P’căn Ríah Tâm ăt coh vel Zơra, chr’val Tà Bhing, chr’hoong Nam Giang c’moo đâu âi lâh 60 c’moo, n’đhang âi vêy k’noọ 50 c’moo ăt bhrợ lâng bh’rợ taanh a din. A ngăh Tâm moon, bêl a ngăh lâh 10 c’moo, a ngăh bơơn ca căn pa choom đoọng t’taanh. Tơợ đêêc tươc đâu, zâp ha dum a đoo công tơt t’taanh. A ngăh công năc muy coh 20 pân đil bơơn Tổ chức Cứu trợ lâng Pa dưr Quốc tế âng Nhật Bản zooi đoọng zên bhrợ pa dưr cớ bh’rợ taanh a din âng đha nuôr Cơ Tu. C’bhuh taanh a din Zơra âng a ngăh âi bơơn bhrợ pa dưr vaih Hợp tác xã taanh a din Zơra cơnh lâng 28 cha năc. A ngăh Ríah Tâm truih, c’moo ha nua, Hợp tác xã đơơng đoọng ha thị trường dâng 300 bh’nơơn zâp râu. Apêê bh’nơơn n’nâu căh muy pa câl đhị apêê thành phố ga măc cơnh Hội An, Đà Nẵng, Hà Nội năc dzợ đơơng pa câl ooy thị trường Nhật Bản, Mỹ. P’căn Ríah Tâm moon, zâp ngai coh Hợp tác xã bình quân vêy p’xoọng 400 r’bhâu đồng/zâp c’xêê lâh bh’rợ ha rêê đhuôch:“ Acu bhui har bhlâng tu vêy choom bơơn zên tơợ bh’rợ taanh a din n’nâu. Zâp t’ngau acu công p’loon tơt t’taanh căh kiêng lươt ha ooy ôt. Acu p’loon bhrợ đoọng vêy p’xoọng râu pa chô ha pr’lọong đong, câl bhooh mì chính. Acu công âi t’cooh, măt căh dzợ t’lăng, năc p’zay pa choom đọong ha lang p’niên ting taanh bhrợ. A coon a chau cu lêy công năc ma tơơp pa choom.”

Cơnh p’căn Ríah Tâm, a moó Zơ râm Nhăm ăt coh vel Ta Vang, chr’val A Tiêng, chr’hoong Tây Giang pa bhlâng bhui har ting pâh ooy c’bhuh taanh a din Cơ Tu. C’bhuh taanh a din Ta Vang vêy 12 cha năc bơơn Tổ chức Malteser International ( Cộng hòa Liên bang Đức ) zooi đoọng 1 bêệ máy vắt sổ, 4 bêê máy ơ íh moot c’moo 2012. Xooc moot hân noo bhrợ ha rêê tu cơnh đêêc apêê a dhi a moó tr’xăl muy t’ngay 2 cha năc n’jưah taanh n’jưah cắt ih đoọng k’đhơợng bhrợ bh’rợ âng Cbhuh. Bình quân 3 c’xêê a pêê a moó pa chô dâng tơợ 10-15 ưc đồng. A moó Zơrâm Thị Nhăm đoọng năl, lâh bh’rợ âng c’bhuh, apêê a dhi a moó dzợ đơp pay bhrợ la lay âng ting cha năc. C’la a moó năc đanh đanh công đơp taanh a din ha t’mooi ca ih áo dài, n’đooh cơnh lâng chr’năp tơợ 1,5 tươc 2 ức đồng/bh’nơơn. A moó Nhăm truih, vêy bêl đơp pay đơn hàng chr’năp tươc 10 ưc đồng:“Acu bhui har bhlâng bêl lêy lang p’niên n’nâu câi công âi ma năl chăp kiêng a din n’nâu. Nâu câi apeê đoo năl đươi dua đoọng ca ih áo dài, vest bộ… ting cơnh cr’noọ cr’niêng âng c’la đay. Hơnh bhlâng năc a din âng đha nuôr hêê âi bơơn bâc ngai kiêng lâng zư đơc.”

  P’loon apêê zên zooi đoọng âng apêê bh’rợ xa nay 30a, 135, lâng apêê Tổ chức Phi chính phủ, apêê chr’hoong da ding ca coong âi ma năl pa zum c’bhuh zên, bhrợ pa dưr apêê đề án zooi đoọng ha đha nuôr zư đơc apêê chr’năp văn hóa. Pa đhang moon cơnh chr’hoong Tây Giang âi xay bhrợ 2 pr’đhang bh’rợ tr’nơơp năc C’bhuh taanh a din đhị chr’val A Tiêng lâng Lăng t’đang t’pâh bâc ơl pân đil ting pâh, bhrợ t’vaih apêê lớp pa choom đoọng n’đăh kỹ thuật, pr’đhang bh’rợ bâc cơnh, zooi đoọng k’zêt ưc đồng câl pr’đươi pr’dua ha pêê c’bhuh hợp tác bh’rợ cr’chăl tr’nơơp. Âi vêy 63/63 vel âng 10 chr’val coh vel đong chr’hoong Tây Giang âi vêy c’bhuh t’taanh. Căh cậ cơnh chr’hoong Đông Giang âi pa zum apêê c’bhuh zooi đoọng ha đhi a moó Cơ Tu coh vel Văn hóa Đh’rôông, chr’val Tà Lu câl 8 bêệ  máy ơ íh, choh đong pa căh chr’năp 100 ưc đồng, zooi đoọng câl cơnh len, chỉ, a rac dzooc tươc k’zêt đồng đoọng pa bhrợ tr’nơơp. P’căn A Ting Tươi, Phó Chủ tịch UBND chr’hoong Đông Giang, tỉnh Quảng Nam xay moon: Đươi vêy bh’rợ bhrợ pa dưr cớ apêê vel bh’rợ, pa căh bh’nơơn âi t’đang t’pâh đợ t’mooi tươc lâng vel đong coh cr’chăl ha nua:“ Đợ t’mooi du lịch tươc Đông Giang coh bâc c’moo đăn đâu z’zăng bâc. N’đhơ cơnh đêêc đoọng mă bơơn zư đơc bh’rợ n’nâu chr’hoong pa bhlâng p’zay coh bh’rợ p’têêt pa zum lâng apêê công ty đơơng âng t’mooi tơợ apêê thành phố ga măc  coh Quảng Nam lâng Đà Nẵng. Đhị pr’đơợ n’năc, chr’hoong âi bhrợ pa dưr kế hoạch p’têêt du lịch vel bhươl, pa bhlâng năc t’bhlâng k’đhơợng bhrợ apêê đhị du lịch âi vaih l’lăm đêêc.”

Đoọng zư đơc apêê chr’năp văn hóa ty đanh, tỉnh Quảng Nam âi vêy Đề án zooi đoọng zư đơc, pa dưr muy bơr bh’rợ văn hóa apêê acoon coh da ding ca coong tỉnh Quảng Nam, cr’chăl 2020-2025. Ting n’năc coh 7 chrhoong da ding ca coong veye rup đha nuôr acoon coh ăt ma mông pazênh Tây Giang, Đông Giang, Nam Giang, Phước Sơn, Bắc Trà My, Nam Trà My lâng Hiệp Đức , tỉnh k’rong zooi đoọng bhrợ pa dưr lâng bhrợ bhr’lậ đong Gươl, Moong; Bhrợ pa dưr apêê vel bh’rợ taanh a din lâng xa nập ty đanh; Bhrợ pa dưr, zư đơc lâng pa dưr cớ bhiêc bhan ty đanh âng đha nuôr acoon coh da ding ca coong; Zư đơc, pa dưr zâp râu bh’rợ nghệ thuật cơnh tân tung da dă, prá pr’ma, bhrợ bh’nooch, cooch booc… Pa zêng zên zooi đoọng dzooc tươc 252 tỷ đồng. T’cooh Nguyễn Thanh Hồng, Giám đốc Sở Văn hóa Thể thao lâng Du lịch tiỉnh Quảng Nam đoọng năl: “Cr’chăl ha nua, tỉnh Quảng Nam pa bhlâng p’ghit tươc bh’rợ xră bhrợ apêê chính sách đoọng zư đơc lâng pa dưr apêê chr’năp văn hóa ty đanh âng đha nuôr acoon coh n’đăh Tây âng tỉnh. Pa bhlâng năc, bhrợ pa dưr cớ apêê Gươl, Moong, bhrợ pa dưr cớ apêê vel bh’rợ taanh a din âng đha nuôr. Tu nâu đoo năc pr’đơợ k’rơ ha bh’rợ pa dưr du lịch vel bhươl.”/.

Miền núi Quảng Nam bảo tồn nghề dệt thổ cẩm truyền thống

                                            Nhóm PV miền Trung

Sau một thời gian bị mai một, nghề dệt thổ cẩm truyền thống của đồng bào dân tộc Cơ Tu ở tỉnh Quảng Nam đang dần được khôi phục. Sự vào cuộc quyết liệt của chính quyền các huyện Đông Giang, Tây Giang, Nam Giang cùng với bà con Cơ Tu đã làm “hồi sinh” các làng nghề dệt thổ cẩm.  

Bà Ríah Tâm ở thôn Zơ Ra, xã Tà Bhing, huyện Nam Giang năm nay đã ngoài 60 tuổi, nhưng đã có gần 50 năm gắn bó với nghề dệt thổ cẩm. Bà Tâm bảo, lúc bà hơn 10 tuổi, bà được mẹ bày cách làm quen với khung cửi. Từ đó đến nay, tối nào bà cũng ngồi bên khung cửi để dệt vải. Bà cũng là một trong 20 phụ nữ được Tổ chức Cứu trợ và Phát triển Quốc tế của Nhật Bản tài trợ kinh phí khôi phục nghề dệt thổ cẩm của đồng bào Cơ Tu. Nhóm dệt vải thổ cẩm Zơ Ra của bà đã được nâng lên thành Hợp tác xã dệt thổ cẩm Zơ Ra với 28 thành viên. Bà Ríah Tâm khoe, năm vừa qua, Hợp tác xã đưa ra thị trường khoảng 300 sản phẩm các loại. Các sản phẩm này không chỉ tiêu thụ tại các thành phố lớn như Hội An, Đà Nẵng, Hà Nội mà còn xuất khẩu ra thị trường Nhật Bản, Mỹ. Bà Ríah Tâm nói, mỗi thành viên Hợp tác xã bình quân có thêm 400 ngàn đồng/mỗi tháng ngoài công việc nương rẫy: “Tôi phấn khởi lắm vì có thể kiếm tiền từ việc dệt vải truyền thống này. Ngày nào tôi cũng tranh thủ ngồi dệt không muốn đi đâu hết. Tôi tranh thủ làm để có thêm thu nhập cho gia đình sắm sửa, mua mắm muối. Mình cũng đã có tuổi rồi, mắt nhìn không còn tinh tường nữa, sẽ cố gắng truyền lại cho tụi nhỏ học tập. Con cháu mình thấy cũng bắt đầu học nghề này rồi.”

Giống như bà Ríah Tâm, chị Zơ Râm Thị Nhăm ở thôn Ta Vang, xã A Tiêng, huyện Tây Giang rất vui khi tham gia vào Nhóm dệt thổ cẩm Cơ Tu. Nhóm dệt vải thổ cẩm Ta Vang có 12 thành viên được Tổ chức Malteser International (Cộng hòa liên bang Đức) hỗ trợ 1 máy vắt sổ, 4 máy may vào năm 2012. Đang vào mùa  rẫy nên các chị phân công mỗi buổi 2 người vừa dệt vừa  cắt may để duy trì hoạt động của Nhóm. Bình quân mỗi quý các chị thu về khoảng 10 - 15 triệu đồng. Chị Zơ Râm Thị Nhăm cho biết, ngoài hoạt động của Nhóm, các chị còn nhận đơn hàng riêng. Bản thân chị thi thoảng cũng nhận dệt vải thổ cẩm cho khách hàng may áo dài, váy với giá 1,5 đến 2 triệu đồng/sản phẩm. Chị Nhăm khoe, có lúc nhận đơn hàng trị giá tới 10 triệu đồng: “Tôi phấn khởi lắm khi thấy giới trẻ bây giờ cũng rất yêu thích mặt hàng vải thổ cẩm này. Bây giờ họ biết sử dụng để may Áo Dài, váy, đồ Vest bộ... theo sở thích của bản thân. Mừng nhất là vải thổ cẩm của đồng bào mình đã được nhiều người ưa chuộng và bảo tồn.”

Tranh thủ các nguồn kinh phí hỗ trợ của các chương trình 30a, chương trình 135, và các Tổ chức Phi chính phủ, các huyện miền núi đã linh động lồng ghép nguồn kinh phí, xây dựng các đề án hỗ trợ cho người dân bảo tồn các giá trị văn hóa. Điển hình như huyện Tây Giang đã triển khai 2 mô hình thí điểm Nhóm dệt thổ cẩm tại xã là A Tiêng và Lăng thu hút hàng trăm phụ nữ tham gia, mở các lớp tập huấn về kỹ thuật, mẫu mã phong phú đa dạng, hỗ trợ hàng chục triệu đồng mua nguyên vật liệu cho các tổ, nhóm hợp tác hoạt động thời gian đầu. Đã có 63/63 thôn của 10 xã trên địa bàn huyện Tây Giang đã có tổ, nhóm dệt thổ cẩm. Hay như huyện Đông Giang đã lồng ghép các nguồn hỗ trợ chị em Cơ Tu tại Làng văn hóa Đhrôông, xã Tà Lu mua sắm 8 máy may, xây dựng nhà trưng bày trị giá 100 triệu đồng, hỗ trợ mua nguyên liệu như len, chỉ, cườm lên tới cả chục triệu đồng để hoạt động ban đầu. Bà A Ting Tươi, Phó Chủ tịch UBND huyện Đông Giang, tỉnh Quảng Nam nhận định: Nhờ việc khôi phục các làng nghề, trưng bày sản phẩm đã thu hút lượng khách đến với địa phương trong thời gian qua: “Lượng khách du lịch đến Đông Giang trong những năm gần đây tương đối nhiều. Tuy nhiên để duy trì được hoạt động này huyện rất nỗ lực trong việc kết nối với các công ty lữ hành từ các thành phố lớn ở Quảng Nam và Đà Nẵng. Trên cơ sở đó, huyện đã xây dựng kế hoạch kết du lịch cộng đồng, đặc biết tiếp tục duy trì các điểm du lịch đã hoạt động trước đó.”

Để bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống, tỉnh Quảng Nam đã có Đề án hỗ trợ bảo tồn, phát huy một số loại hình văn hoá các dân tộc thiểu số miền núi tỉnh Quảng Nam, giai đoạn 2020-2025. Theo đó ở 7 huyện miền núi có đông đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống gồm Tây Giang, Đông Giang, Nam Giang, Phước Sơn, Bắc Trà My, Nam Trà My và Hiệp Đức, tỉnh tập trung hỗ trợ xây dựng và sửa chữa nhà làng truyền thống Gươl, Moong; Khôi phục và phát triển các làng nghề dệt và trang phục truyền thống; Phục hồi, bảo tồn, phát huy lễ hội truyền thống của đồng bào các dân tộc thiểu số miền núi; Bảo tồn, phát huy các loại hình nghệ thuật dân gian như Nghệ thuật múa Tân tung da dá, Nói lý hát lý, điêu khắc …. Tổng nguồn kinh phí hỗ trợ lên đến 252 tỷ đồng. Ông Nguyễn Thanh Hồng, Giám đốc Sở Văn hóa Thể thao và Du lịch tỉnh Quảng Nam cho biết: “Thời gian qua, tỉnh Quảng Nam rất chú ý ban hành các chính sách để bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số phía Tây của tỉnh. Đặc biệt, phục dựng lại các nhà làng truyền thống, khôi phục các làng dệt vải thổ cẩm của đồng bào. Bởi đây chính là thế mạnh cho phát triển du lịch cộng đồng.”/.