Cr’noon Lập, chr’val Thượng Nhật, chr’hoong da ding k’coong Nam Đông năc zr’lụ ăt mamông âng 75 pr’loọng đong đhanuôr Cơ Tu lâng mơ 375 cha năc manuyh. Đhanuôr coh cr’noon muy n’đăh ăt mamông coh aral da ding Gr’hôông, muy n’đăh đăn toor k’ruung Tả Trạch. Xang bâc g’luh đhí boo, tuh bhlong, da ding Gr’hôông hr’lang hr’câh bâc đhị, bhrợ ha t’cooh Hồ Văn Vương công cơnh bâc pr’loọng đong đhanuôr ăt mamông coh aral da ding căh têêm. T’cooh Vương xay truih: đong đoo ăt ch’ngai tơợ da ding mơ 30 mét. Hân noo boo tuh bêl đêêc ahay, da ding n’nâu năc n’leh bâc đhị hr’lang hr’câh, vêy cơnh bhrợ râu căh liêm crêê ooy pr’ăt tr’mông âng đhanuôr cr’noon Lấp: “Azi coh đâu, lêy k’tiêc đhâl coh da ding hr’lang hr’câh năc k’pân. Coh pazêng t’ngay đhí boo bêl đêêc ahay, đhanuôr năc tơơi ăt ooy lơơng, căh ngai pân ắt coh đong đay, hân đhơ pr’loong đong vêy đong nhâm công căh pân ăt. Bêl ahay công vêy hr’lang hr’câh năc căh bool cơnh c’moo đâu, hr’lang hr’câh bâc bhlâng. Đhanuôr k’rang, pr’ăt tr’mông năc zr’năh k’đhap, k’tiêc pa bhrợ căh vêy, băn acoon a ọc, acoon a tứch coh đong công căh têêm.”

Coh toor da ding Gr’hôông, năc k’ruung Tả Trạch năc tu k’ruung hooi ooy cr’noon Lập, chr’val Thượng Nhật ơy crêê hr’lang hr’câh bâc đhị, ch’ngai lâh 1km, bhrợ hr’câh k’tiêc đhậu ooy toor tơợ 10 tươc 15m, tươc đăn ooy đong đhanuôr ăt. Ắt mamông đăn toor k’ruung n’nâu, pr’loọng đong p’căn Hồ Thị Gái ta luôn k’rang, k’pân k’ruung bhrợ hr’lang hr’câh k’tiêc, coh t’ngay năc căh choom lươt ooy zr’lụ pa bhrợ ch’ngai mơ lâh muy zệt cây số đoọng bhrợ bhơi bhươn cao su, tơơm keo, ha dum bếch căh têêm ta luôn k’noọ ra văng xó mút đoo bêl vêy boo tuh. P’căn Hồ Thị Gái lâng đhanuôr coh cr’noon Lập rơơm kiêng đơơh pa tơơi tươc ooy zr’lụ ăt mamông liêm crêê lâh mơ đoọng têêm loom ăt mamông lâng pa bhrợ: “Đoo bêl boo ngân azi căh pân ăt coh đong, xó mút tươc ooy zr’lụ liêm crêê, hân đhơ 11, 12 giờ ha dum công xó mút, căh ngai pân ăt coh đong. N’jưah k’pân hr’lang hr’câh coh k’ruung, n’jưah k’pân hr’câh coh da ding g’lâp đong. Pa bhlâng năc đợ t’ngay boo ngân, pr’loong đong căh ngai pân bếch, tu k’pân thuỷ điện ch’hooi đác, toor k’ruung hr’lang hr’câh. Đoo bêl xó mút cơnh đêêc năc đhiệp ceh đơơng t’rí, c’rooc, ha dzợ a tứch, ađha đơc lơ, căh cơnh ooy choom đơơng âng. Azi rơơm kiêng chính quyền k’rang lêy đong, bhrợ pr’đơợ đoọng đhanuôr bơơn tơơi ăt ooy lơơng, liêm crêê lâh mơ.”

T’cooh Hoàng Trung Nam, Chủ tịch UBND chr’val Thượng Nhật, chr’hoong Nam Đông xay moon: đh’rưah lâng 75 pr’loọng đong đhanuôr coh cr’noon Lập, đhị zr’lụ chr’val dzợ vêy muy bơr đhị hr’lang hr’câh da ding, k’ruung, tọm đác đhị cr’noon 3 lâng 4. Coh cr’chăl ahay, chr’val ơy pa tơơi 16 pr’loọng đong đhanuôr tươc ooy zr’lụ ăt mamông t’mêê, hân đhơ cơnh đêêc năc dzợ 90 pr’loọng đong đhanuôr, năc lứch đhanuôr Cơ Tu ăt mamông coh zr’lụ hr’lang hr’câh, đhr’năng cahư liêm crêê đoo bêl đhí boo, tuh bhlong vaih. Ting cơnh t’cooh Hoàng Trung Nam, lâh tu pleng k’tiêc căh liêm crêê, năc bh’rợ thuỷ điện Thượng Nhật đhị chr’val ta luôn pa nong đác lất xa nay, căh xơợng đươi cơnh xa nay bh’rợ pa nong đac coh a bọc đac, công ting bhrợ t’vaih đhr’năng nong lịt, hr’lang hr’câh, bhrợ ha pr’ăt tr’mông âng đhanuôr zr’năh k’đhap lâh mơ: “Chr’val ơy vêy bh’rợ pa tơơi pazêng pr’loọng đong đhanuôr coh zr’lụ hr’lang hr’câh tươc ooy zr’lụ liêm crêê đoo bêl vêy đhí boo, tuh bhlong. Đợ pr’loọng đong âng đhanuôr vêy đong ăt nhâm mâng năc đoọng tước ăt, ha dang căh vêy năc tươc ooy trường học, đong bhrợ bhiệc âng chr’val đoọng ăt g’đech. Azi công ơy vêy bh’rợ pazum đh’rưah lâng thuỷ điện, đoọng đoo bêl ch’hooi đac tuh, ch’hooi đac năc vêy đợ bh’rợ pazum bhrợ đh’rưah đoọng đơơh loon coh bh’rợ g’đech. Chr’val công ơy ch’mêệt đhăm k’tiêc, bhrợ têng bh’rợ pa tơơi xay moon lâng chr’hoong pa tơơi cr’noon Lấp lâng muy bơr pr’loọng đong coh cr’noon n’lơơng tươc zr’lụ ăt mamông t’mêê. Xoọc đâu đhanuôr apêê đoo công kiêng tơơi ooy lơơng, tu coh zr’lụ hr’lang hr’câh đhanuôr căh ăt yêm lâng pa bhrợ ta têng.”

Xoọc đâu, coh zr’lụ chr’hoong Nam Đông vêy k’nặ 1600 pr’loọng đong lâng mơ 3600 cha năc manuyh ăt mamông coh zr’lụ buôn hr’lang hr’câh, bâc bhlâng năc coh apêê chr’val Thượng Nhật, Thượng Long, Hương Hữu, Hương Phú, Hương Lộc, thị trấn Khe Tre… Đoo bêl vêy đhí boo, tuh bhlong, pazêng vel đong pa tơơi pazêng pr’loọng đong n’nâu, k’đhap bhlâng coh bh’rợ đoọng đhị ăt mamông, đhị cha đăh ha đhanuôr. Đoọng nhâm mâng liêm crêê pr’ăt tr’mông lâng cr’van âng đhanuôr coh zr’lụ hr’lang hr’câh, UBND chr’hoong Nam Đông ơy k’dua apêê xay moon đoọng, ch’mêệt lêy cớ đhr’năng âng k’tiêc đoọng vêy bh’rợ zâl cha groong đơơh loon. Chr’hoong công ta đang moon ooy tỉnh, trung ương đoọng 120 tỷ đồng pa tơơi pazêng đhanuôr gluh tơợ zr’lụ vêy đhr’năng hr’lang hr’câh, coh đêêc vêy dự án pa tơơi cr’noon Lấp. T’cooh Trần Quốc Phụng, Chủ tịch UBND chr’hoong Nam Đông, tỉnh Thừa Thiên Huế xay moon: “Pazêng g’luh đhí boo, tuh bhlong bêl đêêc ahay năc bhrợ râu bil hư ha chr’hoong Nam Đông bâc pa bhlâng. Coh đêêc, n’leh bâc zr’lụ hr’lang hr’câh, bhrợ râu căh liêm crêê ooy pr’ăt tr’mông đanh đươnh âng đhanuôr. Xang đhí a muốt số 9, azi công ơy vêy c’lâng bh’rợ k’dua apêê xay moon động, ch’mêệt lêy cớ đhr’năng k’tiêc k’bunh đoọng vêy c’lâng bh’rợ pa tơơi đhanuôr. Lâng cr’noon Lập, chr’val Thượng Nhật, azi ơy vêy bha ar ta đang moon UBND tỉnh, ta đang moon pazêng ban, ngành, trung ương vêy bh’rợ bhrợ têng đhăm ăt mamông t’mêê, pa tơơi đhanuôr tươc ooy zr’lụ liêm crêê.”/.

Miền núi Nam Đông, Thừa Thiên Huế:

Người dân sống bất an trong vùng sạt lở

PV Kim Thu-Hôih Nhàn

Thời tiết diễn biến bất thường, bão chồng bão, lũ chồng lũ thời gian qua khiến địa bàn huyện miền núi Nam Đông, tỉnh Thừa Thiên Huế xuất hiện nhiều điểm sạt lở hết sức nghiêm trọng. Hàng trăm hộ dân, trong đó có nhiều hộ đồng bào Cơ Tu sống trong vùng sạt lở, ngày đêm thấp thỏm, lo sợ núi lở vùi lấp, sông ăn sâu vào tận nhà, không thể sinh hoạt hay sản xuất, cuộc sống vô cùng khó khăn.

Thôn Lập, xã Thượng Nhật, huyện miền núi Nam Đông là nơi sinh sống của 75 hộ với 375 nhân khẩu đồng bào Cơ Tu. Người dân trong thôn một bên sống dưới chân núi Gr’hôông, một bên sát thượng nguồn dòng sông Tả Trạch. Sau nhiều đợt bão lũ liên tiếp, ngọn núi Gr’hôông sạt lở nham nhở, khiến ông Hồ Văn Vương cũng như nhiều hộ dân sống gần chân núi lo lắng không yên. Ông Vương kể: nhà ông nằm cách chân núi khoảng 30 mét. Mùa mưa lũ vừa qua, ngọn núi này đã nhiều lần sạt lở, đe dọa tính mạng của bà con thôn Lập:“Chúng tôi ở đây, chứng kiến đất đá trên núi sạt xuống nên rất lo sợ. Những ngày mưa bão vừa qua, bà con đều di dời đi chỗ khác, không một ai giám ở lại nhà mình, kể cả những hộ có nhà kiên cố. Trước đây cũng có sạt lở nhưng chưa năm nào sạt lở nhiều như năm nay. Bà con rất lo lắng, cuộc sống thì khó khăn, đất sản xuất không có, nuôi con heo, con gà trong nhà cũng không yên tâm được.”

Bên cạnh ngọn núi Gr’hôông, dòng sông Tả Trạch nơi thượng nguồn chảy qua thôn Lập, xã Thượng Nhật đã bị sạt lở nhiều điểm, dài hơn 1 cây số, ăn sâu vào bờ từ 10 đến 15m, đến gần sát nhà dân. Sống cạnh con sông này, gia đình bà Hồ Thị Gái luôn nơm nớp nỗi lo sông lở, ngày không thể vào khu sản xuất cách đó mười mấy cây số để chăm sóc cây keo, cao su, đêm cũng không thể ngủ yên vì phải luôn sẵn sàng di dời mỗi khi mưa lũ. Bà Hồ Thị Gái và người dân thôn Lập đều mong muốn nhanh chóng được di dời đến nơi ở mới an toàn để yên tâm trong đời sống và sản xuất:“Những lúc mưa lớn chúng tôi không giám ở nhà, lo chạy đến nơi an toàn, dù có 11, 12 giờ đêm cũng chạy đi, không ai giám ở nhà. Vừa sợ sạt lở ở dưới sông vừa sợ sạt lở ở trên đồi vùi lấp cả nhà. Nhất là những ngày mưa to, cả nhà tôi không ai giám ngủ, vì sợ thuỷ điện xả nước, bờ sông sạt lở. Những lúc chạy như vậy chỉ dắt theo trâu, bò thôi, chứ gà vịt là để lại, không thể nào đem đi được. Chúng tôi mong muốn chính quyền quan tâm, tạo điều kiện cho bà con di dời đi chỗ khác, an toàn hơn.”

  Ông Hoàng Trung Nam, Chủ tịch UBND xã Thượng Nhật, huyện Nam Đông cho biết: cùng với 75 hộ dân thôn Lập, trên địa bàn xã hiện còn 1 số điểm sạt lở núi, sông, suối ở các thôn 3 và 4. Thời gian qua, xã đã tiến hành di dời 16 hộ dân đến nơi ở mới, tuy nhiên hiện vẫn còn gần 90 hộ dân, hầu hết là đồng bào Cơ Tu sống trong vùng sạt lở, nguy cơ mất an toàn mỗi khi mưa lũ đến. Theo ông Hoàng Trung Nam, ngoài nguyên nhân thời tiết bất thường, thì việc thủy điện Thượng Nhật đóng trên địa bàn nhiều lần tích nước trái phép, không tuân thủ quy trình vận hành hồ chứa, cũng góp phần gây ngập lụt, sạt lở, khiến cuộc sống người dân khó khăn hơn:“Xã đã có phương án di dời các hộ dân trong vùng sạt lở đến nơi an toàn mỗi khi mưa bão. Những hộ có bà con ở nhà kiên cố thì đến ở tạm, còn không thì vào các trường học, trụ sở xã để tránh trú. Chúng tôi cũng có phương án phối hợp với thuỷ điện, để khi nào xả lũ, điều tiết nước thì phải có sự phối hợp để chủ động trong phòng tránh. Xã cũng đã khảo sát quỹ đất, lập phương án đề xuất với huyện di dời thôn Lập và một số hộ ở các thôn khác đến nơi ở mới. Hiện nay người dân họ cũng mong muốn được di dời, vì ở trong vùng sạt lở bà con không yên tâm trong cuộc sống và xuất làm ăn.”

Theo khảo sát của UBND huyện Nam Đông, hiện nay trên địa bàn huyện có gần 1600 hộ với gần 3600 nhân khẩu sống ở vùng có nguy cơ sạt lở, tập trung ở các xã Thượng Nhật, Thượng Long, Hương Hữu, Hương Phú, Hương Lộc, thị trấn Khe Tre…Mỗi khi có mưa bão, các địa phương phải di dời tất cả những hộ này, rất khó khăn trong việc bố trí nơi ăn, ở cho bà con. Để đảm bảo an toàn tính mạng và tài sản cho người dân trong vùng sạt lở, UBND huyện Nam Đông đã thuê tư vấn, đánh giá lại toàn bộ địa chất để có định hướng lâu dài. Huyện cũng kiến nghị tỉnh, trung ương bố trí 120 tỷ đồng di dời dân ra khỏi những nơi nguy cơ sạt lở, trong đó có dự án di dời thôn Lập. Ông Trần Quốc Phụng, Chủ tịch UBND huyện Nam Đông, tỉnh Thừa Thiên Huế cho biết:“Các cơn bão vừa qua đã gây thiệt hại rất lớn cho huyện Nam Đông. Trong đó, xuất hiện nhiều điểm nguy cơ sạt lở, ảnh hưởng đến cuộc sống lâu dài của người dân. Sau bão số 9, chúng tôi cũng đã có chủ trương là thuê tư vấn, đánh giá lại toàn bộ địa chất để có định hướng lâu dài. Riêng với thôn Lập, xã Thượng Nhật, chúng tôi đã có văn bản kiến nghị UBND tỉnh, đề nghị các ban ngành trung ương có định hướng xây dựng khu tái định cư, di dời dân đến vùng an toàn.”./.