Pr’loọng đong a noo Alăng Nhết, ăt coh chr’val Ch’ơm, chr’hoong Tây Giang vêy 1 hécta nang Đẳng sâm xooc bơơn pa chô. A noo Nhết truih, l’lăm đêêc, bâc năc pr’loọng đong pa câl la lêêh ha pêê đoọng chong a lăc. Zâp chu pa câl năc bơơn 200-300 r’bhâu đồng, đươi dua bơr pêê t’ngay năc lưch. N’đhang tơợ bêl ting pâh bhrợ têng coh Hợp tác xã Nông nghiệp Ch’Ơm, tơơm đẳng sâm âng pr’loọng đong a noo Nhết bơơn Hợp tác xã pay câl cơnh lâng zên dal, đươi cơnh đêêc a noo vêy bơơn pa chô knoọ 60 ưc đồng. Cơnh lâng zên n’nâu, a noo âi bơơn câl ti vi, tủ lạnh lâng xe máy. A noo Nhết đoọng năl, bêl căh âi ting pâh Hợp tác xã, đha nuôr ma choh đh’cơnh lâng âng ngai năc pa câl. N’đhang nâu câi đha nuôr âi năl cơnh zư x’mir lêy lâng doó k’rang ooy c’lâng pa câl. Đợ râu tr’xăl âng vel bhươl nâu câi bâc năc đươi tơợ đẳng sâm:“ Apêê ngai ting pâh hợp tác xã zêng bơơn lêy, cơnh choh lâng zư x’mir lêy sâm ting quy trình lâng crêê kỹ thuật pa choom đoọng chô đơơng bh’nơơn dal lâh, tu cơnh đêêc pa chô âng apêê tiing pâh hợp tác xã công z’zăng dal. Pr’ăt tr’mông âng đha nuôrr nâu câi âi z’zăng lâh a hay đươi vêy choh sâm.”

Đẳng sâm năc tơơm z’nươu âi vêy l’lăm coh crâng bhơi apêê chr’val A Xan, Tr’hy, Ga ri, Ch’Ơm chrhoong Tây Giang, tỉnh Quảng Nam. Đh’rưah lâng đhăm choh da dooc, k’tứi la lêêh lâng bh’rợ choh muy đhị năc căh vêy, bh’nơơn dzợ đệ. Xơợng bhrợ bh’rợ xa nay “ Zâp chr’val muy bh’nơơn bh’rợ” cr’chăl 2018-2020, chr’hoong Tây Giang âi chơơih pay đẳng sâm bhrợ bh’nơơn đoọng bhrợ pa dưr chr’năp la lay cơnh: a lăc, buôh, trà lâng cao đẳng sâm. Bh’rợ pa dưr choh tơơm đẳng sâm âi zooi bâc pr’loọng đong đha nuôr vêy râu pa chô yêm têêm, dưr bhrợ ca van. A noo A Lăng Lơ, Trưởng vel A choong, chr’val Ch’ơm, chr’hoong Tây Giang năc muy coh bâc ngai tr’haanh coh bh’rợ choh đẳng sâm z’lâh đha rưt. Râu liêm choom tơợ pr’đhang âng đay, a noo Lơ t’đang moon, p’too k’đươi bhrợ pa dưr apêê tổ liên kết, hợp tác choh sâm coh vel lâng apêê zr’lụ đăn đêêc… đoọng bhrợ t’vaih Hợp tác xã Nông nghiệp Ch’Ơm. Bh’rợ n’nâu zooi zư đơc crâng, bhrợ t’bhưah k’tiêc choh sâm, n’jưah vêy p’xoọng râu pa chô lâng bhrợ t’vaih bh’nơơn la lay âng da ding ca coong. Xooc đâu cơnh lâng chr’năp pa câl 1 kg đẳng sâm t’mêê dâng 150 r’bhâu đồng tươc 200 r’bhâu đồng, sâm 2-4 c’moo vêy chr’năp 250 r’bhâu tươc 300 r’bhâu đồng. N’đhơ t’mêê bhrợ t’vaih lâh 1 c’moo, n’dhang Hợp tác xã n’nâu moon ghit chơơih pay crêê c’lâng, pa bhrợ pa bhlâng liêm choom. Xooc, Hợp tác xã Nông nghiệp Ch’Ơm âi pa câl 7 g’luh đẳng sâm lâng pa chô lâh 200 ưc đồng, zooi ha dưr dal râu pa chô ha 9 cha năc p’têêt pa zum. A noo A lăng Lơ đoọng năl:“ Nâu câi p’têêt pa zum âng Hợp tác xã  năc đhêêng vêy 32 pr’loọng ăt coh vel, k’noọ tươc đâu a cu vêy bhrợ t’bhưah p’xoọng p’têêt pa zum lâng đha nuôr coh vel n’lơơng cơnh Cha Nôc, đoọng pay câl, bhrợ t’vaih  râu pa chô yêm têêm ha đha nuôr. Râu bơr, ngai vêy cr’noọ ting pâh Hợp tác xã, acu hâng hơnh. Brương tr’nu, Hợp tác xã công vêy c’lâng k’noọ câl máy bhrợ pa gooh bh’nơơn.”

Bh’rợ xa nay “ Muy chr’val muy bh’nơơn bh’rợ” năc muy coh bâc bh’rợ xa nay bơơn tỉnh Quảng Nam xay bhrợ đoọng pa chăp tươc cr’noọ ha dưr dal pr’ăt tr’mông đha nuôr, pa bhlâng năc coh zr’lụ vel bhươl da ding ca coong. Xooc dâu, tỉnh Quảng Nam vêy lâh 80 bh’nơơn bơơn 4 sao lâng 3 sao. Đhêêng cơnh chr’hoong Tây Giang vêy 5 bh’nơơn, coh đêêc 2 bh’nơơn bơơn 4 sao năc cao Đẳng sâm lâng Trà túi lọc đẳng sâm. T’cooh Bhling Mia, Chủ tịch UBND chr’hoong Tây Giang, tỉnh Quảng Nam đoọng năl, bh’rợ bhrợ pa dưr muy chr’val muy bh’nơơn bh’rợ la lay, pr’đơợ k’rơ ting c’lâng bhrợ pa dưr hàng hóa; chroi đoọng bhrợ pa dưr tr’mông tr’meh, bhrợ t’vaih pr’đơợ  pa xiêr đha rưt. Chr’hoong p’ghit pa dưr 2 t’nơơm z’nươu bha lâng năc Ba Kích lâng Đẳng sâm. K’noọ tươc, vel đong vêy c’lâng ra pă pa câl 5 bh’nơơn nnâu đhị trung tâm chr’hoong đoọng xay truih bh’nơơn tươc t’mooi du lịch:“Xooc đâu chr’hoong công xooc pa chăp tươc k’rong 5 bh’nơơn n’nâu lâng bhrợ t’vaih 1 trung tâm OCOP đhị chr’hoong, đơơng đoọng pa zêng bh’nơơn n’nâu pa căh đhị trung tâm ga măc. Chr’hoong vêy vaih cơ chế zooi đoọng ting bh’nơơn, k’rong  bhrợ ooy hạ tầng, c’lâng c’tôch p’têêt pa zum apêê zr’lụ choh bhrợ; râu 2 cớ năc bhrợ têng k’đhơợng lêy đhị Hợp tác xã, p’teeet pa zum c’bhuh chr’năp… đợ bh’rợ n’nâu azi vêy pa chăp k’noọ bhrợ coh cr’chăl tươc đâu./.”

Miền núi Quảng Nam phát huy thế mạnh “Mỗi xã một sản phẩm”

PV Phương Cúc/VOV miền Trung

Thời gian qua, các huyện miền núi của tỉnh Quảng Nam triển khai thực hiện chương trình “Mỗi xã một sản phẩm” (OCOP). Đây được coi là hướng đi đúng trong việc nâng cao thu nhập cho người dân, tạo ra những sản phẩm tốt, có thương hiệu được chứng nhận... góp phần phát triển kinh tế nông nghiệp theo hướng bền vững.

Gia đình anh A Lăng Nhết, ở xã Ch’Ơm, huyện Tây Giang có 1 héc ta diện tích trồng Đẳng sâm đang cho thu hoạch. Anh Nhết kể, trước đây chủ yếu gia đình bán lẻ cho mọi người để ngâm rượu là chính. Mỗi lần bán được 200 - 300 nghìn đồng, tiêu vài hôm là hết. Nhưng từ khi tham gia sản xuất vào Hợp tác xã Nông nghiệp Ch’Ơm, cây đẳng sâm của gia đình anh Nhết được Hợp tác xã bao tiêu, thu mua với giá cao, nhờ vậy anh có lời gần 60 triệu đồng. Với số tiền này, anh đã sắm được các vật dụng trong nhà như: tivi, tủ lạnh và xe máy. Anh Nhết cho biết, khi chưa tham gia vào Hợp tác xã, người dân trồng tự phát và phận ai người ấy bán. Nhưng giờ người dân biết cách chăm sóc, chăm bón và không lo về đầu ra. Những đổi thay của bản, làng hôm nay phần lớn là nhờ từ cây đẳng sâm:“Các thành viên tham gia hợp tác xã đều nhận thấy, cách trồng sâm và chăm sóc sâm theo quy trình và đúng kỹ thuật hướng dẫn mang lại năng suất cao hơn nên thu nhập của các thành viên hợp tác xã cũng tương đối cao. Cuộc sống của bà con hiện giờ đã khá hơn rất nhiều nhờ trồng sâm.”

Đẳng sâm là cây dược liệu sẵn có ở xã các xã A Xan, Tr’Hy, Gari, Ch’Ơm huyện Tây Giang, tỉnh Quảng Nam. Song diện tích trồng bị phân tán, nhỏ lẻ và việc thâm canh chăm sóc cây trồng hạn chế, sản lượng còn thấp. Thực hiện chương trình “Mỗi xã một sản phẩm” giai đoạn 2018- 2020, huyện Tây Giang đã chọn cây đẳng sâm làm sản phẩm để xây dựng thương hiệu như: rượu, trà và cao đẳng sâm. Việc phát triển trồng cây đẳng sâm đã giúp nhiều hộ dân có thu nhập ổn định, vươn lên làm giàu. Anh A Lăng Lơ, Trưởng thôn Achoong, xã Ch’Ơm, huyện Tây Giang là một trong những tấm gương điển hình trong phong trào trồng cây đẳng sâm thoát nghèo. Thành công từ mô hình của mình, anh Lơ kêu gọi, vận động xây dựng các tổ liên kết, hợp tác trồng sâm ở trong làng và các vùng lân cận... để thành lập Hợp tác xã Nông nghiệp Ch'Ơm. Việc này giúp giữ rừng, mở rộng đất trồng sâm, vừa có thêm thu nhập và tạo ra sản phẩm đặc trưng của miền núi. Hiện nay với giá bán 1kg đẳng sâm tươi khoảng 150 nghìn đến 200 nghìn đồng, sâm 2 - 4 tuổi có giá 250 nghìn – 300 nghìn đồng. Dù mới thành lập được 1 năm nay, nhưng Hợp tác xã này khẳng định lựa chọn đúng hướng, hoạt động rất hiệu quả. Hiện, Hợp tác xã Nông nghiệp Ch’Ơm đã xuất bán 7 đợt đẳng sâm và thu về hơn 200 triệu đồng, giúp nâng cao thu nhập cho 9 thành viên liên kết. Anh A Lăng Lơ cho biết:“Bây giờ liên kết chuỗi của Hợp tác xã chỉ có 32 hộ nằm trong phạm vi của thôn, sắp tới đây tôi sẽ mở rộng thêm liên kết chuỗi với bà con như với thôn khác như Cha nốc, để thu mua, tạo thu nhập ổn định cho bà con. Thứ 2, người nào có nhu cầu gia nhập thành viên Hợp tác xã, tôi luôn sẵn sàng. Sắp tới, Hợp tác xã cũng có hướng mua máy sấy khô sản phẩm.”

Chương trình “Mỗi xã một sản phẩm” là một trong những chương trình được tỉnh Quảng Nam triển khai thực hiện nhằm hướng đến mục tiêu nâng cao đời sống người dân, nhất là ở khu vực nông thôn miền núi. Hiện, tỉnh Quảng Nam có hơn 80 sản phẩm đặc trưng đạt 4 sao và 3 sao. Riêng huyện Tây Giang có 5 sản phẩm, trong đó có 2 sản phẩm đạt 4 sao là cao Đẳng Sâm và Trà túi lọc đẳng sâm. Ông Bhling Mia, Chủ tịch UBND huyện Tây Giang, tỉnh Quảng Nam cho biết, việc xây dựng mỗi xã một sản phẩm trên địa bàn huyện đã tạo động lực giúp các xã đẩy mạnh phát triển sản phẩm đặc trưng, thế mạnh theo hướng sản xuất hàng hóa, góp phần phát triển kinh tế, tạo động lực giảm nghèo. Huyện chú trọng phát triển 2 cây dược liệu chủ lực là Ba kích và đẳng sâm. Sắp tới, địa phương có hướng bày bán 5 sản phẩm này tại trung tâm huyện để giới thiệu sản phẩm tới khách du lịch:“Hiện nay huyện cũng đang hướng tập trung 5 sản phẩm này lại và thành lập 1 trung tâm OCOP tại huyện, đưa hết toàn bộ sản phẩm này trưng bày về trung tâm lớn. Huyện sẽ có cơ chế hỗ trợ từng sản phẩm, đầu tư về hạ tầng, đường kết nối các điểm vùng nguyên liệu; thứ 2 là tổ chức quản trị thông qua Hợp tác xã, liên kết chuỗi giá trị,… những việc này chúng tôi sẽ tính vào sắp tới đây./.”