Lâh 45 c’moo giải phóng, pazêng apêê dzợ ma mông vêy ting pâh zêl a rọp coh hân noo ha pruốt 1975 dzợ hay coh loom, nắc rau căh choom ha vil lâng xợơng der loom mơ pa chu pa hay tước bh’rợ lịch sử nâu.

        Ơy vaih cơnh bh’rợ u loih, nắc tước c’xêê 3, c’xêê 4 chô, pazêng cựu chiến binh đợ apêê dzợ ma mông ơy ting pâh zêl a rọp a bhuy đoọng bơơn bh’nơơn ga mắc chr’năp ha pruốt 1975, xoọc ặt ma mong đhị tỉnh Đắk Lắk, nắc tr’lưm lâng pa hay cớ pazêng t’ngay c’xêê ặt ma mông coh đhr’năng bom pr’toh, chr’răh păr.

       Hân noo ha pruốt c’moo đếêc, cựu chiến binh Trịng Ngọc Bồ ting pâh đội binh vận đhị H11, zr’lụ đăh mắt t’ngay lớơp âng tỉnh Đắk Lắk. 21 c’moo, 4 c’moo tr’zêl lâng a rọp, 4 chu bhrêy. Ha dợ rau căh choom ha vil âng t’cooh nắc g’luh tr’zêl căh vêy pr’toh súng ha dợ cung bơơn zươi a rọp, cọop 28 cha nắc tud binh, pay lâh 50 pr’đươi pr’dua súng chr’răh zập rau, giải phóng chr’val Krông Pach, quận Phước An-nâu kêi nắc chr’val Ea Kly, chr’hoong Krông Păk. T’cooh Trịnh Ngọc Bổ xay truih: “A cu hay nắc đoo ha dưm t’ngay 28/2, k’bhuh a zi vêy 9 cha nắc k’đhợơng súng, tợơp pa chô muy chr’val coh đhr’năng quận Phước An căh ơy bơơn pa chô, Buôn Ma Thuột căh ơy bơơn pa chô. A zi nắc pay đươi loa t’đang zập a đhi noo binh sĩ lâng chính quyền nắc gluh đầu hàng, quân  giải phóng ở ga ving lứch, ngai chroót pa chô nắc k’chệêt. A zi t’đang đanh mơ 10 phút  pay loa gr’rooh k’rơ lâng nắc a rọp đầu hàng.”

      Muy coh pazêng ma nuýh lính trực tiếp ting pâh tr’zêl giải phóng Buôn Ma Thuột t’ngay 10/3/1975, cựu chiến binh Hồ Quảng Trị, bêl đếêc bhrợ Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 2, Trung đoàn 25, a đoo dzợ hay: đơn vị âng đoo vêy bh’rợ nắc zêl đhị Tổng kho Mai Hắc Đế. Rau pâm  bhroọt đhị đâu nắc đh’rưah lâng rau pa zưm bhrợ têng ghit liêm âng apêê k’bhuh, Buôn Ma Thuột nắc ơy bơơn giải phóng tợơ lâh 30 giờ p’toh súng, đhị rau bhui har đương rơơm âng đhanuôr: “T’ngay 10/3 tr’zêl đhị đâu nắc a hêê cung pa xang 85-90%, mơ dzợ nắc đương zêl, xang đếêc xe tăng âng hêê moọt pa zưm dzợ, x’rịa t’ngay 11 nắc ơy giải phóng pa lứch. Nắc đhị t’ngay 10/3 zêl pruh a rọp đhị thành phố Buôn Ma Thuột, đhanuôr ơy dông cờ, cờ giải phóng ơy dông, đhanuôr bhui har căh dzợ cơnh.”

          Nắc muy coh bơr cha nắc ih cờ coh pazêng c’xêê c’moo zêl a rọp đhị zr’lụ căn cứ H4-Đắk Lắk. a dich Nguyễn Thị Ngọc Lan đoọng năl, bấc ma nuyh ơy lâh chệêt bil, bhrêy tăh đoọng zư lêy ch’cách bhai, t’la cờ Tổ quốc tu nâu đoo nắc bh’rợ chr’năp ga mắc. 45 c’moo hay, a dich cung xợơng der loom bele hay cớ ooy t’ngay bơơn bh’nơơn ga mắc chr’năp nắc đoo: “A zi ih toong t’ngay ha dưm, bắt đhâu đoọng ih coh ha dưm, căh ngai mặ ngoọ c’moo 1975 nắc hêê bơơn bh’nơơn ga mắc chr’năp cơnh đếêc, nâu kêi pa hay cớ cung dzợ xợơng der coh loom.”

      Xay truih ooy chiến thắng Tây Nguyên coh bh’nơơn ga mắc chr’năp ha pruốt c’moo 1975, t’cooh Lê Chí Quyết, bêl a hay nắc bhrợ Bí thư Tỉnh uỷ đh’rưah bhrợ Phó Chủ tịch thường trực Ủy ban Quân quản thị xã Buôn Ma Thuột, t’cooh prá xay, 2 rau t’vaih pr’đợơ  liêm buôn bhlầng nắc quân lâng đhanuôr ặt liêm ta nih; rau bơr nắc đhanuôr zập acoon coh lâng a đhuôc đoàn kết muy loom. Rau đếêc ơy bhrợ vaih c’rơ zập đăh đoọng ha 3 c’lâng quân sự, chính trị, binh vận.

      Tợơ ơy giải phóng thị xã Buôn Ma Thuột, quân bha lầng tooi chô ooy Sài Gòn, ha dợ apêê k’bhuh vel đong nắc t’pâh đhanuôr grung dưr k’chệêt apêê ác, apêê ting a rọp, zêl pruh pa lứch a rọp a bhuy. Tước t’ngay 24/3/1975, tỉnh Đắk Lắk nắc ơy pa chô zêng. Ủy ban quân quản Buôn Ma Thuột k’rong k’bhuh ma nuyh chô k’rang zư tệêm ngăn, pa dưr pr’ặt tr’mông âng đhanuôr, pa bhlầng nắc bhlêh lơi đhr’năng ha ul cha. T’cooh Lê Chí Quyết đoọng năl: “Coh cr’chăl zêl a rọp Mỹ lalăm a hay Buôn Ma Thuột nắc muy thị xã ma mông căh vêy pa bhrợ ta têng, ma mông đươi vêy cha neh tợơ lơong đoọng, âm đác k’ruung. Rau vêy rau cha, căh vêy nắc jâng. Nắc UBND tỉnh zước tợơ cấp piing đoọng loong apêê g’răng ch’na đh’năh âng a rọp đớc, rau bơr  nắc zước câl nợ ch’na đh’năh tợơ apêê g’răng cr’nhăng, đoọng đhanuôr vêy rau cha.”

      Đoàn kết muy loom ơy chroi k’rong đơơng chô chiến thắng Buôn Ma Thuột, tợơp bhrợ đoọng ha chiến dịch Tây Nguyên bơơn bh’nơơn ga mắc, t’hước tước bh’rợ ga mắc chr’năp lâh mơ nắc chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử pa chô miền Nam, pa zưm k’tiếc k’ruung. Đoàn kết cung nắc c’rơ đoọng ha Buôn Ma Thuột, Đắk Lắk, pa dưah băng bhrêy chiến tranh, bơơn pazêng bh’nơơn  t’mêê coh bh’rợ bhrợ pa dưr lâng pa dưr tr’mông tr’meh âng đhanuôr, k’rang lêy pr’ặt tr’mông đoọng ha đhanuôr zập acoon coh./.

Hồi ức đại thắng mùa xuân 1975:

Chiến thắng của sự đồng lòng

Trong không khí cả nước kỷ niệm 45 năm giải phóng Miền Nam, thống nhất đất nước, những nhân chứng lịch sử ở tỉnh Đăk Lăk đã có dịp giao lưu, chia sẻ với thế hệ trẻ những hồi ức về đại thắng mùa xuân 1975. Chiến thắng Buôn Ma Thuột ngày 10/3/1975 đã mở màn thắng lợi cho chiến dịch Tây Nguyên, tạo bước ngoặt lịch sử quan trọng, thúc đẩy nhanh tiến trình của cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân năm 1975, với đỉnh cao là thắng lợi của Chiến dịch Hồ Chí Minh giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước.

Sau 45 năm giải phóng, những nhân chứng từng sống và chiến đấu trong mùa xuân 1975 vẫn không khỏi bồi hồi, xúc động khi nhớ về sự kiện lịch sử này.

  Đã thành thông lệ cứ mỗi dịp tháng 3 tới, tháng 4 về, những cựu chiến binh, những nhân chứng lịch sử của đại thắng mùa xuân năm 1975, hiện đang sinh sống tại tỉnh Đắk Lắk, lại gặp gỡ ôn lại ký ức của một thời khói lửa. Những mái đầu đã điểm bạc, nhưng nụ cười luôn rạng rỡ trên gương mặt mang nét thời gian.

Mùa xuân năm ấy, cựu chiến binh Trịnh Ngọc Bổ tham gia đội binh vận tại H11, khu vực phía đông tỉnh Đắk Lắk. 21 tuổi, 4 năm chiến đấu, 4 lần bị thương. Nhưng ký ức ấn tượng nhất của ông là trận đánh không nổ phát súng nào mà vẫn chiến thắng, bắt 28 tù binh, thu trên 50 vũ khí các loại, giải phóng xã Krông Pách, quận Phước An bây giờ là xã Ea Kly, huyện Krông Păk. Ông Trịnh Ngọc Bổ hào hứng: “Tôi nhớ đó là đêm 28/2, đội công tác chúng tôi gồm có 9 tay súng, làm thí điểm giải phóng một xã trong lúc quận Phước An chưa giải phóng, Buôn Ma Thuột chưa giải phóng. Thì chúng tôi dùng loa kêu gọi anh em binh sĩ và chính quyền hãy mau chóng ra đầu hàng, quân giải phóng đã bao vây, nếu anh em nào chống trả sẽ bị tiêu diệt. Chúng tôi kêu gọi khoảng hơn 10 phút, dùng loa hô rất lớn, khí thế hừng hực, và địch đã đầu hàng.”

Một trong những người lính trực tiếp tham gia trận chiến giải phóng Buôn Ma Thuột ngày 10/3/1975, cựu chiến binh Hồ Quảng Trị, nguyên Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 2, Trung đoàn 25, bồi hồi: đơn vị của ông có nhiệm vụ tấn công Tổng kho Mai Hắc Đế. Yếu tố bất ngờ cùng với sự hiệp đồng chặt chẽ của các lực lượng, Buôn Ma Thuột đã được giải phóng sau hơn 30 giờ nổ súng, trong niềm vui mong chờ của người dân: “Ngày 10/3 đánh ở đây là mình cũng dứt điểm 85 – 90% rồi, còn lại số ít chống cự, sau đó xe tăng mình ào vô nữa, cuối ngày 11 là giải phóng hết luôn. Ngay ngày 10/3 đánh vô thành phố Buôn Ma Thuột thì nhân dân đã treo cờ rộ rồi, cờ giải phóng treo lên rồi, nhân dân quá phấn khởi”.

Là một trong hai người may cờ trong những năm kháng chiến ở khu căn cứ H4 – Đắk Lắk, bà Nguyễn Thị Ngọc Lan, cho biết, nhiều người đã hy sinh, đã bị thương để giữ từng tấc vải, từng lá cờ Tổ quốc bởi đây là nhiệm vụ thiêng liêng. 45 năm đã qua, bà vẫn xúc động khi nhớ lại những ngày đại thắng: “Thì may ngày may đêm, chong đèn dầu may suốt đêm, không ai tưởng tượng được năm 1975 giải phóng đại thắng mùa xuân như vậy, mà đến bây giờ nhắc lại vẫn hồi hộp không tưởng tượng được.”

Nói về chiến thắng Tây Nguyên trong đại thắng mùa xuân năm 1975, ông Lê Chí Quyết, Nguyên Phó Bí thư Tỉnh ủy kiêm Phó Chủ tịch thường trực Ủy ban quân quản thị xã Buôn Ma Thuột, tâm sự, 2 nguyên nhân cơ bản, tạo thuận lợi nhất là quân và dân rất tốt; thứ hai là đồng bào các dân tộc Kinh – Thượng ở đây rất đoàn kết. Điều đó đã tạo nên sức mạnh toàn diện cho 3 mũi giáp công quân sự, chính trị, binh vận.

Sau khi giải phóng thị xã Buôn Ma Thuột, quân chủ lực tiến về Sài Gòn, còn các lực lượng địa phương phát động quần chúng nổi dậy diệt ác, phá kềm, truy quét tàn quân địch. Đến ngày 24/3/1975, tỉnh Đắk Lắk đã hoàn toàn được giải phóng. Ủy ban quân quản Buôn Ma Thuột tập trung lực lượng vãn hồi trật tự trị an, khôi phục cuộc sống cho nhân dân, đặc biệt là giải quyết nạn đói. Ông Lê Chí Quyết, cho biết: “Trong suốt cuộc kháng chiến chống Mỹ trước đây Buôn Ma Thuột là một thị xã sống không có sản xuất, sống nhờ gạo chợ nước sông, cho nên thời kỳ đó là mấy vạn dân đói cơm khát nước thiếu gạo thiếu thực phẩm. Thế thì UBND tỉnh phải xin cấp trên là cho mở tất cả các kho lương thực thực phẩm của quân địch để lại, thứ hai là mua chịu lương thực thực phẩm từ các kho tư nhân, để giải quyết cái ăn cho dân.”

Đoàn kết một lòng đã góp phần làm nên chiến thắng Buôn Ma Thuột, mở đầu cho chiến dịch Tây Nguyên thắng lợi, tiến tới đỉnh cao là chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử giải phóng hoàn toàn Miền Nam, thống nhất đất nước. Đoàn kết cũng là sức mạnh để Buôn Ma Thuột, Đắk Lắk, khắc phục vết thương chiến tranh, đạt được những chiến công mới trong công cuộc xây dựng và phát triển kinh tế xã hội, chăm lo đời sống cho bà con các dân tộc./.

                                        Ảnh bìa: Ảnh tư liệu Lịch sử Đảng bộ tỉnh Đắk Lắk