Chr’val Trà Don, chr’hoong Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam, zr’lụ vêy k’ruung đác Đak Di hooi z’lấh xoọc ting t’ngay ha dưr liêm. Pazêng bôl căh ơy ta chóh bhrợ rau rị nâu kêi nắc ơy plum pr’họom t’viêng âng tơơm quế, keo lâng apêê rau t’nơơm cơnh pa nang, c’rêê… Cóh rau tr’xăl nắc đoo, vêy rau chroi k’rong pậ ga mắc âng pân đil Xê Đăng pa zay bhrợ têng, a moó Hồ Thị Diễn, ặt đhị vel Tu Hon, vel 3, chr’val Trà Don. 

       Cung cơnh bấc apêê pr’loọng đong Xê Đăng lơơng đhị chr’val Trà Don, pr’ặt tr’mông pr’loọng đong a moó Hồ Thị Diễn lalăm a hay lưm bấc rau k’đháp k’ra. Pr’ặt tr’mông âng pr’loọng đong g’nưm tợơ bhrợ têng ha rêê đhuốch đơ bhlầng, chóh ha roo muy hân noo, đhr’năng ha ul cha đhị cr’chăl cha chóh ba bệêt ta luôn dưr váih. Căh mơ đếêc a năm, a conh căn nắc bil đấh, a moó lâng apêê a đhi k’tứi nắc ặt lâng a ngắh, bhrợ ha rêê đoọng zooi zúp pr’loọng đong.

       C’moo 2003, a moó Diễn bơơn k’díc lâng n’niên 1 cha nắc coon pân jứih. K’díc amoó nắc muy cha nắc pân jứih đha nui tr’út, pa zay bhrợ têng cha. A noo jứah băn bh’năn, n’jứah bhrợ ha rêê đoọng ha pân lơơng, ha dợ amoó nắc ngai t’đang bhrợ têng n’hau nắc a moó pa zay bhrợ têng rau đếêc. Ngoọ pr’ặt tr’mông doó lấh zr’nắh k’đháp dzợ, ha dợ, đha rựt đha rắh dzợ t’pun hớơ. Díc điêl a moó bhrợ têng prang c’moo zr’nắh k’đháp cơnh đếêc, ha dợ nắc cung căh zập cha, zập xập hau moon tước z’lấh đha rựt, pa dưr kinh tế.

       C’moo 2009, a moó nắc ơy bhrợ t’váih quán tạp hoá k’tứi pa câl bánh kẹo, xà phòng… đoọng ha đhanuôr cóh vel tước câl dua lâng đợ zên xoọc tợơp bhrợ nắc 500 r’bhầu đồng.

       K’rong kinh nghiệm tợơ bh’rợ tr’câl tr’bhlêy la léh, k’tứi, ơy lêy c’lâng pa tệêt bhlưa apêê chr’val ting t’ngay lướt ra véch liêm buôn, nắc liêm bhlầng đoọng ha bh’rợ tr’câl tr’bhlêy, díc điêl a moó vặ zên tợơ ma nuýh đong, k’bhúh xoọng 35 ức đồng k’rong bhrợ ta bhứah cr’noọ bh’rợ xoọc bhrợ têng, câl máy xát ha roo, pa zưm lâng pa câl xăng la léh đoọng ha đhanuôr vel bhươl. M’jứah lâng đếec, a moó k’rong câl zập chr’nóh chr’bệêt âng đhanuôr vêy cơnh a băng goóh, prí… pa câl cớ đoọng ha pêê cóh chr’hoong lâng apêê lơơng. Zập k’nuung prí a moó âng tợơ đhanuôr cóh zr’lụ lâng chr’nắp 30.000 đồng, pa câl cớ đoọng ha pêê lơơng nắc 45.000 đồng, a băng goóh câl lâng chr’nắp 100.000đ/kg, pa câl cớ nắc 140.000đ/kg. A moó Diễn bhui har: “Vêy đoo c’xêê nắc a cu k’rong câl lâng pa câl cớ lấh 50 k’nuung prí, k’nặ 20kg a băng. Bh’nơơn đơơng chô nắc cung zập zúp đoọng ha pr’loọng đong k’rang pr’ặt tr’mông, k’bớch tr’bứi đoọnglêy bhrợ pa dưr cớ”.

       Zập t’ngay, a moó đớc cr’chăl chếêc lêy năl pa xoọng rau c’năl đăh cha chóh ba bệêt, băn bh’năn. Xang đếêc, a moó nắc tợơp bhrợ c’rọol lâng câl 4 p’nong k’roọc chô băn. Tước nâu kêi, a moó nắc ơy vêy cr’năn k’roọc bấc tước 10 p’nong, 3 p’nong t’rí, 15 p’nong a’ọc lâng mơ 100 p’nong a tứch, a đha. Lấh mơ, a moó nắc dzợ chóh prí, keo lâng chóh pa xoọng bhơi ra véh, k’đấc, chr’đhá, su su… cóh k’tiếc bhươn đong đoọng vêy pa xoọng yêm sạch đoọng ha pr’loọng đong. Tợơ pa dưr cha chóh ba bệêt, bhrợ ta bhứah cr’nọo băn bh’năn, đh’rứah lâng quầy tạp hoá, bhrợ dịch vụ xát ha roo… tợơ lấh ơy dáp zên k’rong bhrợ têng, bh’nơơn đơơng chô âng pr’loọng đong a moó nắc ơy bơơn k’nặ 100 ức đồng/c’moo.

      Aconh căn đấh bil, c’lâng học hành âng a moó căh tr’tướt cơnh apêê pr’zợc lơơng mr’đoo rúh, tu cơnh đếêc nắc lấh mơ lơơng a moó năl ghít bh’rợ pa choom cr’liêng chữ chr’nắp pa bhlầng. A moó Hồ Thị Diễn xay moon: “Acu lâng k’díc nắc pa zay bhrợ t’váih pr’đợơ liêm buôn bhlầng, t’pấh apêê ca coon tước lớp, oó lơi học, n’đhơ pr’đợơ c’lâng k’tốch ch’ngai bha dắh, mị a nhi ca coon muy lớp 9 muy lớp 3 nắc xoọc ting học đhị trường bán trú chr’val.”

      Cóh pr’loọng đong, a moó nắc k’rang lứch zập  bh’rợ tr’nêng, nắc muy cha nắc ca căn, k’điêl đha nui tr’út. Lâng đhanuôr vel bhươl, k’bhúh xoọng a moó cung tr’pác, đấh loon zúp zooi, pa choom cơnh bhrợ têng, băn rơơi… đoọng hapêê ađhi a moó lơơng choom ting bhrợ têng cha, amoó nắc cung ma nuýh liêm ta níh cóh bh’rợ pa zay ting pấh bhrợ zập bh’rợ thi đua, rau t’pấh âng k’bhúh pân đil chr’val lâng vel đong k’đươi bhrợ têng. A moÓ nắc cung ma nuýh bơơn xay moon z’lấh đha rựt c’moo 2017 lâng bơơn cấp uỷ Đảng, chính quyền, k’bhúh pân đil chr’val déh hơnh, nắc ma nuýh pân đil liêm ta níh bhlầng đắh z’lấh đha rựt âng vel bhươl cóh c’moo hay./.

Nghị lực thoát nghèo của người phụ nữ Xơ Đăng

Sinh ra và lớn lên ở vùng núi cao Trà Don, huyện Nam Trà My tỉnh Quảng Nam, cũng như bao gia đình Xê Đăng khác, cuộc sống của chị Hồ Thị Diễn luôn đối mặt với cảnh thiếu trước hụt sau. Quyết tâm thoát khỏi cảnh nghèo, chị Diễn đã tìm tòi, học hỏi, phát triển kinh tế gia đình từ hai bàn tay trắng. Chị mở quầy tạp hóa, bán xăng lẻ, thu mua nông sản của bà con bán cho thương lái, rồi trồng chuối, keo, chăn nuôi lợn, gà, bò… phấn đấu gấp nhiều lần để có được cuộc sống như ngày hôm nay.

  Xã Trà Don, huyện Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam, vùng quê nơi có dòng sông Đak Di chảy qua đang ngày một khởi sắc. Những đồi trọc nay đã được phủ kín bởi màu xanh của quế, keo và các loại cây như cau, mây... Trong sự đổi thay ấy, có sự đóng góp không nhỏ của  người phụ nữ Xê Đăng giàu nghị lực, chị Hồ Thị Diễn, ở nóc Tu Hon, thôn 3, xã Trà Don.

Cũng như bao hộ Xê Đăng khác ở xã Trà Don, cuộc sống gia đình chị Hồ Thị Diễn trước đây gặp rất nhiều khó khăn. Kinh tế gia đình  chủ yếu trông chờ vào sản xuất nông nghiệp làm lúa rẫy một vụ, tình trạng đói giáp hạt thường xuyên xảy ra. Không những thế, cha mẹ lại mất sớm, chị và các em nhỏ phải ở với dì, làm rẫy để phụ giúp gia đình.

Năm 2003, chị Diễn lấy chồng và sinh được một cháu trai đầu lòng. Chồng chị là một người đàn ông hiền lành, siêng năng. Anh vừa chăn nuôi vừa làm rẫy thuê, còn chị ai gọi làm gì chị đều nhận hết. Những tưởng cuộc sống sẽ vơi bớt nỗi nhọc nhằn, thế nhưng, cái nghèo cứ đeo bám mãi. Vợ chồng làm lụng quanh năm vất vả nhưng vẫn không đủ ăn, đủ mặc nói chi đến việc thoát nghèo, phát triển kinh tế.

Năm 2009, chị đã mạnh dạn mở quầy tạp hóa nhỏ bán bánh kẹo, xà phòng... phục vụ cho bà con trong nóc với nguồn vốn chỉ có 500 ngàn đồng.

Tích lũy được chút ít kinh nghiệm từ việc buôn bán nhỏ, nhận nhận thấy giao thông liên xã ngày càng phát triển thuận lợi cho việc buôn bán, vợ chồng chị vay mượn của người thân 35 triệu đồng đầu tư mở rộng qui mô quầy tạp hóa, mua máy xay xát lúa phục vụ cho bà con, kết hợp bán xăng lẻ phục vụ người dân địa phương. Bên cạnh đó, chị thu gom các mặt hàng nông sản địa phương như măng khô, chuối... tiêu thụ trong và ngoài huyện. Mỗi buồng chuối chị thu mua của nông dân trong vùng với giá 30.000 đồng và bán lại cho thương lái 45.000 đồng, măng khô mua với giá 100.000 đồng/01 ký và bán lại cho thương lái 140.000 đồng. Chị Diễn phấn khởi: “Có tháng tôi thu gom và bán lại hơn 50 buồng chuối, gần 20 kilogam măng. Mức lợi nhuận chênh lệch thu về vừa giúp gia đình trang trải cuộc sống, vừa tích lũy để đầu tư”.   

  Hàng ngày, chị dành thời gian tìm hiểu, nghiên cứu thêm kiến thức về trồng trọt, chăn nuôi. Sau đó, chị bắt đầu làm chuồng trại và mua 04 con bò về nuôi. Đến nay, chị đã nhân đàn ra 10 con bò, 03 con trâu, 15 con heo và khoảng 100 con gà, vịt. Ngoài ra, chị còn trồng chuối, keo và trồng thêm rau, bầu, bí, su su... trong đất vườn nhà để có nguồn thực phẩm sạch cho gia đình. Từ phát triển trồng trọt, mở rộng chăn nuôi, cộng với quầy tạp hóa, làm dịch vụ xay xát lúa... sau khi trừ hết các chi phí, thu nhập bình quân của gia đình chị gần 100 triệu đồng/năm.

Cha mẹ mất sớm, con đường học của chị không được trọn vẹn như các bạn cùng trang lứa, nên hơn ai hết chị ý thức được việc học chữ hết sức quan trọng. Chị Hồ Thị Diễn chỉa sẻ: “Tôi và chồng cố gắng tạo mọi điều kiện tốt nhất có thể, động viên các con đến lớp, không bỏ học giữa chừng, mặc dù điều kiện đường sá cách trở, hai cháu một cháu lớp 9 và một cháu lớp 3 đang theo học tại trường bán trú cụm xã.” 

Trong gia đình, chị chu toàn vai trò người mẹ hiền, người vợ đảm đang. Đối với bà con hàng xóm chị không ngại sẻ chia, sẵn sàng chỉ dẫn kỹ thuật chăn nuôi, sản xuất... để chị em biết cách làm kinh tế; chị cũng là người gương mẫu đi đầu luôn tích cực tham gia các phong trào thi đua, các cuộc vận động do Hội Phụ nữ xã và địa phương phát động. Chị cũng chính thức được công nhận thoát nghèo năm 2017, và vinh dự được cấp ủy Đảng, chính quyền, Hội Liên hiệp Phụ nữ xã biểu dương gương phụ nữ điển hình thoát nghèo tiêu biểu của địa phương trong năm qua./.  

                                                     Nguồn: HỘI LHPN NAM TRÀ MY