảo sức khỏe cây giống đảm bảo một cách tốt nhất. Cây sâm giống gốc trong vườn có khả năng sinh hạt, khả năng sinh trưởng, phát triển tốt hơn qua từng năm.”

Tỉnh Quảng Nam đã có Tờ trình gửi Thủ tướng Chính phủ đề nghị xây dựng và phê duyệt "Chương trình Quốc gia phát triển Sâm Ngọc Linh (Sâm Việt Nam) giai đoạn 2021-2030 và định hướng đến 2045". Ông Phan Việt Cường, Bí thư Tỉnh ủy Quảng Nam cho biết, tỉnh đang đặt mục tiêu phát triển cây Sâm Ngọc Linh trở thành ngành kinh tế mũi nhọn của đất nước trong giai đoạn 2025-2030, hướng đến ngang tầm với ngành sản xuất Sâm Hàn Quốc:“Chúng tôi tiếp tục kêu gọi các doanh nghiệp để đầu tư bài bản hơn để phát triển cây Sâm Ngọc Linh và chúng ta sẽ chế biến từ cây Sâm Ngọc Linh ra các sản phẩm ra thị trường để nâng cao giá trị của cây sâm chứ không chỉ dừng lại ở sản phẩm thô như hiện nay. Phải đầu tư chế biến sâu để tăng thêm giá trị của cây Sâm./.”