T’coóh Nguyễn Văn Thiện n’niên c’moo 1951, ting pấh zêl penha’rập a’bhưy đhị chiến dịch c’lâng 9 Nam Lào moot c’moo 1970. Xang t’ngay k’tiếc k’ruung pa chô, t’coóh chô cớ ooy vel đông cóh Hưng Nguyên, Nghệ An. Tu đơơng cóh đay chất độc dioxin nắc taluôn ặt k’ay k’naanh. 2 ooy 5 apêê k’coon âng t’coóh nắc crêê boọ váih cr’ay ngân, ooy đâu mưy cha’nặc ơy lấh chêết bêl t’mêê n’niên, mưy cha’nặc nắc crêê cr’ay pậ a’cọ, k’bang, cắh choom pa prá lâng tung, oom oóch zêng a’chặc a’rang.

Pr’ắt tr’mung cóh vel đông zr’nắh k’đhạp, nắc pr’loọng đông t’coóh t’bhlâng lướt bhrợ padưr pr’ắt tr’mung t’mêê đhị vel 8, chr’val Ea Đar, chr’hoong Ea Kar, tỉnh Đắk Lắk. Bơơn k’điêl lâng tr’pang têy k’goóh, lâng nắc k’ay k’naanh bấc râu tu chất độc da cam, hân đhơ cơnh đêếc t’coóh nắc ơy t’bhlâng dưr zi lấh zr’nắh k’đhạp, bhrợ padưr đông xang bhứah liêm, băn 3 p’nong k’coon cha học liêm choom, váih bhiệc bhrợ têêm ngăn. T’coóh Thiện moon: “Acu dưr zi’lấh ooy boo bom đhí cha’rắh bấc ơy, nâu đoo nắc râu zr’nắh ooy tinh thần bh’rợ. Ooy tinh thần cr’noọ bh’rợ nâu nắc acu lêy zi’lấh đha’rứt, cắh râu chr’nắp mơ bhiệc diịc điêl đh’rứah ting zâng lâng râu zr’nắh k’đhạp, lêy bhrợ padưr đoọng tước xoọc đâu dưr liêm. Ting lêy lâng l’lăm ahay nắc xoọc đâu râu đha’rứt zr’nắh cung bil tước 80% ơy”.

T’coóh Nguyễn Lưu Đoàn pấh bhrợ đhị chiến trường Tây Nam tơợ c’moo 1974. Xang bêl glúh chô đắh bộ đội chô ooy vel đông Hải Dương xang nặcđơơng k’điêl k’coon chô bhrợ têng cha đhị vel 3 chr’val Ea Đar, chr’hoong Ea Kar, tỉnh Đắk Lắk. C’moo 1993, diịc điêl t’coóh nắc n’niên cớ k’coon thứ 2, hân đhơ cơnh đêếc, bêl n’niên váih nắc lêy k’coon nâu pậ a’cọ, dzung têy ma oom oóch, tước bêl 3 c’moo nắc cắh râu choom lướt p’gớt dzợ.

Cr’chăl tr’nơợp, diịc điêl t’coóh âng đơơng k’coon zâp ooy đoọng zư padứah, hân đhơ cơnh đêếc, bêl bơơn năl nắc crêê chất độc da cam/dioxin, 2 diịc điêl t’coóh nắc mưy năl cr’ọp đh’rứah rêên. Cắh ha mơ ting ặt zâng lêy lâng râu zr’nắh k’đhạp, diịc điêl t’coóh nắc t’bhlâng bhrợ têng cha. Bêl tr’nơợp t’coóh câl k’tiếc k’tứi đoọng chóh a’moót, cà phê. Đoọng padưr liêm dal bhiệc chóh bhrợ, t’coóh nắc ơy lướt bấc ooy chấc lêy năl, ta’moóh pa choom đợ c’năl bh’rợ đắh zư lêy tơơm chr’nóh. Tu zay ta’níh, t’bhlâng lêy kiêng ta’moóh pa choom, bh’rợ chóh bhrợ âng t’coóh nắc vêy bơơn bh’nơơn lâng pa chô zên bấc lấh lâng đợ bh’rợ lơơng cóh vel đông. Ting ặt cơnh đêếc, t’coóh nắc k’rong zên bhrợ pa’xoọng k’tiếc bhrợ cha. Xoọc đâu t’coóh vêy 5 sào a’bóc lâng 2 hécta k’tiếc chóh 700 t’noọl a’moót, 1.000 t’nơơmc à phê pazưm lâng 30 t’nơơm vải lâng điều. Zâp c’moo đơơng chô mơ 500 ực đồng: “Bêl bhrợ têng, apêê k’coon dzợ k’tứi, acu nắc t’bhlâng bhrợ, dưr zi’lấh bhrợ padưr pr’ắt tr’mung pr’loọng đông. Tước t’ngay đâu nắc đông xang, bhươn tược, a’bóc c’roọl nắc laliêm. Pr’ắt tr’mung pr’loọng đông ta clơ liêm lấh mơ”.

Cắh mưy t’bhlâng bhrợ têng cha, têêm ngăn pr’ắt tr’mung, t’coóh Thiện lâng t’coóh Đoàn nắc dzợ hội viên bhrợ têng cha liêm choom ooy đắh bh’rợ âng hội, pr’ắt tr’mung lâng râu t’bhlâng dưr zi’lấh âng 2 diịc điêl t’coóh nắc đoo tấm gương tr’ang liêm đoọng zâp hội viên cóh vel đông ting t’bhlâng lêy bhrợ. T’coóh Trương Văn Phương, Chủ tịch Hội apêê chất độc da cam chr’val Ea Đar, chr’hoong Ea Kar đoọng năl: “Nâu đoo nắc 2 pr’loọng đông lưm pr’ắt tr’mung pa bhlâng zr’nắh k’đhạp, hân đhơ cơnh đêếc apêê nắc t’bhlâng dưr zi’lấh zr’nắh ha ul, t’bhlâng bhrợ têng cha, k’đơơng a’cọ đắh bh’rợ padưr zâp bh’rợ tr’nêng. Bh’rợ 2 đồng chí nắc ơy bơơn clan pậ bhứah tước ooy zâp apêê đhi noo, apêê đồng chí ơy lêy ta moóh pa choom”.

Xoọc đâu prang tỉnh Đắk Lắk vêy k’noọ 6.000 manứih crêê chất độc da cam. Đợ c’moo hanua, lâng zâp chính sách âng Đảng, Nhà nước, râu k’rang lêy zooi zúp âng zâp cấp, zâp ngành, vel đông, doanh nghiệp lâng apêê laliêm loom luônh nắc ơy zúp đoọng pr’loọng đông apêê da cam têêm ngăn bơơn tinh thần, lâng doọ lấh zr’nắh k’đhạp. Bấc apêê da cam dzợ zấp t’ngay dưr zi’lấh zr’nắh k’đhạp ooy pr’ắt tr’mung. Apêê nắc tấm gương liêm tr’ang, doọ chấc k’rang zr’nắh k’đhạp lướt vốch zâp ooy đoọng moon k’đươi bhrợ t’váih quỹ zư lêy apêê crêê chất độc nâu, lâng nắc dzợ đợ pa’noong p’têết pa’xoọng pr’đơợ bh’rợ đoọng ha đợ apêê tr’cơnh lêy padưr pr’ắt tr’mung. T’coóh Ngô Song Hào, Chủ tịch Hội apêê chất độc da cam/dioxin tỉnh Đắk Lắk đoọng năl: “Tước đâu đhị vel đông tỉnh bấc apêê đồng chí padưr liêm choom pr’ắt bh’rợ anoo Bộ đội ava Hồ ooy đắh pa bhrợ ta têng, padưr dal pr’ắt tr’mung cóh pr’loọng đông cung cơnh ooy xã hội. Đợ tấm gương nâu nắc lalua lêy đợ pr’học chr’nắp đoọng xay moon k’đươi, p’too pa choom đợ apêê crêê chất độc nắc t’bhlâng học tập đợ apêê nâu. Tước đâu bấc lêy ơy padưr pr’ắt tr’mung liêm chr’nắp lấh mơ”.

Grơơ nhool ooy đắh zêl a’rập a’bhưy, k’rơ ooy pr’ắt tr’mung têêm ngăn, hân đhơ crêê boọ váih chất độc da cam ơy bhrợ zi’nắh ha chặc a’rang lâng tinh thần, nắc cr’noọ bh’rợ âng đợ apêê lính ava Hồ cung dzợ t’bhlâng dưr zi lấh zr’nắh k’đhạp đoọng bhrợ têng cha pa dưr pr’ắt tr’mung./.

Đắk Lắk: Vượt lên nỗi đau da cam

             ( Nam Trang VOV)

Chiến tranh qua đi từ lâu, song hậu quả của chất độc da cam vẫn còn đè nặng lên cuộc sống của nhiều thế hệ người Việt Nam. Mặc dù vậy, hàng ngày những nạn nhân da cam vẫn cố gắng vươn lên trong cuộc sống, trở thành tấm gương sáng cho nhiều nạn nhân noi theo.

  Ông Nguyễn Văn Thiện, sinh năm 1951, tham gia chiến đấu tại chiến dịch Đường 9 Nam Lào vào năm 1970. Sau ngày giải phóng, ông về lại quê nhà ở Hưng Nguyên, Nghệ An. Vì mang trong mình di chứng của chất độc dioxin nên thường xuyên đau ốm. 2 trong số 5 người con của ông bị phơi nhiễm nặng, trong đó một người đã qua đời khi vừa mới sinh, một người mắc hội chức đầu to, mù, câm điếc và teo cơ toàn thân.

Cuộc sống ở quê nhà quá khó khăn, nên gia đình ông quyết tâm đi xây dựng kinh tế mới tại thôn 8, xã Ea Đar, huyện Ea Kar, tỉnh Đắk Lắk. Lập nghiệp từ hai bàn tay trắng, lại mang trong mình nỗi đau về thể xác lẫn tinh thần do di chứng chất độc gia cam, nhưng ông đã nỗ lực vượt qua khó khăn, xây dựng nhà cửa khang trang, nuôi 3 người con học hành đến nơi đến chốn, có công ăn việc làm ổn định. Ông Thiện tâm sự:“Mình vượt qua trong mưa bom bão đạn rồi, đó là thử thách về tinh thần ý chí. Qua tinh thần ý chí vậy thì mình phải vượt qua cái nghèo , không gì bằng là vợ chồng đồng cam cộng khổ, khắc phục khó khăn để đến được ngày hôm nay. So với trước thì đã vơi đi 80% rồi.”

Ông Nguyễn Lưu Đoàn tham gia chiến trường Tây Nam từ năm 1974. Sau khi xuất ngũ về quê hương Hải Dương rồi đưa vợ con vào lập nghiệp tại thôn 3 xã Ea Đar, huyện Ea Kar, tỉnh Đắk Lắk. Năm 1993, vợ chồng ông sinh thêm người con thứ hai, nhưng khi vừa sinh ra, đứa trẻ đã có dấu hiệu đầu to, tay chân teo nhỏ, đến năm 3 tuổi thì bị bại liệt hoàn toàn.

Thời gian đầu, vợ chồng ông ôm con đi khắp nơi chữa bệnh, nhưng khi nhận được kết quả bị phơi nhiễm chất độc da cam/ dioxin, hai vợ chồng ông chỉ biết nhìn nhau rồi ôm con khóc. Không chịu đầu hàng số phận, vợ chồng ông quyết tâm gây dựng kinh tế. Ban đầu ông mua lại mảnh đất nhỏ để trồng điều, cà phê. Để nâng cao hiệu quả canh tác, ông đã đi nhiều nơi tìm tòi, học hỏi những kiến thức về chăm sóc cây trồng. Nhờ bản tính cần cù, ham học hỏi, mô hình canh tác của ông thường cho năng suất và thu nhập cao hơn so với những mô hình khác ở địa phương. Cứ thế ông tích lũy tiền mở mang thêm diện tích và mô hình kinh tế. Hiện nhà ông có ao cá rộng 5 sào, 2 héc ta đất trồng 700 trụ tiêu, 1.000 cây cà phê xen 30 cây vải và điều. Hàng năm mang về lợi nhuận 500 triệu đồng. “Khi vào khai hoang, các em còn nhỏ, tôi thì cố gắng phấn đấu, vươn lên để làm kinh tế để phát triển trong gia đình. Đên ngày nay thì nhà cửa, vườn tược ao chuông thì đã cơ bản. Cuộc sống của gia đình thì tôi thấy rất là mãn nguyện.”

Không chỉ chịu khó làm ăn, ổn định cuộc sống, mà ông Thiện và ông Đoàn còn là những hội viên hoạt động tích cực trong phong trào của hội, cuộc đời và sự nỗ lực vươn lên của hai ông chính là tấm gương sáng để các hội viên tại địa phương noi theo. Ông Trương Văn Phương, Chủ tịch Hội nạn nhân chất độc da cam xã Ea Đar, huyện Ea Kar cho biết:“Đó là hai gia đình gặp hoàn cảnh đặc biệt khó khăn, nhưng họ lại vươn lên nhìn thấy rõ rệt về kinh tế, rồi về  đóng góp nghĩa vụ ở địa phương, họ đi đầu trong công tác xây dựng các phong trào. Mô hình hai đồng chí đã được lan tỏa cho anh em mà nhiều đồng chí đã học tập.”

Hiện toàn tỉnh Đắk Lắk có gần 6.000 người bị phơi nhiễm chất độc da cam. Những năm qua, với các chính sách của Đảng, Nhà nước, sự quan tâm giúp đỡ của các cấp, ngành, địa phương, doanh nghiệp và nhà hảo tâm đã phần nào giúp gia đình nạn nhân da cam ổn định được tinh thần, vơi bớt khó khăn. Nhiều nạn nhân da cam vẫn hàng ngày vượt qua nỗi đau để vươn lên trong cuộc sống. Họ là những tấm gương sáng, không quản ngại khó khăn đi đến nhiều nơi để vận động tạo quỹ chăm sóc nạn nhân; và còn là cầu nối tiếp thêm nghị lực cho những người cùng cảnh ngộ vươn lên trong cuộc sống. Ông Ngô Song Hào, Chủ tịch Hội nạn nhân chất độc da cam/Dioxin tỉnh Đắk Lắk cho biết: “Đến nay trên địa bàn tỉnh đa số các đồng chí phát huy rất tốt phẩm chất anh Bộ đội Cụ Hồ trong vấn đề lao động sản xuất, nâng cao đời sống sinh hoạt trong gia đình cũng như trong đời sống xã hội. Những tấm gương đấy thực sự là những bài học quý giá để tuyên truyền vận động, giáo dục những nạn nhân tiếp tục học tập những tấm gương. Đến nay đa số đã tiếp thu và cuộc sống đạt chất lương tốt.”

  Anh dũng trong chiến đấu, mạnh mẽ trong thời bình, dù di chứng chất độc da cam đã và đang giày xé nỗi đau về thể xác và tinh thần, nhưng ý chí, tinh thần của những “người lính Cụ Hồ” năm xưa vẫn vượt qua khó khăn để vươn lên trong cuộc sống./.