Lalăm a hay, pr’loọng đong t’cooh Trần Xuân Phải cung cơnh bấc pr’loọng dha nuôr acoon coh Xê Đăng đhị vel 3, chr’val Trà Linh, chr’hoong Nam Trà My nắc ma mông g’nưm tợơ ha rêê ha lai, tr’mông tr’meh lưm bấc k’đhap đha rựt. Tợơ bêl ơy chô đăh bộ đội, t’cooh Trần Xuân Phải pa dưr bhươn Sâm Ngọc Linh. Pazêng c’moo đăn đâu, tơơm sâm Ngọc Linh bơơn bấc ngai năl tước lâng pa dưr chr’năp kinh tế bấc chu, pr’loọng đong t’cooh ơy vêy bhươn sâm bấc ngai rơơm kiêng. Xọoc đâu, pr’loọng đong t’cooh vêy 4 đhăm bhươn choh sâm Ngọc Linh bhưah lâh 5 hecta lâng bấc ruh c’moo lalay mơ. T’cooh Trần Xuân Phải đoọng năl, dâng zập c’moo pr’loọng đong t’cooh pay pa chô mơ 20 tỷ đồng tợơm sâm Ngọc Linh: “Đhanuôr Xê Đăng ặt ma mông coh da ding Ngọc Linh zêng năl ooy chr’năp tơơm sâm Ngọc Linh dzợ đớc nắc tơơm za nươu tiêng. Ha dợ đhanuôr coh đâu nắc muy năl bơơn sâm đoọng pa dưah ca ay a năm, cha đoọng pa chô c’rơ. Cơnh lâng c’la cu nắc ơy choh tơơm sâm nâu tợơ 25 c’moo hay. Bêl đếêc tơơm sâm căh vêy chr’năp dal cơnh xoọc đâu. Đươi vêy choh sâm nắc apêê ca coon cu bơơn học Đại học, choh bhrợ đong ặt liêm mâng. Tr’mông tr’meh pr’loọng đong doó k’rang ha ul đha rựt dzợ.”

        Vêy bhươn sâm Ngọc Linh p bhưah, pr’loọng đong t’cooh Trần Xuân Phải nắc vặ pa xoọng 10 cha nắc đhanuôr Xê Đăng coh zr’lụ đh’rưah k’rang zư. Pr’loọng đong t’cooh k’rang zập tơợ ặt cha lâng chroót zên pa bhrợ tợơ 5-6 ức đồng zập c’xêê. A noo Nguyễn Ngọc Sinh, ma nuyh Xê Đăng ặt đhị vel 3, chr’val Trà Linh nắc ma nuyh pa bhrợ đanh c’moo đhị bhươn sâm Ngọc Linh âng pr’loong đong t’cooh Trần Xuân Phải đoọng năl: “A cu năl ơn pr’loọng đong a va Phải bấc bhlầng, a đoo ơy t’vaih bhiệc bhrợ đoọng ha zi coh cr’chăl a hay. Pr’loọng đong a va cung vêy zooi tơơm sâm m’ma đoọng ha zi choh, pa dưr kinh tế. Đhơ pr’ặt tr’mông dzợ bấc k’đhap k’ra, ha dợ nâu kêi pr’loọng đong cu cung ơy choh bhrợ đong ặt, câl xe, pr’ặt tr’mông cung ơy z’zăng lâh.”

        T’cooh Trương Ngọc Vy, Phó Chủ tịch Hội Cực chiến binh chr’hoong Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam xay moon, căh muy bhrợ ca van đoọng ha c’la đay nắc t’cooh Trần Xuân Phải dzợ lưch loom coh zập bh’rợ âng vel đong. T’cooh Phải ta luôn zooi apêê pr’loọng đha rựt, lưm k’đhap lâng bấc cr’noọ bh’rợ lalay cơnh, nắc cơnh zooi zên prặ, ch’na đh’năh, m’ma sâm đoọng ha đhanuôr Xê Đăng choom pa dưr pr’ặt tr’mông tợơ tơơm sâm. T’cooh Trương Ngọc Vy đoọng năl, pr’loong đong t’cooh Phải nắc dzợ chroi k’rong bấc ooy bh’rợ pa dưr apêê cr’noọ bh’rợ cơnh zung poong, c’lâng lướt bhlưa apêê vel bhươl… “Cr’chăl a hay, đhị chr’hoong Nam Trà My n’leh bấc cựu chiến binh ta nih liêm, bhrợ cha choom, tr’zooi z’lâh đha rựt. Chr’năp bhlầng, cựu chiến binh Trần Xuân Phải căh muy pa dưr ca van đoong ha c’la đay nắc dzợ ting chroi k’rong bấc đoọng ha xã hội. Tợơ bh’rợ cựu chiến binh bhrợ cha choom lâng bác cr’noọ bh’rợ cơnh t’cooh Phải nắc ơy chroi k’rong pa dưr kinh tế, xã hội, ta bil ha ul pa xiêr đha rựt đhị vel đong.”/.

Cựu chiến binh người Xê Đăng làm kinh tế giỏi

                                                               (CTV Văn Thọ)

Sau khi hoàn thành nghĩa vụ quân sự, cựu chiến binh Trần Xuân Phải, dân tộc Xê Đăng trở về quê ở thôn 3, xã Trà Linh, Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam phát triển kinh tế với mô hình trồng cây sâm Ngọc Linh. Đến nay, không chỉ làm giàu cho gia đình, ông Phải còn là điển hình trong các phong trào công tác xã hội tại địa phương. Chuyên mục “Sống vui, sống khỏe” hôm nay, giới thiệu với bà con về điển hình làm kinh tế của cựu chiến binh Trần Xuân Phải.           

Trước đây, gia đình ông Trần Xuân Phải cũng như nhiều hộ đồng bào Xê Đăng ở thôn 3, xã Trà Linh, Nam Trà My chủ yếu sống dựa vào nương rẫy, cuộc sống gặp nhiều khó khăn. Sau khi xuất ngũ, trở về địa phương, ông Trần Xuân Phải phát triển vườn sâm Ngọc Linh. Những năm gần đây, cây sâm Ngọc Linh được nhiều người biết đến và tăng giá trị kinh tế gấp nhiều lần, gia đình ông đã có vườn sâm nhiều người mơ ước. Hiện, gia đình ông có 4 vườn trồng cây sâm Ngọc Linh hơn 5 héc ta với nhiều độ tuổi khác nhau. Ông Trần Xuân Phải cho biết, bình quân, mỗi năm gia đình ông thu về khoảng 20 tỷ đồng từ cây sâm Ngọc Linh:“Người dân Xê Đăng sống trên đỉnh Ngọc Linh đều biết về giá trị của sâm Ngọc Linh hay còn gọi là cây “thuốc giấu” theo cách gọi của người trên đây. Nhưng bà con chỉ lên núi tìm cây sâm để chưa bệnh, bồi dưỡng sức khỏe. Còn riêng bản thân tôi đã trồng cây sâm này từ 25 năm trước. Nhưng cây sâm Ngọc Linh khi đó chưa có giá trị kinh tế cao như bây giờ. Cũng nhờ trồng sâm này mà mấy đứa con đều có điều kiện học lên Đại học, xây dựng nhà cửa khang trang. Kinh tế gia đình nay không phải lo cái ăn cái mặc như trước nữa.” 

Có vườn sâm Ngọc Linh rộng lớn, gia đình ông Trần Xuân Phải thuê thêm 10 nhân công là bà con Xê Đăng trong vùng cùng chăm sóc, quản lý. Gia đình ông lo mọi chi phí ăn ở và trả tiền công người lao động từ 5-6 triệu đồng mỗi tháng. Anh Nguyễn Ngọc Sinh, dân tộc Xê Đăng ở thôn 3, xã Trà Linh là người lao động lâu năm tại vườn sâm Ngọc Linh của gia đình ông Trần Xuân Phải cho biết: “Tôi rất là biết ơn gia đình bác Trần Xuân Phải đã tạo công ăn việc làm cho vợ chồng tôi suốt thời gian vừa qua. Gia đình bác cũng hỗ trợ cây sâm giống để vợ chồng tôi cùng phát triển kinh tế. Mặc dù cuộc sống còn nhiều khó khăn, nhưng nay gia đình tôi cũng đã làm được nhà cửa, mua xe đi lại, kinh tế cũng ổn định so với trước đây.” 

Ông Trương Ngọc Vy, Phó Chủ tịch Hội Cựu chiến binh huyện Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam nhận xét, không chỉ làm giàu cho bản thân mà ông Trần Xuân Phải còn nhiệt tình trong nhiều phong trào tại địa phương. Ông Phải luôn sẵn sàng giúp đỡ các gia đình nghèo, gặp khó khăn với nhiều hình thức khác nhau, như hỗ trợ tiền mặt, nhu yếu phẩm, cây sâm giống cho bà con Xê Đăng có nhu cầu phát triển kinh tế từ cây sâm. Ông Trương Ngọc Vy cho biết thêm, gia đình ông Phải còn đóng góp nhiều vào xây dựng các công trình dân sinh, như cầu treo, làm đường giao thông liên thôn, liên nóc.. “Thời gian qua, tại huyện Nam Trà My xuất hiện rất nhiều gương điển hình cựu chiến binh làm kinh tế giỏi, hỗ trợ nhau cùng xóa đói giảm nghèo. Đặc biệt, cựu chiến binh Trần Xuân Phải không chỉ làm giàu cho bản thân mà còn đóng góp rất lớn trong phong trào công tác xã hội. Từ phong trào cựu chiến binh làm kinh tế giỏi với nhiều điển hình như ông Phải đã góp phần thức đẩy kinh tế, xã hội, xóa đói giảm nghèo tại địa phương.”/.