T’coóh A Đeng, cóh vel Đăk Glei, thị trấn Đắk Glei, chr’hoong Đắk Glei ting por độp pay k’đhơợng zư lêy k’noọ 30 hecta crâng. Đợ c’moo l’lăm ahay, ting lêy đợ zên âng t’coóh pa chô zâp c’moo nắc mơ 6 ực đồng, ma mơ lâng zâp hécta nắc 200 r’bhâu đồng đhị 1 c’moo. Ha dợ 2 c’moo chô ooy đâu, đợ zên t’coóh bơơn độp nắc bấc lấh mơ, mơ 300 r’bhâu đồng đhị 1 hécta ooy 1 c’moo, xang nặc 400 r’bhâu đồng đhị 1 hécta ooy 1 c’moo, bêl nhà nước pa dzoọc zên chroót dịch vụ môi trường crâng lâng zâp đơn vị, lấh mơ nắc zâp thuỷ điện. Đợ zên dịch vụ môi trường crâng nắc ơy zooi zúp pr’loọng đông t’coóh vêy pa’xoọng zên đoọng ha pr’ắt tr’mung: “Zên zư lêy crâng zâp c’moo cung ơy bhrợ pr’đơợ padưr pa liêm pr’ắt tr’mung âng pr’loọng đông. Râu 2 nắc lêy k’rong đoọng băn a’ọc, a’tứch, băn bé đoọng padưr pa’xớc pr’ắt tr’mung pr’loọng đông, t’bil ha ul pa’xiêr đha’rứt”.

Tơợ bh’nơơn liêm choom âng bhiệc zư lêy đợ đhị k’tiếc crâng ta pazao đoọng, bấc pr’loọng đhanuôr nắc ơy padưr dal c’năl bh’rợ đắh bhiệc k’đhơợng zư lêy cung cơnh padưr pa’xớc crâng. Cơnh đhị vel Đăk Dung, thị trấn Đắk Glei, t’coóh Nguyễn Duy Hưng, trưởng vel đoọng năl, cắh mưy zư lêy liêm choom đợ k’tiếc crâng ta pazao đoọng, zâp pr’loọng đhanuôr cóh vel nắc dzợ t’bhlâng chóh crâng đhị đợ k’tiếc bha đưn li lứih. Lấh mơ, bêl đợ zên dịch vụ môi trường crâng dưr, k’tiếc chóh crâng âng vel cung dưr đấh lâng bơơn đươi râu chr’nắp liêm đắh crâng cung bấc: “Bhiệc k’đhơợng zư lêy crâng nắc vêy đơơng chô bấc râu liêm choom, nắc đhanuôr xoọc đâu ơy ắt pazưm lâng crâng. Crâng nắc lêy oó col pa hư lâng đhanuôr cung ơy câl m’ma đoọng padưr pa’xớc crâng. Tu cơnh đâu, bêl vêy t’nôm kích cầu âng đhanuôr ơy chóh choom đhị bấc crâng lâng cung ơy bơơn độp pa’xoọng bấc zên, lêy chóh pa’xoọng t’viêng zâp đhị k’tiếc bha đưn li lứih”.

Chóh crâng đoọng bơơn đươi râu liêm chr’nắp đắh crâng xoọc dưr váih bh’rợ chr’nắp liêm đhị bấc vel đông cóh chr’hoong Đắk Glei lâng đhanuôr lêy nâu đoo nắc mưy râu bh’rợ padưr pr’ắt tr’mung đenh đươnh, nhâm mâng. T’coóh A Tia, cóh vel Đắk Wất đoọng năl, đhanuôr cóh vel bhươl bơơn lêy bhrợ c’la crâng lâng k’tiếc bhứah 115 hécta âng chr’hoong pazao đoọng tơợ lứch c’moo 2015. Tu zư lêy liêm choom, đhanuôr bơơn zâp pr’loọng đông váih k’tiếc ha rêê đăn đhị crâng k’coong lêy tin đươi, pazao đoọng 16 hécta dzợ đoọng lêy băn zư, padưr pa’xớc crâng. C’la pr’loọng đông anoo A Tia cung nặc mưy ooy đợ pr’loọng pazao đoọng k’tiếc ha rêê đoọng vel bhươl padưr pa’xớc crâng: “Bêll’lăm ahay acu cung váih ha rêê cóh đêếc. Tơợ bêl vel pa họp, moon crâng nâu âng tu tâm đươi đác cóh vel nắc acu cung độp đươi tu râu zr’nưm chr’nắp âng đhanuôr, râu 2 nắc môi trường. pr’loọng đông zi nắc k’căn cu, na noo cu lâng acu vêy 2 hécta k’tiếc ha rêê, xơợng vel pa họp moon bh’rợ zư lêy padưr crâng nắc lêy đoọng, tự pazao đoọng cớ ha vel zi k’đhơợng zư, đoọng ha y chroo vêy pa chô râu chr’nắp đắh crâng”.

Prang chr’hoong Đắk Glei xoọc đâu vêy lấh 106 r’bhâu hécta crâng. Ooy đâu zâp đơn vị c’la crâng nắc ơy pazao đoọng lấh 52 r’bhâu hécta đoọng ha 415 pr’loọng đhanuôr, 43 c’bhúh pr’loọng lâng 72 đhanuôr đhị đâu. Zêng lêy đợ đhị k’tiếc ơy pazao đoọng ha pr’loọng đhanuôr lâng đhanuôr xoọc đâu bơơn ta zư lêy liêm choom. đhr’năng bhrợ têng n’loong cắh liêm crêê, cắh cậ bhrợ têng ha rêê nắc ơy xiêr. T’coóh Nghiêm Minh Hiệu, Chủ tịch UBND thị trấn Đăk Glei, chr’hoong Đắk Glei moon ooy đhr’năng lalua cóh vel đông tơợ bêl xay bhrợ chính sách chroót zên dịch vụ môi trường crâng: “Tơợ bêl vêy chính sách chroót zên dịch vụ môi trường crâng nắc tr’nơợp đhanuôr bhrợ c’la crâng. Râu 2 nắc bhrợ padưr đoàn kết zr’nưm đoọng ha đhanuôr, zâp đhanuôr zêng lêy vêy trách nhiệm zư lêy crâng, lêy râu chr’nắp âng crâng. Nắc bhiệc col pa hư, óch crâng ơy pa xiêr liêm choom”.

Ting cơnh t’coóh Lê Tiến Trung, Phó Hạt trưởng Hạt kiểm lâm lâng nắc Trưởng Ban lêy chroót zên dịch vụ môi trường crâng chr’hoong Đăk Glei, c’moo 2018 nâu, prang chr’hoong nắc bơơn chroót k’noọ 47 tỷ đồng zên dịch vụ môi trường crâng. Nâu đoo nắc pr’đơợ chr’nắp đoọng chr’hoong bhrợ têng bh’rợ k’đhơợng zư lêy crâng lâng đhanuôr nắc ơy lêy bhiệc zư lêy crâng nắc mưy râu t’mêê chr’nắp ooy pr’ắt tr’mung. Ooy đâu, lâng nắc mưy chr’hoong vêy bấc đhanuôr acoon cóh, pr’ắt bh’rợ đoàn kết liêm dal, chr’hoong năl gít bhiệc pazao k’tiếc, pazao crâng đoọng ha đhanuôr k’đhơợng zư lêy nắc đoo bh’rợ t’đui bhrợ bha lâng: “Ooy râu xay moon bh’rợ k’đhơợng zư crâng ooy bấc c’moo chô ooy đâu nắc lêy lâng bh’nơơn liêm choom âng crâng pazao đoọng bấc lấh mơ. Zâp đhị k’tiếc crâng âng chr’val xoọc k’đhơợng zư ha dợ bơơn đươi dịch vụ môi trường crâng nắc Huyện uỷ cung ơy pa glúh Nghị quyết 17 tơợp c’moo 2018 nắc pazao đoọng ha đhanuôr k’đhơợng zư lêy, pay zên đoọng ha đhanuôr k’đhơợng zư lêy crâng”.

Chính sách chroót zên dịch vụ môi trường crâng xoọc padưr liêm choom đhị chr’hoong Đắk Glei, tỉnh Kon Tum bêl đhanuôr ơy lalua choom tự bhrợ c’la âng bấc đhị k’tiếc crâng. Crâng đơơng chô zên, pr’ắt tr’mung t’mêê ha đhanuôr, tơợ đêếc, c’năl bh’rợ âng đhanuôr cung padưr dal lâng crâng bơơn ta zư lêy liêm choom lấh./.

Đăk Glei- nơi rừng mang lại sinh kế mới cho người dân

               Công Bắc

Chính sách chi trả tiền dịch vụ môi trường rừng từ khi được triển khai đã có nhiều tác động tích cực đến công tác quản lý bảo vệ rừng tại huyện Đăk Glei- một trong những huyện còn diện tích rừng lớn nhất tỉnh Kon Tum và khu vực Tây Nguyên. Nhờ chính sách này, đã thu hút được đông đảo người dân cùng tham gia bảo vệ rừng và người dân cũng được hưởng lợi đáng kể, góp phần cải thiện sinh kế, thu nhập. 

Ông A Đeng, làng Đăk Ra, thị trấn Đăk Glei, huyện Đăk Glei tham gia nhận khoán quản lý bảo vệ gần 30ha rừng. Những năm trước, bình quân số tiền ông nhận được mỗi năm là khoảng 6 triệu đồng, tương ứng với mỗi hécta là 200.000đồng/năm. Riêng hai năm trở lại đây, số tiền ông nhận được tăng lên đáng kể với mức 300.000đồng/ha/năm rồi 400.000đồng/ha/năm, khi Nhà nước nâng đơn giá chi trả tiền dịch vụ môi trường rừng đối các đơn vị, nhất là các thuỷ điện. Số tiền từ dịch vụ môi trường rừng đã giúp gia đình ông A Đeng có thêm thu nhập để trang trải cuộc sống:“Tiền bảo vệ rừng hàng năm cũng đã tạo điều kiện cải thiện cuộc sống của gia đình. Thứ hai là tích luỹ để nuôi heo, nuôi gà, nuôi dê để phát triển kinh tế gia đình, xoá đói giảm nghèo.”

Từ hiệu quả, lợi ích từ việc bảo vệ những diện tích rừng được giao, nhiều hộ dân và cộng đồng dân cư đã nâng cao nhận thức trong việc quản lý bảo vệ cũng như phát triển rừng. Như tại thôn Đăk Dung, thị trấn Đăk Glei, huyện Đăk Glei, ông Nguyễn Duy Hưng, Trưởng thôn, cho biết: không những bảo vệ tốt diện tích rừng được giao, các hộ dân trong thôn đã tích cực trồng rừng trên những diện tích đất dốc, đất trống. Đặc biệt, khi số tiền dịch vụ môi trường rừng tăng, diện tích rừng trồng của thôn đã tăng nhanh và phần hưởng lợi từ rừng từ đó cũng tăng theo: “Việc quản lý bảo vệ rừng mang lại lợi ích, hiệu quả thực tế nên là bà con này hiện nay là đã gắn liền với rừng. Và hiện nay là rừng không đi phá và bà con là đã mua cây giống để phát triển rừng. Chính vì khi có gói kích cầu mà bà con đã đã trồng được thêm được nhiều rừng và cũng đã nhận được thêm nhiều tiền ở vấn đề là phủ xanh đất trống đồi trọc.”

Trồng rừng để hưởng lợi từ rừng đang trở thành phong trào ở nhiều buôn làng của huyện Đăk Glei và bà con coi đó là một sinh kế mới, mang tính lâu dài, bền vững. Ông A Tia, làng Đăk Wất cho biết, cộng đồng làng được làm chủ rừng đối với diện tích 155ha do huyện giao từ cuối năm 2015. Do bảo vệ hiệu quả, bà con được các hộ dân có đất nương rẫy sát với rừng tín nhiệm, giao thêm 16 ha để khoanh nuôi, phát triển rừng. Bản thân gia đình ông A Tia cũng là một trong số những hộ giao lại đất rẫy để làng phát triển rừng:“Hồi trước tôi cũng có rẫy trên đó. Từ khi thôn họp, nói rừng đây thuộc về đầu nguồn nguồn nước của thôn, thì tôi cũng đồng ý bởi vì chung của cộng đồng, thứ hai là môi trường. Gia đình tôi gồm mẹ tôi, anh trai tôi và tôi có 2ha đất rẫy, nghe thôn họp tuyên truyền về công tác rừng cộng đồng nên đồng ý, tự nguyện giao lại cho thôn quản lý, để sau này hưởng lợi về rừng.”

Toàn huyện Đăk Glei hiện có trên 106 nghìn hécta rừng. Trong đó, các đơn vị chủ rừng đã giao khoán hơn 52 nghìn hecta cho 415 hộ gia đình, 43 nhóm hộ và 72 cộng đồng dân cư tại chỗ. Hầu hết những diện tích đã giao cho hộ dân và cộng đồng hiện nay được bảo vệ khá tốt. Tình trạng khai thác gỗ trái phép hoặc đốt nương làm rẫy đã giảm hẳn. Ông Nghiêm Minh Hiệu, Chủ tịch UBND thị trấn Đăk Glei, huyện Đăk Glei nói về thực tế trên địa bàn từ khi triển khai chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng: “Từ khi có chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng thì thứ nhất là người dân làm chủ được rừng. Thứ hai nữa là tạo được sự đoàn kết chung cho cộng đồng dân cư, mọi người dân đều hăng hái, có trách nhiệm tham gia bảo vệ rừng, thấy được tầm quan trọng của rừng. Cho nên việc chặt phá, đốt rừng thì đã hạn chế rất nhiều.”

       Năm nay, toàn huyện Đăk Glei được chi trả gần 47 tỷ đồng tiền dịch vụ môi trường rừng. Đây chính là nguồn lực quan trọng để huyện thực hiện công tác quản lý bảo vệ rừng và người dân, cộng đồng đã coi bảo vệ rừng là một sinh kế mới. Ông Lê Tiến Trung, Phó Hạt trưởng Hạt Kiểm Lâm kiêm Trưởng Ban chi trả tiền dịch vụ môi trường rừng huyện Đăk Glei cho biết, với đặc thù là huyện có đông đồng bào dân tộc thiểu số, tính cố kết cộng đồng rất cao, huyện xác định việc giao đất, giao rừng cho cộng đồng quản lý, bảo vệ là ưu tiên hàng đầu:“Qua đánh giá công tác quản lý bảo vệ rừng trong nhiều năm trở lại đây thì so hiệu quả mà giao rừng cho cộng đồng tốt hơn. Tất cả các diện tích rừng của xã đang quản lý mà được hưởng dịch vụ môi trường rừng thì Huyện uỷ cũng đã ra Nghị quyết 17 đầu năm 2018 là giao khoán cho dân quản lý bảo vệ, lấy tiền đó để khoán cho dân, khoán cho cộng đồng quản lý bảo vệ.”

       Chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng đang phát huy hiệu quả tại huyện Đăk Glei, tỉnh Kon Tum khi mà người dân, cộng đồng đã thực sự làm chủ nhiều diện tích rừng. Rừng mang lại thu nhập, sinh kế mới cho người dân, từ đó, nhận thức của người dân được nâng cao và rừng được bảo vệ tốt hơn./.