T’cooh Mai Đình Phượng, coh cr’noon An Phú, chr’val Ea Drơng, chr’hoong Cư Mgar, tỉnh Đắk Lắk choh lâng zư lêy tơơm cà phê năc coh 30 c’moo n’nâu ơy. Coh pazêng c’moo đăn đâu, chr’năp âng cà phê coh thị trường u xiêr, ha dợ bhươn cà phê âng pr’loọng đong đoo ting t’ngay u griing, p’lêê căh lâh bâc. Đhị đhr’năng cơnh đâu, t’cooh Phượng ơy bhrợ têng bh’rợ clặ t’boỌ pa liêm muy pâng đhăm cà phê, choh đh’rưah lâng bâc t’nơơm chr’noh pay cha p’lêê. Ting cơnh t’cooh Mai Đình Phượng, bh’rợ choh đh’rưah bhrợ pa dưr thu nhập tơợ bâc tơơm chr’noh, pa dưr rau liêm choom âng tơơm cà phê tơợ bơr m’pâng tấn tước pêê tấn nhân coh muy héc ta: “Tơợ bh’rợ choh đh’rưah lâng tơơm sầu riêng, a mót, bơ năc rau liêm choom bâc lâh mơ. Tu choh đh’rưah bâc rau tơơm chr’noh năc đợ rau liêm choom bâc lâh mơ, ha dợ choh muy rau t’nơơm chr’noh cơnh cà phê năc m’bưi lâh mơ, tu cơnh đêêc rau liêm choom công căh lâh bâc ting cơnh bh’rợ choh bâc t’nơơm chr’noh.”

Choh đh’rưah t’nơơm pay cha p’lêê coh bhươn cà phê công năc bh’rợ đoọng pr’loọng đong t’cooh Dương Văn Thao, coh cr’noon Ê Chăm, thị trấn Buôn Trấp, chr’hoong Krông Ana z’lâh zr’năh k’đhap bêl chr’năp cà phê xiêr ếp. T’cooh Thao xay moon đợ zên bơơn pay pa chô tơợ tơơm cà phê xiêr bâc, pa chô ooy đêêc năc tơợ t’nơơm chr’noh choh đh’rưah lâng tơơm cà phê cơnh sầu riêng, bơ p’lêê vaih bâc, pa câl công vêy bâc apêê câl đươi, tu cơnh đêêc đợ rau bơơn pay pa chô tơợ bhươn chr’noh âng pr’loọng đong t’cooh Thao năc nhâm mâng tơợ 300- 400 ức đồng coh muy c’moo: “Bơr pêê c’moo n’nâu chr’năp âng cà phê, a mót coh Tây Nguyên xiêr k’rơ pa bhlâng. Acu công vêy 4 héc ta cà phê năc acu công xăl muy bơr rau tơơm chr’noh, choh p’xoọng tơơm pay cha p’lêê lang a mót, đoọng bhrợ têng cơnh ooy vêy thu nhập nhâm mâng năc doọ u xiêr rau liêm choom coh bhươn, ba bi cơnh căh rau bơơn pay pa chô tơợ tơơm cà phê năc bơơn thu nhập tơợ tơơm pay cha p’lêê n’lơơng đoọng nhâm mâng lâh mơ.”

Xoọc đâu, bh’rợ choh đh’rưah tơơm pay cha p’lêê coh bhươn cà phê năc bh’rợ bâc đhanuôr coh tỉnh Đắk Lắk lêy pay. Pazêng tơơm chr’noh đh’rưah bâc bhlâng năc sầu riêng, bơ, a mót, mắc ca lâng mùn tăm (muy rau tơơm n’loong ăt coh c’bhuh 1, choh bhrợ t’nơơl choh tơơm a mót, coh t’tun nắc công choom col pay n’loong). Căh muy pa liêm pa crêê ooy thu nhập, pazêng tơơm chr’noh choh đh’rưah đh’rưah vêy đoong ga măc, bhưah dal, năc dzợ bhrợ t’vaih gâm ngút, zâl đhí ha bhươn cà phê. Bh’rợ kỹ thuật n’nâu n’jưah bhrợ t’vaih rau liêm choom ooy kinh tế, n’jưah zư lêy môi trường. Ting cơnh ch’mêệt lêy âng Sở Nông nghiệp lâng pa dưr pa xớc bhươl cr’noon tỉnh Đắk Lắk, tước nâu cơy năc ơy vêy k’dâng 1/5 đhăm choh pazêng lâh 200 r’bhâu héc ta cà phê đhị zr’lụ tỉnh vêy ta choh đh’rưah lâng t’nơơm chr’noh rau lơơng. Đhăm choh đh’rưah bâc bhlâng năc đhị zr’lụ choh bhrợ cà phê âng chr’hoong Cư Mgar, Krông Pắk, thị xã Buôn Hồ lâng thành phố Buôn Ma Thuột.

Ting cơnh Tiến sĩ Phạm Công Trí, Viện Khoa học Kỹ thuật Nông Lâm nghiệp Tây Nguyên, căh muy coh tỉnh Đắk Lắk, choh bhrợ bâc tơơm chr’noh coh bhươn cà phê xoọc năc bh’rợ vêy bâc apêê đhanuôr coh Tây Nguyên lêy bhrợ, đoọng t’hước ooy bh’rợ tr’nêng nhâm mâng, crêê cơnh lâng đhr’năng tr’xăl âng pleng k’tiêc: “Đươi tơợ xa nay bh’rợ n’nâu, ha dang đhanuôr xay bhrợ liêm choom ahêê năc bhrợ t’vaih zr’lụ choh bhrợ bâc rau tơơm chr’noh nhâm mâng; pazêng bh’nơơn bh’rợ năc lưch vêy ta bhrợ ooy bh’rợ tr’câl tr’bhlêy ting c’lâng bh’nơơn bh’rợ GAP, căh cậ pr’đươi hữu cơ. Cơnh đêếc, rau liêm choom ga măc pa bhlâng năc công bâc bhlâng. Ahêê xoọc bhrợ têng đợ bh’rợ nông nghiệp tr’đăn lâng bh’rợ ch’choh coh crâng. Rau đêêc năc vêy bha lâng n’loong ga măc, vêy tơơm cà phê, vêy bhơi xấc; vêy bâc tơơm chr’noh ng’choh bhrợ, zr’lụ pa câl năc công nhâm mâng, doọ dzợ cơnh bêl ahay đhiệp muy rau tơơm chr’noh, cơnh ahêê lêy năc đợ bha lâng n’loong ga măc coh bhươn cà phê.”

Pleng k’tiêc tr’xăl ting t’ngay bhrợ rau căh liêm crêê k’rơ pa bhlâng ooy bh’rợ tr’nêng nông nghiệp, bhrợ rau căh liêm crêê ooy bh’rợ bhrợ cha âng manuyh choh tơơm cà phê coh Tây Nguyên. Bh’rợ t’bâc t’nơơm chr’noh coh bhươn cà phê vêy ta lêy năc muy coh pazêng bh’rợ liêm choom ooy kinh tế lâng môi trường, t’hước ooy bh’rợ bhrợ têng nông nghiệp nhâm mâng crêê cơnh lâng đhr’năng tr’xăl âng pleng k’tiêc./.

Đắk Lắk: Đa canh cây trồng trong vườn cà phê

 thích ứng với biến đổi khí hậu

                                                                      PV H’Xíu

Ứng phó với diễn biến bất thường của thời tiết và giá cả thị trường, nhiều nông dân ở tỉnh Đắk Lắk đã chủ động đa dạng hóa cây trồng xen trong vườn cà phê. Việc trồng xen các loại cây ăn quả trong vườn cà phê vừa tăng thu nhập, vừa góp phần tăng khả năng phòng hộ cho cây cà phê, giảm thiểu những tác động do thiên tai gây ra.

Ông Mai Đình Phượng, ở thôn An Phú, xã Ea Drơng, huyện Cư Mgar, tỉnh Đắk Lắk  trồng và chăm sóc cà phê đã gần 30 năm nay. Những năm gần đây, giá cà phê trên thị trường sụt giảm, trong khi vườn cà phê nhà ông ngày càng già cỗi, năng suất giảm. Trước tình trạng này, ông Phượng đã mạnh dạn lựa chọn ghép cải tạo một phần diện tích cà phê, trồng xen với nhiều loại cây ăn quả. Theo ông Mai Đình Phượng, việc trồng xen đã giúp tăng thu nhập từ nhiều loại cây trồng, năng suất cà phê lại ổn định từ 2,5-3 tấn nhân/ha: “Từ khi trồng xen canh sầu riêng, hồ tiêu, bơ thì hiệu quả cao hơn. Do trồng mỗi thứ một ít thì hiệu quả cao hơn thôi chứ độc canh cà phê thì rẻ quá nên hiệu quả cũng thấp nên phải xen canh.”

Xen canh cây ăn quả trong vườn cà phê cũng là cách để gia đình ông Dương Văn Thao, ở buôn Ê Chăm, thị trấn Buôn Trấp, huyện Krông Ana vượt qua khó khăn khi giá cà phê xuống thấp. Ông Thao cho biết,  nguồn thu từ cây cà phê sụt giảm, bù lại các loại cây trồng xen như sầu riêng, bơ cho thu hoạch cao, bán được giá nên nguồn thu nhập từ vườn cây của gia đình ông Thao vẫn giữ ổn định 300-400 triệu mỗi năm: “Mấy năm nay giá cà phê, tiêu Tây Nguyên xuống thấp. Mình cũng có 4ha cà phê thì mình cũng chuyển đổi một số, trồng xem thêm cây ăn trái và tiêu để làm sao cho có thu nhập ổn định mà không bị giảm năng suất trong vườn, ví dụ cây này mất thu nhập ở cây cà thì lại tăng thu nhập ở cây ăn trái cho ổn định hơn.”

Hiện nay, việc trồng xen cây ăn quả trong vườn cà phê là giải pháp được nhiều nông dân ở tỉnh Đắk Lắk lựa chọn. Những loại cây trồng xen chủ yếu là sầu riêng, bơ, hồ tiêu, mắc ca và mùn đen (một loại cây gỗ thuộc nhóm 1, trồng làm trụ tiêu, sau này có thể khai thác gỗ). Không chỉ cải thiện thu nhập, những loại cây trồng xen có tầng tán cao, còn giúp che bóng, chắn gió cho vườn cà phê. Giải pháp kỹ thuật này vừa cho hiệu quả kinh tế cao, vừa bảo vệ môi trường. Theo thống kê của Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Đắk Lắk, đến nay đã có khoảng 1/5 diện tích trong tổng số hơn 200.000ha cà phê trên địa bàn tỉnh được trồng xen nhiều loại cây khác. Diện tích trồng xen tập trung tại các vùng chuyên canh cà phê của huyện Cư Mgar, Krông Pắk, thị xã Buôn Hồ và thành phố Buôn Ma Thuột.

Theo Tiến sĩ Phạm Công Trí, Viện Khoa học Kỹ thuật Nông Lâm nghiệp Tây Nguyên, không riêng ở tỉnh Đắk Lắk, đa canh hóa cây trồng trong vườn cà phê đang là xu hướng được nhiều nông dân Tây Nguyên lựa chọn để hướng tới sản xuất bền vững, thích ứng với biến đổi khí hậu: “Thông qua chương trình này nếu bà con nông dân làm tốt chúng ta sẽ hình thành những vùng đa canh bền vững; tất cả sản phẩm đều được thương mại hoá theo hướng sản phẩm GAP hoặc là sản phẩm hữu cơ. Như vậy cái lợi ích lớn hơn rất nhiều. Chúng ta đang tạo ra những hệ canh tác nông nghiệp rất gần gũi với hệ canh tác rừng. Đó là có cây thân gỗ, có cây cà phê, có thảm phủ; có rất nhiều yếu tố đầu vào, đầu ra một cách cân bằng chứ không đơn điệu là chúng ta xem những cây thân gỗ vào vườn cà phê.”

Biến đổi khí hậu ngày càng tác động bất lợi đến sản xuất nông nghiệp, ảnh hưởng xấu đến sinh kế của nhiều người trồng cà phê ở Tây Nguyên. Việc đa dạng hoá cây trồng trong vườn cà phê được xem là một trong những giải pháp hữu hiệu quả kinh tế và môi trường, hướng tới sản xuất nông nghiệp bền vững thích ứng với biến đổi khí hậu./.