Xa nay t’ruih ooy choh sâm ba kich lâng t’cooh Bhriu Pố tợơ c’moo 2003. Bêl đếêc, t’cooh nắc Bí thư Đảng uỷ chr’val Lăng. Cr’chăl nâu, muy cán bộ Viện Dược liệu Trung ương chô ooy chr’val lêy cha mệêt, chếêc lêy tơơm za nươu chr’năp pr’hắt, coh đếêc vêy sâm ba kich. Coh crâng A Rơh vel đong t’cooh vêy chắt vaih  bấc tơơm nâu ha dợ căh ngainăl chr’nắp âng đoo. Bêl xợơng cán bộ moon ooy chr’năp tơơm ba kich, c’moo 2006 t’cooh nắc tợơp đơơng chô choh tơơm nâu. Lâh 3 c’moo choh tơơm Ba kich, t’cooh Bhriu Pố pa câl g’luh tr’nợơp lâng chr’năp 300 r’bhầu đồng/kg: “Tợơ tr’nợơp, pr’loọng đong cu choh ba kich nắc kiêng bhrợ kinh tế đoọng ta bil ha ul pa xiêr đha rựt. Rau 2 nắc nâu đoo tơơm chr’noh chr’năp bhlầng nắc lêy zư đớc lâng pa dưr. Tơơm nâu pa câl buôn bhlầng, choh cung doó k’đhap. Pr’đươi âng đoo cung liêm choom đoọng ha zập cha nắc đươi dua. Chr’năp lâh mơ nắc a đay choh n’jưah zư lêy jưah pa trơơi m’ma lâng pa dưr kinh tế.”

Tước nâu kêi, t’cooh Bhriu Pố ơy choh 1,2ha tơơm Ba kich. Zập c’moo, t’cooh vêy pay pa chô tợơ 120-150 ức đồng. Tợơ choh ba kich, nâu kêi coh đong t’cooh vêy zập rau pr’đươi pr’dua cơnh ti vi, xe máy, tủ lạnh… apêê ca coon cha học tr’tướt. Năc đoo pazêng rau tợơ a hay t’cooh căh vêy pân pa chăp tước. Lêy bhiệc choh ba kich đơơng chô bh’nơơn dal, đhanuôr coh vel, chr’val nắc r’dợ pa choom ting choh bhrợ. T’cooh Pố đớc muy đhăm bhươn choh bhrợ m’ma ba kich zooi đhanuôr coh  chr’val ting t’bhưah đhăm choh lâng pa dưr bh’nơơn bh’rợ, jưah tệêm ngăn zư lêy m’ma chr’năp chr’năp nâu.

        Anoo Cơlâu Thái Ngọc, ặt dhị Pr’ning, chr’val Lăng vêy bhươn Ba kich bhưah k’nặ 5ha đoọng năl, lalăm a hay nắc muy g’nưm tợơ bơr pêê sào a bhoo, đanh đanh nắc bhrợ thuê đoọng ha pân lơơng ting hân noo, tu cơnh đếêc nắc ha ul đha rựt ặt g’bọ prang c’moo. Tợơ bêl vêy rau zup zooi âng t’cooh Bhriu Pố, a noo tợơp  bhrợ cha liêm choom tợơ cr’noọ bh’rợ choh ba kich. Xọoc đâu, pr’loọng đong a noo zập c’moo vêy đơơng chô tợơ 150-180 ức đồng/c’moo: “T’cooh Pô buôn tước zập đong đoọng t’pâh đha nuôr pa dưr tr’mông tr’meh. T’cooh pa choom đoọng cơnh choh ba kich, choh apêê tơơm cha p’lêê, băn bh’năn. Chr’năp bhlầng nắc ruh đha đhâm cơnh a cu cung đươi t’cooh pa choom cơnh choh sâm ba kich, a cu ơy tợơp bhrợ têng cha xoọc tợơp ơy đơơng chô bh’nơơn liêm choom.”

Tợơ bh’nơơn kinh tế âng tơơm ba kich, bh’cộ chr’hoong Tây Giang, tỉnh Quảng Nam ơy năl ghit nâu đoo nắc căh muy tơơm za nươu chr’năp nắc dzợ tơơ “tơơm ta bil ha ul pa xiêr đha rựt” đoọng ha vel đong. Xọoc đâu, chr’năp Ba kich t’mêê pa câl mơ 500 r’bhầu đồng/kg. Chr’hoong Tây Giang ơy bhrợ t’vaih muy trung tâm công nghệ sinh học đoọng pa chăp ley, bhrợ ta bhưah cr’noọ bh’rợ nâu. T’cooh Lê Hoàng Linh, Phó Chủ tịch UBND chr’hoong Tây Giang đoọng năl, t’cooh vel Bhriu Pố nắc muy coh pazêng manuyh đảng viên gương mẫu, tợơp bhrợ teng c’lâng xa nay âng chr’hoong đăh bh’rợ  bhrợ pa dưr kinh tế. Tợơ bêl đhêy hưu t’cooh nắc pa zay ting pâh zup zooi bấc đhanuôr z’lâh đha rựt: “T’cooh Bhriu Pố nắc muy coh pazêng manuyh bơơn ta moon nắc “bhua ba kich” âng chr’val Lăng. Xọoc đâu, lâh mơ bhiệc bhrợ bhriêl liêm choom  bhlầng nắc t’cooh dzợ vêy bh’rợ k’cooch. T’cooh ting pâh bấc bh’rợ bhiệc bhan, tr’thi âng chr’hoong đoọng bhrợ t’vaih pazêng bh’nơơn k’nooch tợơ tr’pang têy liêm chr’năp âng ma nuyh Cơ Tu.”/.

Đảng viên Cơ Tu với giấc mơ đổi đời từ trồng sâm Ba kích

PV Phương Cúc/VOV miền Trung

Ở huyện Tây Giang, tỉnh Quảng Nam ai cũng biết già làng Bhríu Pố. Ông là người Cơ Tu đầu tiên học hết đại học, làm Chủ tịch UBND xã 2 khóa, rồi làm Bí thư Đảng uỷ xã 3 nhiệm kỳ. Già làng Bhríu Pố nổi tiếng là ông “Vua Ba kích”, tiên phong phát triển mô hình trồng cây dược liệu, vươn lên làm giàu và giúp quê hương đẩy lùi nghèo khó.

Chuyện trồng sâm ba kích đến với già làng Bh’riu Pố từ năm 2003. Khi đó, ông là Bí thư Đảng ủy xã Lăng. Thời gian này, một cán bộ Viện Dược liệu Trung ương về xã khảo sát, tìm hiểu các loại cây dược liệu quý, trong đó có cây sâm Ba Kích. Trên rừng A Rớh quê ông mọc rất nhiều loại cây này nhưng không mấy ai biết giá trị của nó. Khi nghe vị cán bộ ấy nói về giá trị kinh tế của sâm Ba kích, ông nảy ra ý định trồng thử loại cây này. Sau 3 năm trồng cây sâm ba kích, già làng Bh’riu Pố bán đợt đầu tiên với giá 300 ngàn đồng/kg: "Ngay từ đầu, gia đình tôi trồng Ba kích là muốn làm kinh tế để xóa đói nghèo. Thứ 2, đây là một loại cây quý cần giữ gìn và phát triển. Cây này mình bán rất dễ, trồng cũng không khó. Công dụng của nó cũng rất tốt cho mọi đối tượng và mọi lứa tuổi. Quan trọng hơn nữa là mình trồng vừa bảo vệ, nhân giống vừa làm kinh tế luôn."

Đến bây giờ, ông Bh’riu Pố đã trồng được 1,2 héc ta cây Ba kích. Mỗi năm, ông thu từ 120 đến 150 triệu đồng. Từ trồng sâm Ba kích, bây giờ trong nhà ông có đủ mọi tiện nghi sinh hoạt như ti vi, xe máy, tủ lạnh,… con cái được học hành đầy đủ. Đó là những thứ mà trước đây ông chưa bao giờ dám mơ tới. Thấy việc trồng Ba kích đem lại hiệu quả, người dân trong thôn, xã học tập làm theo. Ông Pố dành riêng một vườn ươm giống Ba kích giúp bà con trong xã mở rộng diện tích vừa có thêm thu nhập, vừa bảo tồn được giống dược liệu quý hiếm này.

Anh Cơlâu Thái Ngọc, ở thôn Prning, xã Lăng có vườn Ba kích rộng gần 5 héc ta cho biết, trước đây gia đình chỉ trông chờ vào mấy sào rẫy trồng ngô, thỉnh thoảng đi làm thuê theo mùa vụ, nghèo đói cứ đeo bám quanh năm. Sau khi được sự giúp đỡ của ông Bh’riu Pố, anh đã khởi nghiệp thành công từ trồng Ba kích. Hiện giờ, gia đình anh mỗi năm thu nhập bình quân 150-180 triệu đồng: "Ông Pố hay đến từng nhà để vận động bà con phát triển kinh tế. Ông bày cách trồng Ba kích, trồng các loại cây ăn quả, chăn nuôi. Đặc biệt, lứa thanh niên như tôi cũng nhờ ông bày dạy cách trồng sâm Ba kích, tôi đã khởi nghiệp bước đầu thành công."

Từ hiệu quả kinh tế của cây Ba kích, lãnh đạo huyện Tây Giang, tỉnh Quảng Nam đã xác định đây không chỉ là cây thuốc quý mà còn là “cây xóa đói giảm nghèo” cho địa phương. Hiện nay, giá Ba kích tươi khoảng 500 ngàn đồng/kg. Huyện Tây Giang đã thành lập một trung tâm công nghệ sinh học để nghiên cứu, nhân rộng mô hình này. Ông Lê Hoàng Linh, Phó chủ tịch UBND huyện Tây Giang cho biết, già làng Bh’riu Pố là một trong những đảng viên gương mẫu, tiên phong thực hiện chủ trương, chính sách của huyện trong phát triển kinh tế. Sau khi nghỉ hưu ông tích cực tham gia giúp nhiều người dân thoát nghèo: "Già làng Bh’riu Pố là một trong những người được mệnh danh là “Vua Ba kích” của xã Lăng. Hiện nay, ngoài việc sản xuất giỏi thì ông còn có thêm nghề điêu khắc. Ông tham gia rất nhiều hoạt động lễ hội, hội thi của huyện để tạo ra những sản phẩm điêu khắc từ bàn tay rất tinh hoa, bài bản của người Cơ Tu."./.