Ha dưm t’ngay 11/10/1962, bhuông n’loong âng bh’cộ bhuông Lê Văn Một lâng Chính trị viên Bông Văn Dĩa k’đhợơng lêy, lướt tợơ ch’nang K15 (Đồ Sơn, Hải Phòng) đơơng 30 tấn súng chr’răh moọt ooy miền Nam. 6 t’ngay t’tun, bhuông jượp ch’nang Vàm Lũng (Cà Mau) tệêm ngăn. G’luh âng đơơng súng chr’răh tr’nợơp đăh c’lâng biển đoọng ha chiến trường miền Nam ơy liêm choom, a coon c’lâng HCM coh biển ơy bơơn ta bhrợ t’vaih.

C’lâng HCM z’lâh c’lâng Trường Sơn zr’năh k’đhap, ác liệt ha mơ nắc c’lâng HCM coh biển dzợ cr’pân, zr’năh k’đhap bấc nắc mơ. Pazêng ma nuyh lính grơơ nhool coh pazêng g’luh bhuông căh vêy số zêng t’cooh đhưr đhơ cơnh đếêc nắc cr’nọo pr’chăp dzợ cơnh ty đanh ooy pazêng g’luh zêl zư lêy hàng hoá, súng chr’răh đơơng tước miền Nam c’moo hay. T’cooh Lê Xuân Khảm, xoọc ặt ma mông đhị thành phố Hải Phòng dzợ hay g’luh zêl ác liệt lâng k’zệt bhuông a rọp c’moo 1966, tợư bêl bhuông C69 âng t’cooh lâng đồng đội bhrợ têng xang, pa đớp đoọng 62 tấn súng chr’răh đoọng ha Quân giải phóng: “Bh’cộ bhuông quyết định nắc moọt ooy zr’lụ a rọp ặt, tu cơnh đếêc nắc bhuông a zi chúh pa tih ooy bhuông a rọp. A RỌP k’juột. Bhuông tr’nợơp pr’hân rách xó. A zi cung rách, lêy đhị ặt panh đoọng liêm choom bhlầng. Bêl đếêc, bêl 2 bhuông bhlưa ch’ngai mơ 20m nắc pazêng súng chr’răh đăh bhuông a zi p’toh pay ooy bhuông Mỹ. Bhuông a rọp căh loon pa đhiêr a cọ xó mút tu lalâh k’juột. A đoo dzool ang nắc a zi panh. A zi ơy chiến đấu cơnh đếêc đhị muy ra bu, tr’zêl lâng a rọp, panh pa clệch 2 bệê, panh pa hư 1 bệê.”

G’luh panh nắc đoo, bhuông C69 bơơn ta moon anh hùng, k’bhuh bhuông, bh’cộ bhuông lâng bấc cán bộ, chiến sĩ coh bhuông cung bơơn cher đoọng nắc anh hùng. Ha dợ, vêy pazêng k’bhuh âng t’cooh cơnh liệt sĩ, anh hùng Hoàng Thanh Loan ơy tất lang ặt bếch coh dứp biển đhậu, anh hùng Phan Hải Hồ cung bil muy đăh têy…

Zập g’luh lướt âng bhuông căh vêy số nắc muy g’luh tr’zêl đăh a cọ bhriêl choom bhrợơng pabhlầng lâng a rọp, lâng pleng k’tiếc. Pazêng ma nuyh lính bhuông căh vêy số dưr lướt nắc năl ghit chệêt ma mông lâng bhuông lâng pazêng g’luh hàng. T’cooh Vũ Phú Cần, thợ máy bhuông C43 (bhuông căh vêy số) lâng đồng đội âng đay nắc pa hư bhuông đoọng zư lêy rau lưn lớơp đoọng c’lâng coh biển: “Coh nguôi biển bấc t’ngay ha dợ nắc crêê a rọp bơơn lêy, căh choom moọt, nắc rách chô. Ha dưm nắc moọt tước Vũng Rô. Moọt Vũng Rô, pay lơi hàng xong nắc pleng ang ra diu, căh choom gluh dzợ, lêy bhrợ pa lớơp. Bhuông lalâh ga mắc nắc bhuông a rọp bơơn năl, a pêê k’rong pay oih, bhuông păr tợơ Đèo Cả panh p’tộ, hải quân bhuông A1 panh pa dzoóc. A zi đh’rứah lâng k’bhuh đhị ch’nang tr’zêl 13 t’ngay ha dưm xang nắc k’bhuh giao liên k’đơơng đấc ooy ca coong.”

K’bhuh truyền thống c’lâng HCM coh bhuông xọoc vêy k’nặ 2000 hội viên. Lâh mơ t’ngay truyền thống âng Hội (t’ngay 23/10), moọt pazêng g’luh hay tứơc t’ngay Thương binh, liệt sĩ, pazêng cựu chiến binh bhuông căh vêy số nắc k’rong, pa hay  pazêng đồng đội anh hùng lâh bil. T’cooh Vũ Văn Đức, Chủ tịch Hội truyền thống c’lâng HCM coh biển tỉnh Quảng Ninh đoọng năl: “Bơơn tr’lưm nắc chr’năp bhlầng. loom luônh a đhi moon ma mông coh mr’đoo bhuông, mr’đoo đơn vị, ma mông lâh mơ a đhi noo mặt. Pa zay dzợ ma mông, dzợ c’rơ đoo c’moo nắc tr’lưm tước c’moo đếêc.”

Đhị 14 c’moo, tợơ c’moo 1962-1975, tợơ ch’nang K15 (Hải Phòng), pazêng bhuông căh vêy số ơy âng đơơng k’ha riêng rơ bhầu tấn súng chr’răh, hàng hoá đơơng đoọng ha chiến trường miền Nam. C’lâng coh biển Đông căh choom moon pa lứch cơnh lâng quân âng a rọp, pa tệêt lâng pazêng bh’nơơn ga mắc chr’năp, pazêng ma nuyh lính bhuông căh vêy số grơơ nhool ơy chroi k’rong bhrợ vaih chiến thắng liêm ga mắc âng k’tiếc k’ruung./.

Cựu chiến binh Tàu không số: Ngày gặp lại

                                                                                                                                                         Thanh Nga

Nhân dịp kỷ niệm 73 năm ngày Thương binh Liệt sĩ, hơn 330 cựu chiến binh Đoàn Tàu không số khu vực phía Bắc đã tổ chức gặp mặt, tri ân các anh hùng liệt sĩ tại bến K15 (Đồ Sơn, Hải Phòng), nơi xuất phát của những chuyến tàu huyền thoại. Câu chuyện ngày gặp lại bồi hồi, xúc động, đưa những người lính sống lại thời hoa lửa oanh liệt và nhắc nhở thế hệ trẻ về sự hy sinh anh dũng của các thế hệ cha anh trong  những năm tháng hào hùng của dân tộc.

Đêm ngày 11/10/1962, con tàu vỏ gỗ do thuyền trưởng Lê Văn Một và Chính trị viên Bông Văn Dĩa chỉ huy, rời Bến K15 (Đồ Sơn, Hải Phòng), chở 30 tấn vũ khí chi viện cho chiến trường miền Nam. 6 ngày sau, tàu cập cảng Vàm Lũng (Cà Mau) an toàn. Chuyến vận chuyển vũ khí đầu tiên bằng đường biển chi viện cho chiến trường miền Nam đã thành công, con đường Hồ Chí Minh trên biển đã được mở.

Đường Hồ Chí Minh vượt Trường Sơn khó khăn, ác liệt bao nhiêu thì đường Hồ Chí Minh trên biển còn hiểm nguy, gian khổ gấp nhiều lần. Những người lính cảm tử trên những chuyến tàu không số đã ở tuổi xưa nay hiếm, nhưng vẫn vẹn nguyên ký ức về những trận đánh bảo vệ hàng hóa, vũ khí chi viện cho chiến trường miền Nam năm xưa. Ông Lê Xuân Khảm, hiện sống tại thành phố Hải Phòng còn nhớ như in trận đánh ác liệt với hàng chục tàu địch năm 1966, sau khi con tàu C69 của ông và đồng đội hoàn thành bàn giao 62 tấn vũ khí cho Quân giải phóng: “Thuyền trưởng quyết định là lao hẳn vào đội hình địch, cho nên tàu của chúng tôi đâm thẳng vào đội hình tàu địch. Địch bất ngờ. Tàu đầu tiên vội vàng quay lánh. Chúng tôi cũng quay, chọn góc độ bắn thuận lợi nhất. Lúc ấy khi 2 tàu chỉ cách nhau khoảng 20 m thì toàn bộ vũ khí bên tàu chúng tôi nổ súng bắn phủ đầu tàu Mỹ. Tàu ấy không kịp phản ứng vì nó quá bất ngờ. Nó vừa pha đèn lên là chúng tôi nổ súng. Chúng tôi cũng đã chiến đấu suốt 1 buổi chiều, cầm cự với địch, bắn chìm 2 chiếc, bắn hư hỏng 1 chiếc.”

Trận đánh ấy, tàu C69 được phong anh hùng, tập thể tàu, thuyền trưởng và nhiều cán bộ, chiến sĩ trên tàu cũng được phong tặng anh hùng. Thế nhưng, có những đồng đội của ông như liệt sĩ, anh hùng Hoàng Thanh Loan đã mãi mãi nằm lại nơi biển sâu, anh hùng Phan Hải Hồ cũng mất đi một cánh tay...

Mỗi chuyến đi của con tàu không số là một cuộc đấu trí căng thẳng, quyết liệt với kẻ thù, với thiên nhiên. Những người lính tàu không số ra đi là xác định cảm tử với con tàu và những chuyến hàng. Ông Vũ Phú Cần, thợ máy tàu C43 (Đoàn tàu không số) và đồng đội của mình đã phải chính tay phá tàu để giữ bí mật cho con đường trên biển: “Ở ngoài biển rất nhiều ngày nhưng bị địch phát hiện, không vào được, phải quay ra. Đêm mới quay thẳng vào Vũng Rô. Vào Vũng Rô, bốc xong rồi, trời sáng, không ra được, phải ngụy trang. Tàu to quá nên máy bay địch vẫn phát hiện được, chúng tập trung hỏa lực, không quân từ Đèo Cả bắn xuống, hải quân tàu A1 bắn lên. Chúng tôi cùng lực lượng ở bến chiến đấu 13 ngày đêm rồi được lực lượng giao liên dẫn lên núi.”

Hội truyền thống đường Hồ Chí Minh trên biển hiện có gần 2.000 hội viên. Ngoài ngày truyền thống của Hội (ngày 23/10), vào những dịp kỷ niệm ngày Thương binh, Liệt sĩ, những cựu chiến binh đoàn tàu không số lại tập trung, tưởng niệm những đồng đội đã anh dũng hy sinh. Ông Vũ Văn Đức, Chủ tịch Hội truyền thống đường Hồ Chí Minh trên biển tỉnh Quảng Ninh cho biết: “Gặp được nhau là quý lắm rồi. Tình cảm anh em trước sống cùng tàu, cùng đơn vị gắn bó với nhau, hơn cả anh em ruột thịt. Cố gắng còn sống, còn khỏe năm nào thì đến với nhau năm đó.”

Suốt 14 năm, từ năm 1962 – 1975, từ bến K15 (Hải Phòng), những con tàu không số đã vận chuyển hàng trăm nghìn tấn vũ khí, hàng hóa chi viện cho chiến trường miền Nam. Con đường huyền thoại trên biển Đông, "điểm mù bí ẩn" không thể lý giải đối với quân địch, gắn với những chiến công huyền thoại, những người lính tàu không số kiên trung đã góp phần làm nên chiến thắng trọn vẹn, vẻ vang của dân tộc./.