Coh pazêng t’ngay tr’nơơp c’xêê 7, tươc ooy cr’noon Phú Túc, chr’val Hoà Phú, chr’hoong Hoà Vang, thành phố Đà Nẵng lươt đhị ooy công xơợng đhanuôr Cơ Tu xay truih ooy bh’rợ lướt mót ooy crâng chơơi a zuông. Pân juyh, ta đhâm lâng pân đil công ting k’diic k’coon lươt chơơih pay p’lêê vêy ta bi cơnh năc râu pr’đoọng âng pleng n’nâu. Anoo Mạc Như Cú, đhanuôr cr’noon Phú Túc xay moon, p’lêê tơơm a zuông u đọm coh muy c’xêê năc tơợ bêl crâng k’coong vaih pr’họm bhrôông năc đhanuôr p’loon lươt ooy crâng chơơi pay p’lêê a zuông. Ra diu ra dương, bêl dh’lúc dợ bâc coh crâng k’coong, đhanuôr ơy tộm xang ch’na, đha năh lươt dzung tươc k’zệt cây số mọt ooy crâng chơơi a zuông. Xoọc đâu, chr’năp âng p’lêê a zuông pa câl đoọng ha manuyh câl muy ký tơợ 250 tươc 350 r’bhâu đồng, năc đợ râu bơơn pay pa chô chr’năp pa bhlâng lâng đhanuôr Cơ Tu coh đâu. Hân đhơ cơnh đêêc, ting cơnh Mạc Như Cú, đhanuôr đhiệp chơơih pay a năm năc doọ col tơơm a zuông: “Đhanuôr coh đâu năc đhiệp chơơi a năm, đợ manuyh ta béch năc apêê đoo dzooc ooy n’loong, g’nớt đoọng p’lêê n’tộ năc chơơi pay, căh col n’loong, t’gôh đoong công căh. Chính quyền xay moon đhanuôr choom chơơih pay p’lêê năc căh choom col tơơm n’loong, tu cơnh đêêc năc đhanuôr xơợng đươi. Bơr diic điêl zi muy t’ngay chơơih p’lêê a zuông pa câl mơ 250 r’bhâu đồng, vêy t’ngay công bơơn pa câl mơ 200 r’bhâu đồng, công vêy zên câl ch’neh.”

Đhị chr’hoong Hoà Vang, thành phố Đà Nẵng, tơơm a zuông chặt vaih bâc coh pazêng bha lăh crâng g’mrâng coh pazêng chr’val Hoà Phú, Hoà Bắc, Hoà Ninh… C’moo đâu, tơợ m’pâng c’xêê 6, p’lêê a zuông năc tơơp đọm. N’năl a zuông crêê hân noo, đhanuôr vel đong bâc ơl mọt ooy crâng chơơih pay p’lêê a zuông. Pa bhlâng, vêy bâc c’bhuh manuyh tơợ chr’hoong Nam Đông, tỉnh Thừa Thiên Huế lâng chr’hoong Đại Lộc, tỉnh Quảng Nam đơơng âng bạt, a chịi, chuung lướt mót ooy crâng lâng cr’noọ năc col tơơm a zuông đoọng ta bơơn pay pazêng p’lêê. Lâng đhr’năng n’nâu, Hạt Kiểm lâm chr’hoong Hoà Vang, thành phố Đà Nẵng ơy bhrợ 4 c’bhuh lươt ch’mêệt lêy đhị pazêng chr’val Hoà Bắc, Hoà Ninh, Hoà Phú, Hoà Khương, ting n’năc t’bhlâng ch’mêệt lêy đoọng đơơh loon bơơn lêy, zâl cha groong lâng toỌm đợ bh’rợ đơơng âng, tr’câl tr’bhlêy p’lêê a zuông lất xa nay. Pazêng vel đong vêy crâng a zuông t’bhlâng xay moon, p’too pa choom tươc ooy pazêng bhươl cr’noon đoọng đhanuôr oó mọt ooy crâng col tơơm a zuông. Ting cơnh p’căn Nguyễn Thị Lý, Phó Chủ tịch UBND chr’val Hoà Phú, chr’hoong Hoà Vang, đươi vêy xay bhrợ rơợng k’rơ âng chính quyền lâng pazêng ban, ngành chức năng vel đong năc cr’chăl đăn đâu, đhr’năng col tơơm a zuông xiêr k’rơ bhlâng: “Bà Nà- Núi Chúa, lâng Hạt Kiểm lâm Hoà Vang bhrợ t’vaih pazêng zr’lụ đương ch’mêệt lêy. Ting n’năc, bh’rợ xay moon, p’too pa choom công vêy vel đong t’bhlâng xay bhrợ, xay moon coh loa đài, xay moon coh cr’chăl họp lâng đhanuôr. Đảng uỷ công p’too moon đoọng ha pazêng đoàn thể, chi hội xay moon coh hội viên âng đay ooy xa nay căh choom col tơơm a zuông đoọng zư lêy tơơm a zuông công cơnh zư lêy môi trường lâng pa xiêr đhr’năng căh liêm crêê bêl lươt chơơih pay tơơm a zuông.”

T’cooh Nguyễn Thành Tân, Phó Giám đốc Ban k’đhơợng lêy crâng g’mrâng Bà Nà- Núi Chúa, Sở Nông nghiệp lâng pa dưr pa xơc bhươl cr’noon thành phố Đà Nẵng xay moon: đoọng zư lêy crâng a zuông, đơn vị ơy bhrợ t’vaih 10 zr’lụ đương ch’mêệt lêy coh pazêng c’lâng lươt mót ooy crâng đhị chr’hoong Hoà Vang; p’xoọng 40 cán bộ, apêê bhrợ bh’rợ kiểm lâm đh’rưah lâng 280 pr’loọng đong tươc zư lêy crâng toong t’ngay ha dum căh đoọng manuyh đơ chrih lươt mọt ooy crâng. Đơn vị công pazụm lâng vel đong, chr’năp bhlâng năc pazêng chr’val Hoà Bắc, Hoà Phú k’rong pazêng pr’loọng đong đhanuôr Cơ Tu ting lươt ch’mêệt lêy crâng k’coong. Coh pazêng t’ngay ahay, pazêng lực lượng năc đương zâl cha groong , pruuh p’xó bâc c’bhuh manuyh đơơng âng a chịi, chuung, cưa đoọng col tơơm a zuông. T’cooh Nguyễn Thanh Tân công xay moon, đoọng zư lêy tơơm a zuông n’nâu, Ban Zư lêy crâng g’mrâng Bà Nà- Núi Chúa xoọc ươm lêy, pay m’ma tơợ crâng chô ươm đoọng choh đhị đhăm k’tiêc căh ma chr’noh: “Azi ơy p’too moon pazêng c’bhuh zư lêy crâng lâng pazêng pr’loọng đong nhăn zư lêy crâng ch’mêệt lêy, xay moon đhr’năng vaih pô âng tơơm a zuông. Tơợ đêêc, Ban Zư lêy crâng lêy ghít đhị ooy tơơm a zuông chặt vaih bâc, xoọc vaih pô đoọng vêy xa nay bh’rợ zư lêy. Xang bêl vêy bh’nơơn bh’rợ ch’mêệt lêy, Ban Zư lêy crâng ơy xay moon ooy Chi cục kiểm lâm xay moon bh’rợ zư lêy, ting n’năc ta đang moon Chi cục kiểm lâm bhrợ bhiệc lâng pazêng cơ quan chức năng, chính quyền vel đong đoọng pazum đh’rưah lâng Ban zư lêy crâng, pazêng c’la crâng năc đương goon lêy, ch’mêệt lêy zư lêy crâng a zuông.”

Tơơm a zuông 4 c’moo năc vaih p’lêê muy chu. P’lêê a zuông, u hắt lâng chr’năp ooy kinh tế bâc năc bâc ngai căh xơợng đươi cơnh p’too pa choom âng cơ quan chức năng lướt mót ooy crâng col pa hư, dzooc ooy tơơm n’loong pêêh p’lêê. T’mêê đâu, đhị chr’hoong Tiên Phước, tỉnh Quảng Nam vêy 2 cha năc chêệt bil tu tân tộ bêl dzooc g’nợt tu n’loong. Đợ râu k’ăy loom n’năc năc râu moon pa rơợt ha zập ngai, oó tu râu liêm crêê coh tr’nơơp năc ha vil pr’ăt tr’mông chr’năp âng c’la đay./.

Đà Nẵng tăng cường bảo vệ rừng ươi

                                                          PV VOV Miền Trung

       Từ giữa tháng 6 đến nay, tại các cánh rừng ở thành phố Đà Nẵng và các tỉnh Thừa Thiên Huế, Quảng Nam cây ươi vào mùa chín rộ. Quả ươi cho giá trị kinh tế cao, nên nhiều người dân địa phương và các địa bàn lân cận đổ xô vào rừng hái nhặt. Vì cái lợi trước mắt, nhiều nhóm người còn mang theo rìu, cưa, rựa chặt phá cây ươi để tận thu trái. Trước thực trạng này, chính quyền và ngành chức năng các địa phương đã thành lập các chốt kiểm soát, tăng cường lực lượng tuần tra, kiểm soát cả ngày lẫn đêm để bảo vệ rừng ươi, phòng cháy chữa cháy rừng. PV Đài TNVN phản ánh công tác bảo vệ rừng ươi tại thành phố Đà Nẵng. Mời bà con và các bạn cùng nghe.

        Những ngày đầu tháng 7, đến thôn Phú Túc, xã Hòa Phú, huyện Hòa Vang, thành phố Đà Nẵng đi đâu cũng nghe bà con Cơ Tu kể chuyện vào rừng nhặt ươi. Đàn ông khỏe mạnh, thanh niên trai tráng và cả phụ nữ cũng theo chân chồng con đi nhặt loại quả được ví là “lộc trời” này. Anh Mạc Như Cú, người dân thôn Phú Túc cho biết, cây ươi chỉ cho quả chín trong gần 1 tháng nên từ khi những tán ươi chuyển sang màu đỏ là bà con tranh thủ vào rừng hái lượm. Sáng sớm, khi sương còn giăng đầy trên núi, bà con đã cơm đùm, cơm nắm đi bộ hàng chục cây số vào rừng nhặt ươi. Hiện, giá quả ươi bán cho thương lái mỗi ký từ 250 đến 350 ngàn đồng, là nguồn thu nhập đáng kể với đồng bào Cơ Tu nơi đây. Tuy nhiên, theo anh Mạc Như Cú, bà con chỉ hái lượm chứ không chặt phá cây ươi: “Bà con ở đây chỉ lượm thôi, những người giỏi thì họ trèo lên, rung cho quả rớt xuống để lượm, không ai chặt cây, chặt cành cũng không dám. Chính quyền tuyên truyền bà con được lượm trái chứ cấm hạ cây nên bà con nghe theo. Hai vợ chồng tôi mỗi ngày lượm được khoảng 250 ngàn, có khi chỉ được 200 ngàn, cũng có tiền để mua gạo.”

       Tại huyện Hòa Vang, thành phố Đà Nẵng, cây ươi mọc nhiều ở những cánh rừng đặc dụng thuộc các xã Hòa Phú, Hòa Bắc, Hòa Ninh… Năm nay, từ giữa tháng 6, quả ươi đã bắt đầu chín rộ. Biết ươi trúng mùa, người dân địa phương ồ ạt vào rừng nhặt ươi. Đặc biệt, có nhiều nhóm người từ huyện Nam Đông, tỉnh Thừa Thiên Huế và huyện Đại Lộc, tỉnh Quảng Nam mang theo tấm bạt, rìu, rựa vào rừng với ý đồ chặt hạ cây ươi nhằm tận thu quả. Trước thực trạng này, Hạt Kiểm lâm huyện Hòa Vang, thành phố Đà Nẵng đã lập 4 tổ tuần tra, chốt chặn tại địa bàn các xã Hòa Bắc, Hòa Ninh, Hòa Phú, Hòa Khương, đồng thời tăng cường tuần tra, kiểm soát nhằm kịp thời phát hiện, ngăn chặn và xử lý hành vi vận chuyển, mua bán quả ươi trái phép. Các địa phương có rừng ươi đẩy mạnh công tác tuyên truyền đến tận thôn, xóm để người dân không vào rừng chặt hạ cây ươi. Theo bà Nguyễn Thị Lý, Phó Chủ tịch UBND xã Hòa Phú, huyện Hòa Vang, nhờ sự vào cuộc quyết liệt của chính quyền và các ban, ngành chức năng địa phương nên thời gian gần đây, tình trạng chặt phá cây ươi giảm đáng kể: “Ban Quản lý rừng đặc dụng Bà Nà-Núi Chúa với Hạt Kiểm lâm Hòa Vang thành lập các điểm chốt chặn, tăng cường tuần tra kiểm soát. Bên cạnh đó, công tác tuyên truyền cũng được địa phương chú trọng, tuyên truyền trên loa đài, tuyên truyền lồng ghép trong các buổi họp dân. Đảng ủy cũng chỉ đạo cho các đoàn thể, chi hội tuyên truyền trong hội viên của mình về vấn đề không được chặt phá cây ươi để bảo tồn cây ươi cũng như bảo vệ môi trường và hạn chế mức độ rủi ro trong khi đi khai thác ươi.”

        Ông Nguyễn Thành Tân, Phó Giám đốc Ban Quản lý rừng đặc dụng Bà Nà-Núi Chúa, Sở Nông nghiệp và PTNT thành phố Đà Nẵng cho biết: để bảo vệ rừng ươi, đơn vị đã thành lập 10 điểm chốt chặn ngay tại lối vào các cánh rừng ở huyện Hòa Vang; tăng cường 40 cán bộ, kiểm lâm viên cùng với 280 hộ nhận khoán bảo vệ rừng túc trực cả ngày lẫn đêm không cho người lạ vào rừng. Đơn vị cũng phối hợp với địa phương, đặc biệt là các xã Hòa Bắc, Hòa Phú huy động các hộ đồng bào Cơ Tu tham gia tuần tra rừng. Trong những ngày qua, các lực lượng đã ngăn chặn, đẩy đuổi ra khỏi rừng nhiều nhóm người mang theo rìu, rựa, cưa để chặt phá cây ươi. Ông Nguyễn Thành Tân cũng cho hay,  để bảo tồn loại cây này, Ban Quản lý rừng đặc dụng Bà Nà-Núi Chúa đang ươm thử nghiệm, lấy giống từ tự nhiên về ươm thành cây con để trồng ở các khu vực đất trống. “Chúng tôi đã chỉ đạo các lực lượng bảo vệ rừng và các hộ dân nhận khoán bảo vệ rừng khảo sát, đánh giá mức độ ra hoa của cây ươi. Từ đó, Ban Quản lý xác định được những vùng cây ươi phân bố tập trung, đang ra hoa để có kế hoạch bảo vệ. Sau khi có kết quả khảo sát, Ban quản lý đã báo cáo Chi cục kiểm lâm đề xuất giải pháp bảo vệ, đồng thời đề nghị Chi cục kiểm lâm làm việc với các cơ quan chức năng, chính quyền địa phương để phối hợp với Ban quản lý, các chủ rừng tổ chức chốt chặn, tuần tra, kiểm soát bảo vệ rừng ươi.”

        Cây ươi 4 năm mới cho quả một lần. Quả ươi quý, hiếm và có giá trị kinh tế cao nên nhiều người dân bất chấp khuyến cáo của cơ quan chức năng vào rừng chặt phá, trèo cây hái quả. Mới đây, tại huyện Tiên Phước, tỉnh Quảng Nam, đã có 2 người bị thiệt mạng do bị ngã khi trèo ươi rung cây thu hái quả. Những sự việc đau lòng này là hồi chuông cảnh báo để mỗi người dân đừng vì cái lợi trước mắt mà quên đi tính mạng quý giá của bản thân mình./.